BHYT thuốc cổ truyền là gì và vì sao lần cập nhật này quan trọng?
BHYT thuốc cổ truyền là phạm vi các loại thuốc dược liệu, thuốc y học cổ truyền và thuốc kết hợp dược chất với dược liệu được Quỹ bảo hiểm y tế thanh toán khi người bệnh khám chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế, được Bộ Y tế quy định trong một danh mục chính thức để làm căn cứ chi trả trên toàn hệ thống y tế.
Sau 11 năm gần như đứng yên, Bộ Y tế đã đề xuất bổ sung 129 thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền và 35 thuốc kết hợp dược chất với dược liệu vào danh mục được BHYT chi trả. Đề xuất này nằm trong dự thảo Thông tư ban hành danh mục thuốc dược liệu, thuốc kết hợp dược chất với dược liệu, thuốc cổ truyền và dược liệu thuộc phạm vi hưởng của người tham gia BHYT, hiện đang được lấy ý kiến đến ngày 18/9. Nếu được thông qua, đây sẽ là lần đầu sau 11 năm danh mục thuốc y học cổ truyền được cập nhật đáng kể. Đây không chỉ là một chỉnh sửa kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy chính sách y tế đang dịch chuyển để nhìn nhận y học cổ truyền như một phần thực sự của hệ thống chăm sóc sức khỏe được tài chính công bảo đảm.
Danh mục thuốc dược liệu mới: mở rộng nhưng vẫn có chọn lọc
Điểm cốt lõi của lần bảo hiểm y tế mở rộng này nằm ở chính danh mục thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền mới. Dự thảo xây dựng danh mục thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền gồm 358 mục, tăng 129 mục so với 229 thuốc trong danh mục hiện hành. Đồng thời, phụ lục về dược liệu gồm 344 mục, giảm 5 mục so với 349 vị thuốc cổ truyền đang được quy định. Nói cách khác, Nhà nước không mở cửa vô điều kiện, mà vừa bổ sung thuốc mới vừa sàng lọc lại những vị thuốc kém phù hợp với thực tế điều trị.
Một câu chuyện đáng chú ý là dù thuốc nói chung đang chiếm hơn 31% tổng chi của Quỹ BHYT, phần dành cho thuốc y học cổ truyền chỉ khoảng 5,4%. Mỗi năm, hệ thống BHYT chi cho khoảng 195 triệu lượt khám chữa bệnh với tổng chi hơn 160.000 tỷ đồng, nhưng chi cho dịch vụ y học cổ truyền chỉ chiếm khoảng 3,3% lượt khám. Điều này cho thấy danh mục hiện hành chưa tạo đủ “không gian tài chính” cho YHCT phát huy vai trò, và việc cập nhật danh mục là một nỗ lực để thu hẹp khoảng cách giữa tiềm năng y học cổ truyền và mức chi thực tế.
35 thuốc kết hợp: bước đi táo bạo giữa y học hiện đại và cổ truyền
Lần này, danh mục BHYT thuốc cổ truyền không chỉ dừng ở các vị thuốc thuần Đông y. Bộ Y tế đề xuất một phụ lục riêng gồm 35 thuốc có kết hợp dược chất với dược liệu được Quỹ BHYT thanh toán. Đây là nhóm thuốc “lai” giữa y học hiện đại và y học cổ truyền, thể hiện cách tiếp cận linh hoạt hơn: không còn ranh giới cứng nhắc giữa Đông và Tây, mà ưu tiên hiệu quả điều trị và căn cứ khoa học về an toàn, chỉ định, đường dùng.
Dự thảo quy định việc chi trả thuốc kết hợp sẽ theo các điều kiện và tỷ lệ khác nhau tùy loại thuốc. Quỹ BHYT có thể chỉ thanh toán trong một số chỉ định nhất định, giới hạn tuyến điều trị, thậm chí chỉ thanh toán một phần chi phí hoặc trong một thời gian nhất định với những thuốc như Panax notoginseng saponins. Cách thiết kế này vừa mở cánh cửa cho thuốc kết hợp bước vào danh mục, vừa đặt hàng rào để bảo vệ Quỹ BHYT trước nguy cơ lạm dụng, đồng thời buộc cơ sở khám chữa bệnh phải sử dụng thuốc một cách hợp lý.
Vì sao chính sách thay đổi sau 11 năm "đóng băng"?
Thực tế, danh mục thuốc y học cổ truyền hiện hành được ban hành từ năm 2015 và suốt thời gian qua gần như chưa được bổ sung, cập nhật. Việc để một danh mục thuốc đứng yên trong hơn một thập kỷ là đi ngược lại tốc độ phát triển của cả y học cổ truyền lẫn chuẩn quản lý dược. Vì vậy, đề xuất lần này không phải “một ý tưởng mới”, mà là động thái bắt buộc để chính sách bắt kịp thực tế điều trị.
Theo bà Trần Thị Trang, tỷ lệ bao phủ BHYT đã vượt 97% dân số trong quý 1/2026, tạo điều kiện để mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ y học cổ truyền, nhất là tại tuyến xã và y tế cơ sở. Trong khi đó, Việt Nam từng đặt mục tiêu đến năm 2025 tăng tỷ lệ BHYT chi trả thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền tối thiểu 20% và đến năm 2030 là 30%, nhưng đến nay mới đạt 5,42%, tương đương 3.160 tỷ đồng. Mức chi này được đánh giá là “rất khiêm tốn” nếu so với nguồn dược liệu phong phú và hệ thống YHCT mà Việt Nam có. Nói cách khác, áp lực từ chính những mục tiêu mà ngành y tế tự đặt ra đang buộc chính sách BHYT phải chuyển động.
Ý nghĩa của danh mục mới: cửa rộng hơn, trách nhiệm cũng lớn hơn
Dù dự thảo chưa chính thức ban hành, thông điệp chính sách đã khá rõ: bảo hiểm y tế mở rộng không chỉ để thêm thuốc vào giấy tờ, mà để y học cổ truyền có chỗ đứng thực sự trong tài chính công. Dự thảo quy định việc thanh toán không chỉ căn cứ vào cách ghi tên thuốc trong danh mục; các dạng chiết xuất, bào chế, chế biến khác nhau vẫn có thể được thanh toán khi đáp ứng tiêu chuẩn tương đương. Điều này giúp danh mục thuốc dược liệu linh hoạt hơn với thực tế thị trường, tránh tình trạng “sai một chữ, mất quyền lợi”.
Cùng với đó, dự thảo bổ sung quy định về đường dùng “tiêm” cho thuốc BHYT, bao gồm từ tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch đến tiêm vào huyệt. Đây là tín hiệu cho thấy nhà làm chính sách đã bắt đầu đi vào những chi tiết kỹ thuật vốn là “tử huyệt” trong thanh toán BHYT thuốc cổ truyền trước đây. Nếu các quy định mới được triển khai nghiêm túc, mở rộng danh mục sẽ không chỉ tăng khả năng tiếp cận các phương pháp điều trị truyền thống được tài chính công công nhận, mà còn giúp hệ thống YHCT bớt phụ thuộc vào chi trả trực tiếp từ túi người bệnh, đưa thuốc cổ truyền đến gần hơn với vai trò một lựa chọn điều trị bình đẳng trong hệ thống y tế.
