Một kim loại ở khâu ít ai để ý
Vonfram là kim loại cứng, chịu nhiệt cao, được chế biến thành cacbua để làm mũi khoan siêu nhỏ gia công bảng mạch in và đế chip; những mũi khoan này tạo lỗ nối điện giữa các lớp mạch trong linh kiện AI. Đây là lý do vonfram chip AI đáng được xem như một mắt xích chiến lược, thay vì nguyên liệu phụ nằm ngoài cuộc đua bán dẫn. Khi chip hiệu năng cao và bảng mạch ngày càng phức tạp, nhà sản xuất cần nhiều lỗ khoan hơn, vật liệu cứng hơn và độ chính xác cao hơn. Nhu cầu điện toán AI vì thế không chỉ gây sức ép lên nguồn chip hay đế chip, mà còn dồn áp lực xuống công cụ sản xuất nhỏ bé dùng để chế tạo chúng.
Điểm yếu nằm ở mức độ tập trung nguồn cung. Trung Quốc khai thác khoảng 79% sản lượng vonfram toàn cầu năm 2025, nên thay đổi chính sách tại đây có thể lan qua nhiều mắt xích của chuỗi cung ứng chip. Khi một nguyên liệu thiết yếu phụ thuộc vào một quốc gia, năng lực gia công tiên tiến ở Nhật Bản, Mỹ hay châu Âu cũng không đủ để loại bỏ rủi ro thiếu đầu vào.
Kiểm soát xuất khẩu làm lộ điểm nghẽn
Từ đầu năm 2025, Trung Quốc áp dụng kiểm soát xuất khẩu vonfram cùng một số vật liệu liên quan, trong đó có bismuth và molypden. Tác động không dừng ở giao dịch kim loại thô: các nhà tinh luyện và nhà cung cấp vật liệu cao cấp tại Nhật Bản, Đài Loan, Mỹ và châu Âu gặp khó hơn khi tiếp cận nguyên liệu. Một nhà quản lý ngành bảng mạch cho biết nguồn nguyên liệu vonfram cao cấp đang thiếu hụt vì các biện pháp này hạn chế khả năng tiếp cận của những nhà cung cấp chủ chốt.
Hệ quả đáng chú ý là nguồn mũi khoan siêu nhỏ bị gián đoạn đúng lúc nhu cầu tăng. Giá nguyên liệu tăng khiến một số nhà sản xuất bảng mạch phải tìm mua mũi khoan hoặc vonfram từ Trung Quốc, sau khi các đối tác quen thuộc ở Nhật Bản, Đài Loan và châu Âu thiếu vật liệu. Điều đó cho thấy xuất khẩu vonfram không phải câu chuyện ở khâu khai khoáng đơn thuần: chính sách có thể tác động tới công cụ cần thiết để tạo các kết nối điện siêu nhỏ trong đế chip.
Giá cao đẩy doanh nghiệp đổi hướng
Giá tham chiếu APT, sản phẩm trung gian trong chế biến vonfram, đã tăng từ 212.750 nhân dân tệ mỗi tấn vào tháng 2/2025 lên hơn 530.000 nhân dân tệ mỗi tấn trong tuần được nguồn tin đề cập. Áp lực này khiến doanh nghiệp sản xuất công cụ và linh kiện bán dẫn phải điều chỉnh cách mua nguyên liệu. Một số nhà sản xuất mũi khoan đang thử nghiệm vật liệu từ Trung Quốc và tăng tỷ trọng nguồn cung tại đây.
Đây là lựa chọn mang tính tình thế hơn là lời giải bền vững: các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguyên liệu thuận lợi hơn, nhưng đồng thời phụ thuộc sâu hơn vào thị trường đang chi phối nguồn cung. Những nhà sản xuất Trung Quốc có lợi thế tiếp cận vonfram trong nước đang mở rộng thị phần, trong khi các đối thủ quốc tế phải xử lý chi phí đầu vào cao và nguồn hàng kém chắc chắn. Rủi ro vì vậy không chỉ là giá, mà còn là chênh lệch sức cạnh tranh giữa các nhà cung cấp.
Đa dạng hóa là việc dài hạn, không thể trì hoãn
Nhiều quốc gia đang thúc đẩy sản xuất vonfram để xây dựng nguồn cung thay thế ngoài Trung Quốc, nhưng mở rộng khai thác và chế biến không thể lập tức tạo ra vật liệu chất lượng cao với chi phí cạnh tranh. Trong thời gian chuyển tiếp, một số doanh nghiệp có thể phải dựa nhiều hơn vào các nhà cung cấp cacbua vonfram Trung Quốc. Một số nhà sản xuất mũi khoan cũng cân nhắc mở rộng hoạt động tại Trung Quốc để giảm tác động từ kiểm soát xuất khẩu.
Theo tôi, bài học ở đây là chuỗi cung ứng chip AI cần được đánh giá từ những linh kiện nhỏ nhất, không chỉ từ nhà máy chế tạo chip hay nguồn bán dẫn thành phẩm. Đa dạng hóa nguồn cung vonfram sẽ tốn thời gian, nhưng trì hoãn chỉ khiến doanh nghiệp dễ tổn thương hơn trước mỗi đợt siết xuất khẩu. Vonfram chưa phải nút thắt duy nhất của ngành, song đã đủ quan trọng để buộc các nhà sản xuất xem khả năng tiếp cận nguyên liệu như một phần của chiến lược công nghệ.
