Bảo hiểm y học cổ truyền đang bước vào giai đoạn mở rộng quan trọng
Bảo hiểm y học cổ truyền là việc quỹ bảo hiểm y tế chi trả chi phí khám, chữa bệnh và thuốc y dược cổ truyền khi người dân sử dụng dịch vụ tại các cơ sở y tế, dựa trên danh mục bệnh và kỹ thuật được quy định, nhằm giúp người bệnh tiếp cận điều trị bằng y học cổ truyền với chi phí thấp hơn và được quản lý thống nhất trong hệ thống bảo hiểm. Bộ Y tế hiện đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 01/2025/TT-BYT, văn bản hướng dẫn thi hành Luật Bảo hiểm y tế. Điểm đáng chú ý nhất là đề xuất bổ sung 22 bệnh, nhóm bệnh thuộc lĩnh vực y học cổ truyền được khám, chữa bệnh bằng BHYT tại các cơ sở cấp chuyên sâu. Đây không chỉ là động thái kỹ thuật mà là bước đi chính sách thể hiện quan điểm: y dược cổ truyền Việt Nam phải có vị trí rõ ràng trong hệ thống bảo hiểm, thay vì đứng bên lề như hiện nay.
22 bệnh mới được chi trả: ai hưởng lợi nhiều nhất?
Danh mục 22 bệnh, nhóm bệnh mới cho tuyến chuyên sâu trải rộng từ thần kinh, tuần hoàn, tiêu hóa đến da, cơ xương khớp, tiết niệu – sinh dục và các triệu chứng cơ năng, thực thể. Về thần kinh, người bệnh bại não, liệt nửa người, liệt hai chân, liệt tứ chi, Parkinson và các chứng liệt hoặc rối loạn vận động do điều trị ung thư gây nên đều nằm trong nhóm bệnh được BHYT chi trả nếu điều trị bằng y học cổ truyền. Ở hệ tuần hoàn, di chứng bệnh mạch máu não và suy giãn tĩnh mạch chi dưới được đưa vào danh mục mới. Với tiêu hóa, trĩ, huyết khối tĩnh mạch quanh hậu môn, viêm trực tràng do tia xạ, gan xơ hóa và xơ gan đều được đề xuất bổ sung. Đáng chú ý, nhiều tình trạng liên quan đến điều trị ung thư như tổn thương da, đau khớp, xơ cứng cơ, rối loạn đại tiểu tiện, rối loạn cảm giác, đau do ung thư và khàn tiếng sau phẫu thuật ung thư cũng nằm trong danh mục bệnh được chi trả. Điều này mở thêm lựa chọn cho nhóm bệnh nhân vốn phải điều trị lâu dài, chi phí cao và chịu nhiều di chứng.
Vì sao BHYT mở rộng danh mục y học cổ truyền vào lúc này?
Đề xuất mở rộng danh mục bệnh được chi trả không xuất hiện trong khoảng trống chính sách, mà nằm trong bối cảnh y dược cổ truyền Việt Nam đang được yêu cầu phát triển mạnh hơn. Theo báo cáo đánh giá thực hiện Thông tư 01, Bộ Y tế nhấn mạnh cần chuẩn hóa tên bệnh, thể bệnh và mã hóa tương ứng với ICD-10 để thống nhất thực hành chuyên môn, thanh toán bảo hiểm y tế và quản lý dữ liệu. Thời gian qua, cơ quan quản lý nhận nhiều kiến nghị của cử tri về việc mở rộng danh mục thuốc y học cổ truyền, thuốc từ dược liệu được BHYT thanh toán. Tuy nhiên, phạm vi thuốc y dược cổ truyền được quỹ BHYT chi trả vẫn còn hạn chế; chi phí thuốc y học cổ truyền từ quỹ BHYT mới đạt hơn 3.100 tỷ đồng, tương đương 5,42% tổng chi thuốc năm 2024. Quyết định số 1893/QĐ-TTg về Chương trình phát triển y dược cổ truyền đặt mục tiêu nâng tỷ lệ chi trả thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền từ quỹ BHYT lên tối thiểu 20% vào năm 2025 và 30% vào năm 2030. Đây là con số cho thấy nếu chính sách không thay đổi, mục tiêu khó đạt; mở rộng danh mục bệnh là một trong những đòn bẩy cần thiết.
Tác động thực tế: người bệnh được gì, hệ thống y tế đổi gì?
Về phía người bệnh, bảo hiểm y học cổ truyền mở rộng đồng nghĩa thêm lựa chọn điều trị được bảo hiểm chi trả, đặc biệt với các bệnh mạn tính, di chứng sau lao, sau tai biến mạch máu não, sau điều trị ung thư. Những nhóm bệnh này thường cần phục hồi chức năng dài hạn; nếu chỉ dựa vào thuốc tân dược, chi phí và tác dụng phụ là gánh nặng không nhỏ. Khi BHYT mở rộng danh mục, người bệnh có thể kết hợp y dược cổ truyền với y dược hiện đại mà không bị rào cản tài chính quá lớn, phù hợp định hướng kết hợp hai nền y học trong các chương trình phát triển y dược cổ truyền. Về hệ thống, việc chuẩn hóa tên bệnh, thể bệnh và mã ICD-10 giúp cơ sở y tế áp dụng thống nhất trong chuyên môn, đồng thời hỗ trợ giám định, thanh toán chi phí BHYT và quản lý dữ liệu. Quy định chuyển người bệnh từ tuyến chuyên sâu về tuyến cơ bản hoặc tuyến ban đầu khi bệnh ổn định cũng hướng tới chăm sóc liên tục, sử dụng hợp lý năng lực các cơ sở y tế và đáp ứng nhu cầu điều trị. Nói cách khác, đây là bước điều chỉnh vừa có lợi cho bệnh nhân, vừa buộc hệ thống y tế phải tổ chức lại dịch vụ y học cổ truyền một cách bài bản hơn.
Cơ hội cho y dược cổ truyền Việt Nam – và những điều người dân cần lưu ý
Từ góc độ chính sách, BHYT mở rộng danh mục bệnh y học cổ truyền là cơ hội để y dược cổ truyền Việt Nam thoát khỏi tình trạng "phụ trợ" trong hệ thống bảo hiểm, tiến gần hơn tới vai trò một trụ cột điều trị song song với y học hiện đại. Tuy vậy, người dân không nên hiểu đây là sự ưu tiên tuyệt đối cho mọi phương pháp y học cổ truyền. Chỉ những bệnh, nhóm bệnh nằm trong phụ lục được quy định, điều trị tại cơ sở cấp chuyên sâu hoặc cơ bản đúng tuyến, đúng chuyên môn mới được BHYT thanh toán. Người bệnh cần chủ động hỏi rõ cơ sở y tế về mã bệnh, phác đồ điều trị và phạm vi chi trả để tránh kỳ vọng sai lệch. Về lâu dài, nếu danh mục bệnh và thuốc cổ truyền tiếp tục được mở rộng theo mục tiêu chi trả 20–30% từ quỹ BHYT, y dược cổ truyền sẽ phải chứng minh hiệu quả điều trị bằng dữ liệu, không chỉ bằng truyền thống hay niềm tin. Chính sự minh bạch này mới giúp bảo hiểm y học cổ truyền trở thành một phần đáng tin cậy trong hệ thống an sinh, thay vì chỉ là chính sách mang tính biểu tượng.
