Quy định mới về quỹ phụ huynh: Thay đổi gì và vì sao phải quan tâm?
Quy định mới về Ban đại diện cha mẹ học sinh và quy định quỹ lớp là tập hợp các nguyên tắc pháp lý điều chỉnh việc thu, chi, quản lý và sử dụng mọi khoản đóng góp của phụ huynh trong nhà trường, nhằm chấm dứt các loại “quỹ lớp”, “quỹ trường” tự phát, tăng minh bạch tài chính trường học và ngăn lạm thu, đồng thời xác định rõ quyền, trách nhiệm của nhà trường, giáo viên và cha mẹ học sinh trong mọi hoạt động tài chính liên quan đến học sinh.
Điểm mấu chốt: từ 15/11, Ban đại diện cha mẹ không còn được dùng danh nghĩa của mình để vận động, thu, tiếp nhận hay quản lý tài trợ cho cơ sở giáo dục nữa. Điều này chấm dứt mô hình “quỹ phụ huynh mới” kiểu cũ – nơi tiền đi vòng qua ban phụ huynh nhưng thực chất phục vụ các khoản chi của nhà trường. Thay đổi này không chỉ là kỹ thuật; nó buộc cả hệ thống phải minh bạch: khoản nào là dịch vụ, khoản nào là tài trợ, ai được quyền thu, ai phải chịu trách nhiệm giải trình. Nếu phụ huynh không nắm, rất dễ tiếp tục đóng tiền theo thói quen, trong khi quyền lợi của mình trên giấy tờ lại không được bảo đảm.
Quảng Ninh “cấm cửa” quỹ lớp tự phát: Tín hiệu cảnh báo cho cả nước
Một trong những động thái mạnh mẽ nhất đến lúc này đến từ ngành giáo dục Quảng Ninh. Sau khi nhận được phản ánh của người dân và cha mẹ học sinh về việc thu, sử dụng các khoản đóng góp được gọi là “quỹ” trong nhà trường, Sở GD-ĐT địa phương đã ra văn bản yêu cầu rà soát toàn bộ các khoản thu. Đây không chỉ là xử lý vài trường hợp cá biệt, mà là lời cảnh báo rõ ràng: thời của các loại quỹ lớp, quỹ trường “tự nghĩ, tự thu” đã kết thúc.
Văn bản nêu rất thẳng: chấm dứt việc tự lập “quỹ lớp”, “quỹ trường”, “quỹ hoạt động”, “quỹ khen thưởng”, “quỹ khuyến học” hoặc tên gọi khác để thu từ cha mẹ học sinh. Đồng thời, cơ sở giáo dục phải kiểm tra, lập biên bản xác định từng khoản thu, người thu, người quản lý, số tiền đã thu, đã chi và trách nhiệm liên quan. Câu nói đáng trích ở đây là: “Chỉ tổ chức thu dịch vụ thuộc danh mục được quy định, không đổi tên, tách khoản hoặc lập ‘quỹ’ để thu ngoài danh mục”. Nói cách khác, mọi chiêu “đổi tên khoản thu” để né quy định đều bị chặn lại.
Ban đại diện cha mẹ: Không còn là “két sắt” của lớp học
Thông tư 81 về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh làm thay đổi tận gốc vai trò của ban này. Theo điều lệ mới có hiệu lực từ 15/11, Ban đại diện cha mẹ không được sử dụng danh nghĩa của mình để vận động tài trợ cho cơ sở giáo dục, cũng không được thu, tiếp nhận, quản lý và sử dụng các khoản tài trợ dành cho nhà trường. Nghĩa là, mô hình “ban phụ huynh đứng ra thu tiền, mua điều hòa, tivi, đồ dùng rồi tự quyết” chính thức chấm dứt.
