Thông điệp then chốt: Bỏ chạy theo thành tích, giảm áp lực thi cử
Cắt giảm kỳ thi không cần thiết là chủ trương yêu cầu hệ thống giáo dục rà soát lại toàn bộ các bài kiểm tra, cuộc thi và kỳ thi hiện có để loại bỏ những hình thức đánh giá trùng lặp, nặng về hình thức, qua đó giảm áp lực thi cử học sinh và tập trung vào đánh giá năng lực học sinh một cách thực chất. Ngày 5/8, Thủ tướng Lê Minh Hùng đã ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg về việc thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026–2027, trong đó yêu cầu không chạy theo tỷ lệ lên lớp, tốt nghiệp mà bảo đảm việc đánh giá phản ánh đúng năng lực người học. Nói thẳng, nhà trường không còn được phép “tô hồng” điểm số để đẹp báo cáo, trong khi học sinh vẫn phải gánh núi bài kiểm tra vô nghĩa.
Điểm đáng chú ý là Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra và đánh giá để bảo đảm hiệu quả, thực chất, đồng thời giảm áp lực thi cử, chấn chỉnh kỷ cương, nề nếp trường học. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là lời nhắc rằng chất lượng giáo dục không thể đo bằng phần trăm tốt nghiệp. Với phụ huynh, thông điệp quan trọng cần nắm là: sắp tới, con bạn sẽ được đánh giá bằng năng lực thực thay vì bằng “chỉ tiêu thành tích” của nhà trường.
Cắt giảm kỳ thi không cần thiết: Lịch học và kiểm tra thay đổi thế nào?
Theo Chỉ thị 31, Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao nhiệm vụ chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương rà soát, cắt giảm kỳ thi không cần thiết và các cuộc thi, qua đó giảm áp lực cho học sinh, giáo viên, phụ huynh. Nghĩa là hàng loạt bài thi phong trào, các cuộc thi “lấy thành tích” nhiều hơn giá trị học tập sẽ phải được xem xét lại. Với lịch học, điều này có thể dẫn tới ít tuần “căng” vì dồn kiểm tra, thay vào đó là các đợt đánh giá phân bố đều, gắn với tiến độ học thực tế.
Phụ huynh có thể kỳ vọng số lần kiểm tra tập trung, thi chọn học sinh giỏi, thi liên môn mang tính hình thức sẽ giảm, nhường chỗ cho các hình thức đánh giá quá trình, dự án học tập, bài tập ứng dụng. Khi bớt áp lực thi cử học sinh, lịch ôn luyện ngoài giờ cũng có cơ hội “dãn” ra, giúp con có thêm thời gian nghỉ ngơi, tham gia hoạt động trải nghiệm. Tuy nhiên, điều này chỉ thành hiện thực nếu từng trường thực sự nghiêm túc rà soát, thay vì “đổi tên kỳ thi” để giữ nguyên số lần kiểm tra.
Đánh giá năng lực học sinh thay vì đuổi theo tỷ lệ tốt nghiệp
Một điểm thay đổi căn bản là định hướng đánh giá năng lực học sinh. Chỉ thị yêu cầu không ưu tiên tỷ lệ lên lớp, tốt nghiệp mà bảo đảm đánh giá phản ánh đúng năng lực người học. Nói cách khác, lớp học không còn là nơi “tự động lên lớp” cho đẹp số liệu. Thanh tra và đánh giá sẽ phải được đổi mới để vừa hiệu quả, vừa giảm áp lực thi cử học sinh. Điều này mở đường cho việc tăng trọng số đánh giá quá trình, kỹ năng, thái độ, chứ không chỉ là điểm thi một lần quyết định.
Về thực tế, phụ huynh có thể thấy nhiều hơn các bài tập dự án nhóm, bài thuyết trình, sản phẩm học tập được đưa vào đánh giá. Các thầy cô cũng được yêu cầu tập trung vào dạy học thực chất thay vì “luyện đề” để kéo điểm trung bình. Trích dẫn từ Chỉ thị, “việc đánh giá phải bảo đảm phản ánh đúng năng lực người học”. Với học sinh, điều này vừa là cơ hội, vừa là thách thức: không thể trông chờ “nước rút” trước kỳ thi, mà phải duy trì nỗ lực đều trong cả năm.
Chống tiêu cực trong thi cử: Siết chặt để nâng chất, không phải để gây khó
Cắt giảm kỳ thi không cần thiết đi kèm với yêu cầu chống tiêu cực trong thi cử. Chỉ thị nhấn mạnh cần tăng cường phòng, chống gian lận trong các kỳ thi, đặc biệt là kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, và xử lý nghiêm vi phạm theo quy định. Nghĩa là dù ít kỳ thi hơn, mỗi kỳ thi còn lại sẽ được tổ chức chặt chẽ hơn. Đây là bước buộc phải làm nếu muốn việc đánh giá năng lực học sinh có giá trị thật, thay vì chỉ là “giấy chứng nhận” hợp thức hóa cho một quá trình học tập lỏng lẻo.
Từ góc độ học sinh và phụ huynh, chống tiêu cực trong thi cử không nên bị hiểu là siết thêm áp lực, mà là làm cho sân chơi công bằng hơn. Khi cơ chế giám sát được tăng cường, cơ hội “chạy điểm”, “mua đề” bị thu hẹp, những em học thật, thi thật sẽ được bảo vệ. Ngược lại, áp lực sẽ dồn về phía những ai vẫn quen với tư duy “thi cho xong”. Nếu hệ thống kỷ luật mới được áp dụng đồng bộ, giá trị của mỗi tấm bằng tốt nghiệp hay chứng chỉ sẽ tăng lên, bởi nó phản ánh năng lực thực chứ không phải kẽ hở của quy chế.
Năm học tới: Lịch năm, thầy cô, điện thoại và trách nhiệm của phụ huynh
Chỉ thị 31 không chỉ nói về kỳ thi, mà còn vạch ra bức tranh tổng thể của năm học mới. Bộ Giáo dục và Đào tạo, phối hợp với Bộ Nội vụ, phải hướng dẫn địa phương cơ cấu lại đội ngũ theo hướng tăng số giáo viên trực tiếp đứng lớp; hoàn thành việc rà soát, sắp xếp và tuyển đủ giáo viên ngay từ đầu năm học 2026–2027. Với phụ huynh, điều này có nghĩa là khả năng thiếu giáo viên, lớp ghép kéo dài nhiều năm có thể được cải thiện, đặc biệt ở những nơi từng rơi vào tình trạng thiếu cán bộ giáo dục.
Song song, Thủ tướng yêu cầu triển khai thống nhất bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông trên toàn quốc, bảo đảm cung ứng đủ trước ngày 15/8, củng cố dạy học ngoại ngữ, hướng tới đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường. Bộ Công an phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng kế hoạch quản lý việc dùng điện thoại thông minh và mạng xã hội trong trường học. Với gia đình, điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt hơn: theo sát lịch học, nắm rõ các hình thức đánh giá mới, đồng thời đồng hành cùng nhà trường trong việc quản lý thiết bị số của con.
