Kỳ thi học sinh giỏi đang thay đổi: từ quy chế đến… từng ánh nhìn trong phòng thi
Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia là kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức nhằm phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng những học sinh có năng lực nổi trội, đồng thời làm căn cứ thành lập các đội tuyển dự thi Olympic khu vực và quốc tế. Trong dự thảo Thông tư sửa đổi Quy chế, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố hàng loạt thay đổi liên quan đến quy chế thi mới, từ khâu tuyển chọn học sinh, tổ chức kỳ thi, đến cách giám sát và chấm thi. Đây không còn là một kỳ thi “như mọi năm”, mà đang chuyển mình sang mô hình được kiểm soát chặt chẽ hơn và ứng dụng công nghệ sâu hơn. Câu hỏi không phải là thay đổi có diễn ra hay không, mà là học sinh có kịp thích nghi với môi trường thi mới này hay không.
Camera giám sát thi, máy dò kim loại: an ninh tốt hơn hay áp lực lớn hơn?
Điểm gây chú ý nhất với thí sinh là đề xuất lắp camera giám sát thi và sử dụng thiết bị dò kim loại trong toàn bộ quá trình tổ chức kỳ thi học sinh giỏi. Trước khi vào phòng, mọi vật dụng và thiết bị điện tử của thí sinh sẽ bị kiểm tra bằng máy dò kim loại; camera được bố trí trong phòng thi, hành lang, phòng bảo quản đề và bài thi, ghi hình liên tục, dữ liệu lưu tối thiểu 9 tháng. Đây là thông điệp rất rõ: gian lận gần như không còn “khe hở”. Về lý, việc này giúp bảo đảm kỳ thi nghiêm túc, an toàn và tăng khả năng phát hiện vi phạm. Nhưng về cảm xúc, nhiều học sinh sẽ thấy mình bị quan sát 24/7, dễ căng thẳng hơn. Kỳ thi vốn đã áp lực, nay thêm lớp giám sát dày đặc, đòi hỏi các em phải rèn tâm lý vững vàng không kém gì kiến thức.
Chấm thi số hóa: công bằng hơn nhưng không phải không có “cú sốc”
Một thay đổi mang tính nền tảng khác là chấm thi số hóa: bài thi giấy sẽ được quét để tạo bản số hóa, giám khảo chấm trực tiếp trên hệ thống phần mềm. Sau khi số hóa, phần mềm tự động sinh phách, phân công ngẫu nhiên bài thi theo mã phách điện tử cho giám khảo chấm độc lập. Theo dự thảo, chấm thi trên máy tính nhằm tăng tính chính xác, khách quan, minh bạch, giảm sai sót và nhân lực. Về mặt nguyên tắc, đây là bước tiến đúng, hạn chế tối đa việc “nhầm điểm”, “thêm điểm vì thương”. Nhưng với thí sinh, chấm thi số hóa đồng nghĩa mọi nét chữ, cách trình bày phải rõ ràng, khoa học; bài làm cẩu thả rất dễ “lộ nguyên hình” trước màn hình máy tính. Kỳ thi học sinh giỏi không chỉ đo kiến thức, mà còn đo khả năng diễn đạt mạch lạc, liền mạch từ góc nhìn của những giám khảo ngồi trước màn hình.
Kỳ thi Olympic AI: cơ hội vàng cho dân Tin, lời nhắc cho tất cả về kỷ nguyên mới
Dự thảo còn bổ sung kỳ thi chọn đội tuyển Olympic Trí tuệ nhân tạo, dựa trên nguồn thí sinh đăng ký môn Tin học trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Đây là tín hiệu mạnh mẽ: AI không còn là “chuyện đại học”, mà đã bước thẳng vào sân chơi phổ thông. Đội tuyển các môn từng đoạt huy chương Olympic quốc tế, khu vực còn được phép đăng ký thêm tối đa 2 thí sinh trong năm kế tiếp – khuyến khích các địa phương đầu tư nghiêm túc vào STEM, đặc biệt là Tin và AI. Cùng lúc đó, quy mô đội tuyển được điều chỉnh theo số lượng học sinh THPT: mỗi sở giáo dục được đăng ký tối đa 10–30 thí sinh mỗi môn, mỗi đại học quốc gia 15, các đơn vị khác 10 thí sinh/môn. Nói cách khác, cơ hội rộng hơn, nhưng cạnh tranh cũng gay gắt hơn, nhất là với những bạn nhắm tới các đội tuyển trọng điểm.
Thí sinh cần chuẩn bị gì trong “kỷ nguyên camera và chấm thi số hóa”?
Với quy chế thi mới đang được lấy ý kiến, kỳ thi học sinh giỏi đã bước sang một triết lý khác: coi trọng an ninh, công nghệ và minh bạch ngay từ khâu tổ chức. Điều đó buộc học sinh phải thay đổi thói quen: học thật, thi thật, không trông chờ “khe hở” quy chế; luyện viết sạch, rõ, cấu trúc bài chặt chẽ để phù hợp chấm thi số hóa; rèn tâm lý thi trong môi trường bị giám sát liên tục bởi camera giám sát thi và máy dò kim loại. Phụ huynh cũng cần hiểu bối cảnh chuyển đổi số trong khảo thí, để đồng hành cùng con trong quá trình chuẩn bị. Tóm lại, những thay đổi này không chỉ siết chặt kỷ luật, mà còn gửi thông điệp về một nền giáo dục muốn xây dựng niềm tin vào các kỳ thi cao học. Ai kịp thích ứng, người đó có lợi thế.