Ngay cả với kinh phí hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ, quy định mới cũng siết chặt: mọi hỗ trợ phải hoàn toàn tự nguyện, không ấn định mức đóng, không đặt hạn chót đóng góp. Ban đại diện không được dùng khoản này để xây dựng, sửa chữa cơ sở vật chất hoặc mua sắm, sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị. Nói thẳng: Ban đại diện cha mẹ không còn là “két sắt” chung của lớp. Nếu phụ huynh và nhà trường chỉ chuyển người giữ tiền từ ban đại diện sang một cá nhân khác, trong khi vẫn huy động tiền từ nhiều phụ huynh cho hoạt động chung, thì đó là cách lách luật, giữ nguyên bản chất quỹ lớp mà quy định mới muốn xóa bỏ.
Tiền quỹ cũ, điều hòa, tivi đã mua: Không thể “để đó cho xong”
Điểm khiến nhiều phụ huynh lo nhất là: tiền đã đóng và thiết bị đã mua từ các năm trước sẽ xử lý ra sao theo quy định quỹ lớp mới. Một phụ huynh ở khu vực Văn Miếu – Quốc Tử Giám cho biết năm học trước, phụ huynh lớp con anh đã đóng khoảng 6,5 triệu đồng để mua điều hòa cho lớp 1. Khi con lên lớp 2, kế hoạch là thu hồi khoảng 3,5 triệu đồng từ lớp cũ. Nhưng đến giữa tháng 10, lớp mới vẫn chưa họp để thống nhất phương án, trong khi điều hòa lớp 2 lại phát sinh nhu cầu sửa chữa.
Câu hỏi rất thực tế: điều hòa do phụ huynh mua sẽ bàn giao cho nhà trường, tiếp tục sử dụng, hay xử lý theo cách nào? Nếu thiết bị ở lớp mới hỏng, tiền sửa chữa lấy từ đâu, ai có quyền quyết định? Quy định mới nói rõ: việc mua điều hòa, tivi hay thiết bị phục vụ lớp học không thể mặc nhiên thực hiện theo cách Ban đại diện đứng ra vận động, thu tiền rồi tự quản lý, chi tiêu. Nếu phụ huynh muốn tài trợ thiết bị, phải làm đúng quy định về tài trợ cho cơ sở giáo dục. Quan trọng hơn, với những khoản đã đóng, việc công khai chứng từ, thống nhất phương án xử lý và làm rõ quyền quản lý, sử dụng thiết bị là cách duy nhất để tránh tranh chấp, nghi ngờ lạm thu.
Phụ huynh nên làm gì để bảo vệ quyền lợi và vẫn hỗ trợ con?
Quy định mới không nhằm cắt đứt mọi hỗ trợ của phụ huynh, mà buộc sự hỗ trợ phải minh bạch và đúng luật. Thực tế, lớp học vẫn có nhu cầu sửa chữa điều hòa, mua sắm vật dụng, tổ chức hoạt động cho học sinh. Vấn đề là cách làm. Nếu phụ huynh tiếp tục “góp quỹ” theo kiểu cũ, không chứng từ, không biên bản, thì chính mình đang bỏ phiếu cho sự mập mờ mà lâu nay vẫn bức xúc.
Ba việc phụ huynh nên làm ngay. Thứ nhất, yêu cầu nhà trường rà soát, công khai tất cả khoản thu đã thông báo, đang thu và đã thu, kèm danh sách người nộp, số tiền, nội dung chi, như chính văn bản yêu cầu các cơ sở giáo dục phải thực hiện. Thứ hai, với thiết bị do phụ huynh mua, đề nghị lập biên bản bàn giao rõ ràng cho nhà trường, xác định quyền quản lý và sử dụng. Thứ ba, khi muốn hỗ trợ hoạt động cho con, ưu tiên hình thức hỗ trợ hiện vật hoặc chi trực tiếp cho hoạt động cụ thể, tránh gom tiền thành quỹ chung. Minh bạch tài chính trường học không tự nhiên mà có; nó bắt đầu từ việc mỗi phụ huynh dám hỏi, dám yêu cầu và dám nói “không” với mọi khoản thu không rõ ràng.
