Mở rộng danh mục thuốc BHYT: bước ngoặt cho y học cổ truyền
Bảo hiểm y tế chi trả cho thuốc y học cổ truyền là chính sách mở rộng quyền lợi của người tham gia BHYT, theo đó Quỹ bảo hiểm hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ chi phí sử dụng dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc kết hợp dược chất với dược liệu, trên cơ sở danh mục và điều kiện thanh toán được Bộ Y tế quy định chi tiết. Đây không phải một ưu đãi tự động, mà là cơ chế tài chính có chọn lọc, gắn với chỉ định chuyên môn và tuyến điều trị. Điểm đáng chú ý hiện nay là Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư mới về danh mục thuốc dược liệu, thuốc kết hợp dược chất với dược liệu, thuốc cổ truyền và dược liệu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. Nếu được thông qua, đây sẽ là lần điều chỉnh lớn, phản ánh quan điểm coi y học cổ truyền là phần quan trọng của hệ thống khám chữa bệnh chứ không còn là “phụ trợ” bên lề.
Những nhóm thuốc nào được bảo hiểm y tế chi trả?
Về danh mục thuốc BHYT, Bộ Y tế đề xuất tăng số thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền từ 229 lên 358 mục, tức bổ sung thêm 129 thuốc vào phạm vi thanh toán. Đồng thời, danh mục dược liệu bảo hiểm được cơ cấu lại còn 344 mục, giảm 5 so với 349 vị thuốc cổ truyền đang áp dụng. Sự dịch chuyển này cho thấy tính chọn lọc: tăng mạnh thuốc thành phẩm, tinh chế, đồng thời sàng lọc dược liệu thô. Quan trọng hơn, một nhóm 35 thuốc kết hợp dược chất với dược liệu được tách thành danh mục riêng, thuộc phạm vi bảo hiểm y tế chi trả. Đây là những thuốc vừa mang thành phần y học hiện đại, vừa chứa hoạt chất có nguồn gốc dược liệu. Việc tách riêng nhóm này là quyết định mang tính chiến lược: hệ thống BHYT thừa nhận xu hướng điều trị kết hợp, nhưng không “trộn chung” với thuốc cổ truyền đơn thuần, giúp quản lý tốt hơn nguy cơ lạm dụng và kê đơn không hợp lý.
Một số hoạt chất tiêu biểu và tỷ lệ chi trả thực tế
Đi vào chi tiết, danh mục dự thảo không chỉ kể tên thuốc y học cổ truyền chung chung mà gắn chặt với từng hoạt chất và chỉ định cụ thể. Ginkgo biloba (bạch quả) được đề xuất nằm trong phạm vi thanh toán của Quỹ BHYT với các trường hợp như đau do viêm động mạch, rối loạn thị giác do bệnh võng mạc tiểu đường, chóng mặt, ù tai, giảm thính lực và một số rối loạn tuần hoàn. Silymarin từ cây kế sữa dự kiến được thanh toán tại cơ sở khám chữa bệnh cấp chuyên sâu và cấp cơ bản, trong khi curcumin từ nghệ được thiết kế phạm vi chi trả cho điều trị viêm loét dạ dày, tá tràng không xuất huyết hoặc thủng. Tuy nhiên, không phải mọi thuốc trong danh mục đều được thanh toán 100%. Panax notoginseng saponins (tam thất) là ví dụ, dự thảo quy định Quỹ BHYT chỉ chi trả 50% tại tuyến chuyên sâu và cơ bản, với chỉ định rõ ràng như đột quỵ giai đoạn cấp, sau chấn thương sọ não hoặc sau phẫu thuật thần kinh. Câu nói dễ trích dẫn ở đây là: "Thuốc chiếm hơn 31% tổng chi của Quỹ BHYT, trong khi tỷ trọng chi cho thuốc y học cổ truyền mới khoảng 5,4%" – phát biểu của Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế Trần Thị Trang.
Vì sao danh mục được mở rộng vào lúc này?
Đề xuất mở rộng danh mục thuốc y học cổ truyền không xuất hiện trong khoảng trống chính sách, mà dựa trên hai lực đẩy rõ ràng. Thứ nhất, về tài chính: mỗi năm có khoảng 195 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT với tổng chi hơn 160.000 tỷ đồng; thuốc chiếm hơn 31% nhưng thuốc y học cổ truyền mới khoảng 5,4%, tổng chi cho lĩnh vực y học cổ truyền khoảng 3,3%. Những con số này cho thấy tiềm năng phát triển các phương pháp điều trị cổ truyền còn rất lớn, và quỹ chưa thực sự được dùng để khai thác tiềm năng đó. Thứ hai, về độ bao phủ: trong quý I/2026, tỷ lệ người dân tham gia BHYT đã vượt 97% dân số, tạo nền tảng tài chính đủ rộng để mở rộng khả năng tiếp cận điều trị bằng y học cổ truyền, nhất là tại tuyến xã và y tế cơ sở. Song song, mạng lưới khám chữa bệnh y học cổ truyền đã được củng cố với hàng chục bệnh viện công và tư chuyên ngành. Nói cách khác, hệ thống đã "chín" về cả cầu, cung và nguồn lực, nên việc giữ nguyên danh mục cũ sẽ trở thành lực cản thay vì rào chắn an toàn.
Người tham gia BHYT cần làm gì để tận dụng tối ưu?
Người bệnh không nên hiểu việc thêm 129 thuốc vào danh mục là tấm "vé miễn phí" cho mọi loại thuốc y học cổ truyền. Dự thảo thiết kế phạm vi chi trả theo từng thuốc, gắn với chỉ định điều trị, tuyến hoặc cấp cơ sở khám chữa bệnh, tỷ lệ và thời gian sử dụng. Việc thuốc nằm trong danh mục chỉ là điều kiện cần; để được bảo hiểm y tế chi trả, còn phải đáp ứng điều kiện đủ về chuyên môn và quy định hành chính. Cách sử dụng thông minh là: (1) khi khám, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ xem thuốc được kê có nằm trong danh mục thuốc BHYT không; (2) hỏi rõ tỷ lệ thanh toán, vì có trường hợp chỉ chi trả 50%; (3) chú ý tuyến điều trị, vì một số thuốc chỉ được chi trả tại cơ sở cấp chuyên sâu hoặc cấp cơ bản nhất định; (4) lưu tâm đường dùng, nhất là khi dự thảo bổ sung đường "tiêm" với nhiều hình thức như tiêm bắp, dưới da, tĩnh mạch, tiêm vào huyệt. Nếu không chủ động hỏi, người bệnh rất dễ bỏ lỡ quyền lợi hoặc kỳ vọng quá mức rồi thất vọng. Theo định hướng của lãnh đạo Bộ Y tế, việc mở rộng danh mục phải đi cùng kiểm soát quỹ BHYT và nâng cao chất lượng chuyên môn. Điều đó đặt trách nhiệm lên cả hệ thống và người dùng: bác sĩ phải kê đơn hợp lý, còn người tham gia BHYT cần biết quyền lợi của mình và sử dụng thuốc y học cổ truyền như một phần trong chiến lược điều trị kết hợp, không phải lựa chọn "thần dược". Kết luận công bằng là: danh mục mới mở thêm cơ hội, nhưng ai hiểu luật chơi mới là người hưởng lợi lớn nhất.
