Tài năng học thuật không phải chuyện “thi cho vui”
Thành công trong các kỳ thi học thuật, từ Olympic Toán học đến Olympic Tin học và những kỳ thi quốc tế khác, là kết quả của việc nuôi dưỡng đam mê dài hạn, rèn luyện kỷ luật, vượt qua thất bại và tận dụng các cơ hội thi chọn đội tuyển để bước vào sân chơi trí tuệ ở tầm quốc gia và quốc tế. Đây không phải những cuộc thi “thi cho vui”, mà là cột mốc cho thấy hệ thống giáo dục mũi nhọn hoàn toàn có thể tạo ra thế hệ học sinh giỏi vừa có chiều sâu kiến thức, vừa có ý thức tự học. Khi nhìn vào các gương mặt từ Nghệ An, Hà Tĩnh hay Gia Lai, người ta thấy rõ một thông điệp: thành tích cao không sinh ra từ áp lực mà từ lựa chọn nghiêm túc với đam mê.
Xứ Nghệ và Hà Tĩnh: từ lớp học tỉnh lẻ đến bục nhận huy chương quốc tế
Nếu từng nghĩ chỉ học sinh ở đô thị lớn mới chạm tới huy chương Olympic Toán học, câu chuyện của Nguyễn Hoàng Phương là lời phản biện đầy thuyết phục. Nam sinh lớp 11 Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An) đã giành cú đúp Huy chương Bạc tại Olympic Toán học châu Á – Thái Bình Dương (APMO) và Olympic Toán học Quốc tế (IMO), ghi dấu ấn nổi bật trong năm nay. Điều đáng nói không phải là màu huy chương, mà là hành trình: từ cậu bé mê sách toán ngoài chương trình, từng “gần như nộp giấy trắng” ở kỳ thi chọn đội dự tuyển học sinh giỏi quốc gia môn Toán, đến việc kiên trì lấp khoảng trống kiến thức và rèn khả năng tự học. Ở Hà Tĩnh, Thái Văn Gia Kiên từ Trường THPT chuyên Hà Tĩnh cũng bước vào top 15 thí sinh điểm cao nhất trong kỳ thi chọn đội tuyển quốc gia môn Tin học với 336,69 điểm, xếp thứ 12 toàn quốc. Việc một học sinh tỉnh lẻ có mặt trong nhóm tranh suất dự Olympic Tin học châu Á – Thái Bình Dương (APIO) cho thấy bản đồ trí tuệ Việt Nam đã dịch chuyển: trung tâm không chỉ nằm ở các thành phố lớn, mà ở bất cứ nơi nào có thầy giỏi, trò quyết tâm.
Đam mê là điểm xuất phát, phương pháp là con đường
Giữa vô số câu chuyện “học để thi”, các gương mặt Olympic cho thấy một hướng đi khác: đam mê là điểm xuất phát, nhưng phương pháp mới là con đường. Nguyễn Hoàng Phương không chạy theo bảng điểm mà quay về “bù đắp những khoảng trống kiến thức, làm quen với những dạng toán khó và rèn khả năng tự học”. Em được thầy cô cho tiếp cận chuyên đề chuyên sâu, sách tham khảo, đề thi quốc tế, nhưng điều quan trọng là giáo viên không đưa ngay lời giải, khuyến khích học sinh tự tìm tòi, tự hình thành cách giải. Đây là khác biệt giữa “luyện đề” đối phó và học theo hướng nghiên cứu. Ở mảng Tin học, kỳ thi chọn đội tuyển quốc gia diễn ra trong hai ngày với mỗi vòng kéo dài 5 giờ và nội dung lập trình giải toán theo chuẩn Olympic quốc tế, buộc thí sinh phải có tư duy thuật toán và kỹ năng xử lý bài toán ở mức độ cao. Những cuộc thi như vậy không chỉ kiểm tra trí nhớ, mà đo được chiều sâu tư duy. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Kỳ thi chọn đội tuyển quốc gia môn Tin học tham dự Olympic quốc tế quy tụ 38 học sinh xuất sắc nhất cả nước và kéo dài trong 2 ngày 26 - 27/3".
Từ bục nhận giải đến cổng trường đại học hàng đầu
Thành tựu ở các kỳ thi quốc tế không dừng lại ở những chiếc huy chương, mà mở ra cánh cửa vào đại học. Nhóm 15 thí sinh có tổng điểm cao nhất trong kỳ thi chọn đội tuyển quốc gia môn Tin học được dự kiến miễn thi tốt nghiệp THPT và được ưu tiên trong xét tuyển đại học, cao đẳng theo quy định hiện hành. Điều này biến mỗi kỳ Olympic thành chiếc “vé ưu tiên” trong lộ trình giáo dục. Ở một trường đại học khoa học tự nhiên lớn, mùa nhập học khóa tuyển mới ghi nhận nhiều tân sinh viên sở hữu thành tích nổi bật trong các kỳ thi trí tuệ và kỳ thi quốc tế. Huy chương Bạc Olympic Toán học Quốc tế, Huy chương Vàng APMO và hai năm liên tiếp giải Nhất học sinh giỏi quốc gia đã giúp Trần Đại Thành Danh được tuyển thẳng vào Khoa Toán – Tin học. Cùng lúc, thủ khoa kỳ thi Đánh giá năng lực với 1.139/1.200 điểm – mức cao nhất trong lịch sử kỳ thi – như Trần Tiến Đạt cũng bước vào chương trình tiên tiến ngành Khoa học máy tính. Những gương mặt Olympia như Đoàn Thanh Tùng, Nguyễn Nhựt Lam trở thành tân sinh viên các ngành Công nghệ sinh học, Hóa học, chứng minh rằng sân chơi học thuật truyền hình lẫn kỳ thi quốc tế đều có thể trở thành “bản CV sống” cho hành trình vào đại học.
Khi huy chương không phải là điểm kết thúc
Điểm thú vị nhất trong hành trình của các học sinh giỏi không nằm ở khoảnh khắc cầm huy chương, mà ở việc họ xem đó là điểm khởi đầu. Sau thành tích tại IMO, Nguyễn Hoàng Phương được đặc cách vào thẳng vòng hai tuyển chọn đội tuyển Olympic Toán học quốc tế năm sau và đặt mục tiêu tiếp tục nghiên cứu tài liệu chuyên sâu, rèn kỹ năng trình bày, quản lý thời gian, khắc phục hạn chế bộc lộ tại kỳ thi vừa qua. Học sinh Hà Tĩnh như Gia Kiên tiếp tục tập huấn tại một trường đại học công nghệ lớn để chuẩn bị cho APIO và các kỳ thi quốc tế tiếp theo. Từ phía trường đại học, việc chào đón thế hệ tân sinh viên mang trong mình huy chương Olympic, giải cao đường lên đỉnh Olympia, cùng các danh hiệu học sinh giỏi quốc gia là cách họ đầu tư vào nguồn nhân lực khoa học tương lai. Thông điệp rõ ràng nhất của những câu chuyện này là: hệ thống thi chọn đội tuyển, Olympic Toán học, các kỳ thi quốc tế không phải cuộc chơi của thi cử, mà là trạm trung chuyển đưa đam mê học tập đến môi trường nghiên cứu và sáng tạo dài hạn.
