BHYT ung thư đang thay đổi: định nghĩa mới về quyền lợi phòng bệnh
Mở rộng chi trả sàng lọc sớm ung thư bằng bảo hiểm y tế là việc quỹ BHYT thanh toán chi phí khám, xét nghiệm, chẩn đoán sớm nhiều bệnh ung thư nằm trong danh mục quy định, theo lộ trình và mức hưởng gắn với từng nhóm đối tượng, thay vì chỉ chi cho điều trị khi bệnh đã muộn như trước.
Thông điệp quan trọng là: nếu bạn tiếp tục coi BHYT chỉ để “phòng khi vào viện”, bạn sẽ bỏ lỡ một bước ngoặt lớn trong phòng chống ung thư. Dự thảo nghị định mới do Bộ Y tế xây dựng đang lấy ý kiến nhân dân, đề xuất tăng mức hưởng và mở rộng phạm vi hưởng bảo hiểm y tế theo lộ trình, ưu tiên một số nhóm phù hợp với khả năng cân đối Quỹ BHYT. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà là sự dịch chuyển sang mô hình chăm sóc dự phòng, nơi chi trả khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc sớm ung thư được đặt ngang hàng với điều trị.
Những nhóm nào được tăng mức hưởng lên 85–95% và vì sao điều này quan trọng
Dự thảo đề xuất tăng mức hưởng của các đối tượng đang được thanh toán 80% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi được hưởng lên 85% từ ngày 1/7/2027, và lên 90% từ ngày 1/7/2029. Đây là bước tăng không nhỏ, cho thấy quỹ bảo hiểm y tế ung thư và bệnh mạn tính sẽ “gánh” nhiều chi phí hơn, nếu người dân biết sử dụng đúng. Một số nhóm dễ tổn thương được thiết kế để hưởng lợi sớm hơn, thay vì chờ đến khi bệnh nặng mới được hỗ trợ.
Nhóm ưu tiên gồm người từ 75 tuổi trở lên, người khuyết tật nhẹ suy giảm khả năng lao động 35–60%, người dưới 18 tuổi và người thuộc hộ gia đình có mức sống trung bình. Với các nhóm này, mức hưởng chi phí khám, chữa bệnh tại tuyến ban đầu và tuyến cơ bản được đề xuất tăng lên 95% từ ngày 1/7/2030, trừ trường hợp đã có mức hưởng cao hơn. Câu nói đáng nhớ ở đây là: “Chính sách được thiết kế theo hướng ưu tiên trước cho một số nhóm dễ bị tổn thương, đồng thời từng bước mở rộng quyền lợi cho các nhóm tham gia BHYT còn lại”.
Sàng lọc sớm ung thư: 8 nhóm bệnh được BHYT chi trả và lợi ích thực tế
Điểm xoay của chính sách lần này nằm ở việc Quỹ BHYT được đề xuất mở rộng chi trả cho hoạt động khám sàng lọc, chẩn đoán sớm một số bệnh, trong đó có nhiều bệnh ung thư. Danh mục dự kiến gồm 8 nhóm bệnh: ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày, ung thư gan và viêm gan virus B, C. Đây là những bệnh nằm trong trọng tâm phòng chống ung thư hiện nay, vì tỷ lệ mắc và tử vong đều cao.
Quỹ BHYT sẽ thanh toán chi phí khám, các dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hóa chất và các chi phí liên quan khác trong phạm vi quyền lợi và mức hưởng của người tham gia. Việc chi trả này không chỉ dừng ở sàng lọc; nếu trong quá trình khám, sàng lọc hoặc chẩn đoán xác định người tham gia mắc bệnh, chi phí khám, chữa bệnh sau đó tiếp tục được thanh toán theo quy định pháp luật về BHYT. Nói cách khác, chuỗi từ sàng lọc sớm ung thư đến điều trị được gắn kết bằng cùng một cơ chế tài chính, giảm đứt gãy do chi phí.
Chi trả khám sức khỏe định kỳ: từ khẩu hiệu phòng bệnh đến quyền lợi cụ thể
Một thay đổi nhiều người dễ bỏ qua là chi trả khám sức khỏe định kỳ bằng BHYT. Dự thảo đề xuất từ ngày 1/7/2027, Quỹ BHYT thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ cho một số nhóm đối tượng theo lộ trình ưu tiên; ngân sách nhà nước chi trả cho các đối tượng thuộc diện ngân sách bảo đảm và phần chi phí mà Quỹ BHYT chưa thanh toán, với mức thanh toán tối đa đề xuất bằng 15% mức lương cơ sở. Từ cùng thời điểm này, chi phí xét nghiệm viêm gan B, C được thanh toán lồng ghép trong hoạt động khám sức khỏe định kỳ.
Riêng sàng lọc ung thư cổ tử cung, dự thảo đề xuất thí điểm thanh toán từ ngày 1/7/2028 trước khi thực hiện chính thức từ ngày 1/1/2030. Từ ngày 1/1/2030, việc thanh toán chi phí khám sàng lọc, chẩn đoán sớm ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng, tăng huyết áp và đái tháo đường sẽ được thực hiện theo lộ trình do Bộ Y tế quy định. Nhìn rộng hơn, không chỉ mở rộng hoạt động dự phòng và phát hiện bệnh sớm, dự thảo còn đề xuất bổ sung chi phí điều trị dinh dưỡng, quản lý bệnh mạn tính và một số dịch vụ phòng bệnh khác vào phạm vi thanh toán của BHYT. Đây là bước đẩy mạnh phòng chống ung thư và bệnh mạn tính theo hướng chủ động.
Lộ trình tăng mức đóng: cái giá phải trả để hưởng thêm quyền lợi
Mở rộng quyền lợi luôn đi cùng câu hỏi: ai trả tiền? Theo dự thảo, từ ngày 1/7/2027, nhiều nhóm tham gia BHYT sẽ có mức đóng bằng 5,1% tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, tăng 0,6 điểm phần trăm so với mức hiện hành nêu trong dự thảo. Sau 3 năm, mức đóng dự kiến tăng lên 5,4%, rồi sau 3 năm tiếp theo tăng lên 6%, tức thêm 0,3 rồi 0,6 điểm phần trăm nữa. Điều này cho thấy nhà nước không che giấu cái giá của chính sách; đổi lại là một gói bảo hiểm y tế ung thư và bệnh mạn tính rộng hơn, gắn mạnh với phòng bệnh.
Một điểm tích cực là dự thảo cũng đề xuất tăng mức hỗ trợ đóng BHYT từ ngân sách nhà nước cho một số nhóm như người khuyết tật nhẹ thuộc hộ cận nghèo, người thuộc hộ cận nghèo, học sinh, sinh viên và người thuộc hộ có mức sống trung bình. Như vậy, gánh nặng tăng mức đóng không dồn hết lên người yếu thế. Vấn đề còn lại thuộc về mỗi cá nhân: nếu đã chi thêm phần trăm lương cho BHYT mà vẫn không sử dụng quyền lợi sàng lọc sớm ung thư, không đi khám sức khỏe định kỳ khi được chi trả, thì phần tăng đóng này trở thành chi phí “chìm”, thay vì đầu tư cho sức khỏe dài hạn.
