Công nhận kỹ năng: chiếc chìa khóa cho thị trường lao động ASEAN tự cường
Thị trường lao động ASEAN là không gian dịch chuyển việc làm và kỹ năng của hơn 10 quốc gia Đông Nam Á, đang hướng tới mô hình hội nhập sâu rộng, nơi công nhận kỹ năng khu vực giúp lao động di chuyển, học tập và làm việc xuyên biên giới một cách công bằng, an toàn và bền vững. Khác với nhiều cam kết khu vực chỉ dừng ở khẩu hiệu, các hội nghị Bộ trưởng Lao động ASEAN lần thứ 29 và ASEAN+3 lần thứ 14 tại Thái Lan đã đặt vấn đề công nhận kỹ năng lên vị trí trung tâm của chiến lược xây dựng nguồn nhân lực Đông Nam Á thích ứng với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và biến động thị trường lao động toàn cầu. Chính ở đây, câu chuyện hội nhập lao động ASEAN bắt đầu chuyển từ ý tưởng sang thiết kế thực thi.
ALMM 29: Lao động di cư, việc làm xanh và sức chống chịu thị trường
Hội nghị Bộ trưởng Lao động ASEAN lần thứ 29 diễn ra tại Bangkok, do Bộ trưởng Lao động Thái Lan Julapun Amornvivat chủ trì, với sự tham dự của Thủ tướng Anutin Charnvirakul, các đoàn từ 11 nước thành viên cùng đại diện Ban Thư ký ASEAN. Dù chủ đề rộng, trọng tâm chính là làm sao nâng cấp thị trường lao động ASEAN thành một cấu trúc tự cường, bao trùm và hội nhập – không chỉ trụ vững trước số hóa, chuyển đổi xanh, mà còn bảo vệ những nhóm dễ tổn thương như lao động di cư, lao động khu vực phi chính thức hay ngành thủy sản. Việc thông qua Tuyên bố về tuyển dụng công bằng, đạo đức và bền vững cho lao động di cư cùng Tuyên bố tăng cường khả năng chống chịu của thị trường lao động và xã hội, nếu được Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 khẳng định, sẽ trở thành khung chính sách định hướng lại cách khu vực đối xử với người lao động, không chỉ như "nguồn lực" mà là chủ thể của hội nhập. Đây là bước chuyển mang tính chuẩn mực, dù con đường thực thi chắc chắn sẽ dài và phức tạp.
ASEAN+3 và tham vọng công nhận kỹ năng hướng tới chuẩn toàn cầu
Nếu ALMM 29 đặt nền tảng chính sách, thì Hội nghị Bộ trưởng Lao động ASEAN+3 lần thứ 14 lại đi sâu vào câu hỏi: làm thế nào để công nhận kỹ năng khu vực đạt tầm ảnh hưởng toàn cầu. Với sự tham dự của 11 nước ASEAN và 3 đối tác Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, các bộ trưởng thống nhất rằng phát triển kỹ năng số, kỹ năng xanh, cùng chuẩn hóa hệ thống đánh giá năng lực là "chìa khóa" kiến tạo một nguồn nhân lực Đông Nam Á có thể cạnh tranh trực tiếp trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc triển khai Kế hoạch công tác SLOM+3 giai đoạn 2026-2030 – tập trung vào việc làm chất lượng cao, an sinh xã hội bao trùm, an toàn vệ sinh lao động và đối thoại xã hội – cho thấy ASEAN không muốn đứng ngoài cuộc chơi tiêu chuẩn nghề nghiệp quốc tế. Quyết định tái ngộ tại ALMM+3 lần thứ 15 vào năm 2028 do Timor-Leste đăng cai là một mốc kiểm định thực chất: hoặc các khung công nhận kỹ năng tương đương đã vận hành, hoặc tham vọng này vẫn chỉ nằm trên giấy.
Việt Nam: Từ người tham dự sang người kiến tạo luật chơi lao động khu vực
Điểm đáng chú ý là Việt Nam không xuất hiện như một người quan sát thụ động, mà như một bên kiến tạo luật chơi mới cho hội nhập lao động ASEAN. Tại ALMM 29, đoàn Việt Nam do Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy dẫn đầu tham gia tích cực, đóng góp nhiều sáng kiến, đồng thời tái khẳng định cam kết chung tay xây dựng thị trường lao động ASEAN tự cường, bao trùm và hội nhập. Ở không gian ASEAN+3, đại diện Việt Nam nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải phát triển kỹ năng số, kỹ năng xanh, hiện đại hóa giáo dục nghề nghiệp và thúc đẩy công nhận kỹ năng tương đương giữa các nước. Đó không chỉ là khẩu hiệu, mà là yêu cầu sống còn nếu Việt Nam muốn lực lượng lao động của mình không bị mắc kẹt ở đáy chuỗi giá trị khu vực. Đồng thời, việc nước ta tổ chức thành công Hội nghị Ban Điều phối Mạng lưới An toàn, vệ sinh lao động ASEAN lần thứ 27 và khai trương hạng mục giải thưởng về ứng dụng công nghệ trong an toàn lao động cho thấy một cách tiếp cận rõ ràng: hội nhập lao động ASEAN phải đi cùng nâng chuẩn bảo vệ người lao động.
Từ khung chính sách đến việc làm cụ thể: ASEAN có kịp chuyển mình?
Ở tầng người lao động bình thường, những quyết định vừa qua sẽ có ảnh hưởng trực tiếp nếu các nước thực sự thực hiện. Kế hoạch hành động về chuyển đổi công bằng và bao trùm sang việc làm xanh giai đoạn 2025-2030, cùng các ưu tiên của SLOM+3 như việc làm chất lượng, an sinh xã hội bền vững, kinh tế chăm sóc và an toàn vệ sinh lao động, mở ra cơ hội để hàng triệu lao động Đông Nam Á được đào tạo lại, nâng kỹ năng xanh và số, thay vì bị loại khỏi cuộc chơi. Đồng thời, các hướng dẫn khu vực về an toàn, vệ sinh lao động trong khu vực phi chính thức và thanh tra lao động ngành thủy sản được thông qua để bảo vệ người lao động dễ bị tổn thương, nhóm thường không có tiếng nói trong các bàn đàm phán. Câu hỏi còn lại là mức độ nghiêm túc của từng quốc gia trong việc chuyển các khung ASEAN thành luật và chương trình quốc gia. Nếu ASEAN làm được, thị trường lao động ASEAN sẽ không chỉ tự cường và hội nhập trên giấy, mà trở thành một không gian nơi công nhận kỹ năng khu vực mang lại giá trị thực chất: việc làm tốt hơn và đời sống an toàn hơn cho người lao động.
