Luật Phát triển đô thị: bước ngoặt thể chế và thông điệp gửi tới nhà đầu tư
Luật Phát triển đô thị là khung pháp lý mới nhằm hoàn thiện cơ chế quản trị đô thị, mở rộng phân cấp, phân quyền và tạo nền tảng huy động nguồn lực tài chính trung, dài hạn cho các dự án hạ tầng, giao thông, logistics và đô thị thông minh tại những thành phố động lực như TP HCM. Luật không chỉ điều chỉnh cách quy hoạch và tổ chức không gian đô thị, mà quan trọng hơn là định nghĩa lại vai trò của chính quyền địa phương trong việc chủ động thiết kế công cụ tài chính và chính sách đặc thù để cạnh tranh thu hút vốn đầu tư trong nước và quốc tế. Từ góc nhìn nhà đầu tư, điểm cốt lõi của luật phát triển đô thị là trao thêm quyền đi kèm trách nhiệm cho TP HCM. Ngày 24/8, Quốc hội khóa XVI chính thức thông qua luật, được xem là “bước chuyển quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế phát triển đô thị”. Điều này báo hiệu một chu kỳ chính sách mới: thay vì chờ ngân sách trung ương, thành phố phải chứng minh năng lực chọn dự án, phát hành trái phiếu và quản trị nợ công để biến thể chế thành dòng vốn thực sự. Luật tạo sân chơi, nhưng chất lượng điều hành sẽ quyết định ai hưởng lợi nhiều nhất.
Cơ chế huy động vốn mới: trái phiếu đô thị và quyền vay mở rộng
Trọng tâm tài chính của luật phát triển đô thị nằm ở việc mở rộng thẩm quyền huy động vốn cho TP HCM. Đối với Trung tâm tài chính quốc tế đặt tại thành phố, Hội đồng nhân dân được phép quyết định phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình để huy động vốn cho các dự án trọng điểm. Đồng thời, HĐND TP HCM được trao thêm thẩm quyền vay từ các tổ chức tài chính trong nước, nước ngoài và quốc tế, với điều kiện phải đảm bảo các chỉ tiêu an toàn nợ công. Đây là thay đổi mang tính “chuyển vai” rõ rệt: thành phố không còn là người xin vốn, mà là bên thiết kế sản phẩm tài chính cạnh tranh. Với nhà đầu tư, đặc biệt là quỹ dài hạn, công ty bảo hiểm, định chế tài chính, cơ chế mới biến TP HCM thành một điểm đến trái phiếu đô thị tiềm năng thay vì chỉ là thị trường tín dụng ngân hàng. Tuy vậy, quyền phát hành không đồng nghĩa với vốn giá rẻ. Thị trường sẽ định giá rủi ro dựa trên chất lượng dự án, tính minh bạch và lịch sử trả nợ của địa phương. Nếu thành phố không xây được hồ sơ tín nhiệm rõ ràng, công cụ này sẽ khó trở thành chiến lược như kỳ vọng.
Ba nhóm dự án hạ tầng sẽ quyết định sức hấp dẫn vốn của TP HCM
Luật phát triển đô thị chỉ thực sự có ý nghĩa với nhà đầu tư khi đi cùng danh mục dự án đủ lớn để hấp thụ dòng vốn trung và dài hạn. TP HCM đang đứng trước nhu cầu vốn khổng lồ cho ba nhóm hạ tầng. Thứ nhất, hạ tầng giao thông và đường sắt đô thị: Nghị quyết 09-NQ/TW đặt mục tiêu hoàn thành 200 km đường sắt đô thị đến năm 2030, gắn với phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, mô hình TOD quanh các nhà ga. Thứ hai, hạ tầng logistics, cảng biển, khu thương mại tự do và khu công nghệ cao, tạo hệ sinh thái liên kết sản xuất – thương mại – dịch vụ tài chính. Thứ ba, hạ tầng xanh, số và đô thị thông minh: giao thông công cộng, nước sạch, xử lý nước thải, năng lượng, chống ngập, hạ tầng số. Các tài sản này đều có vòng đời hàng chục năm, phù hợp với cấu trúc trái phiếu dài hạn. Nhưng nhà đầu tư sẽ quan tâm nhiều hơn đến suất đầu tư, tiến độ, khả năng tạo nguồn thu, thay vì khẩu hiệu. Nếu vốn trái phiếu chảy vào những dự án kéo dài, hiệu quả thấp, nghĩa vụ trả nợ vẫn đè lên ngân sách và uy tín thành phố nhiều năm sau đó. Vì vậy, luật phát triển đô thị là cơ hội, nhưng cũng là phép thử năng lực chọn và quản trị dự án.
Kế hoạch 472: TP HCM chạy đua thể chế để không lỡ nhịp cạnh tranh khu vực
Không chờ luật có hiệu lực mới hành động, UBND TP HCM đã ban hành Kế hoạch số 472 về phong trào thi đua tăng tốc khai thông thể chế và thực hiện hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội trên địa bàn thành phố. Đợt thi đua kéo dài đến ngày 31/12 và chia thành hai giai đoạn: từ nay đến 30/9 tập trung xây dựng văn bản pháp lý, sơ kết vào tháng 10; từ 1/10 đến 31/12 chuyển sang triển khai thực tiễn và tháo gỡ điểm nghẽn, tổng kết trong quý I năm sau. Nói thẳng, đây là cuộc chạy đua nội bộ: bộ máy hành chính phải kịp thời ban hành, sửa đổi, bãi bỏ các văn bản quy phạm pháp luật để tạo không gian cho cơ chế thể chế mới. Trong giai đoạn đầu, thành phố tập trung quán triệt, tuyên truyền và xây dựng các nghị quyết triển khai luật phát triển đô thị, phấn đấu hoàn thành 90–100% danh mục phải ban hành ngay. Giai đoạn hai, nhiệm vụ là nghiên cứu các chính sách đặc thù TP HCM, thiết kế cơ chế vượt trội phù hợp từng ngành, lĩnh vực. Cơ quan, đơn vị được yêu cầu làm việc cả thứ Bảy, ngoài giờ hành chính cho nhiệm vụ cấp bách. Động tác này gửi tín hiệu rõ ràng tới nhà đầu tư: thành phố muốn đi nhanh để không bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh với các đô thị trong khu vực.
Cơ hội và rủi ro cho nhà đầu tư: TP HCM phải xây thị trường vốn đô thị có kỷ luật
Nhìn từ thị trường, luật phát triển đô thị mở ra cơ hội xây dựng một thị trường huy động vốn TP HCM dựa trên trái phiếu đô thị minh bạch, gắn chặt với chất lượng dự án. Nếu thành phố hình thành được kỷ luật tài khóa, trái phiếu hoàn toàn có thể trở thành công cụ tài chính chiến lược trong giai đoạn phát triển mới. Ngược lại, nếu luật chỉ tạo thêm quyền vay mà không siết chặt quy trình lựa chọn, thẩm định độc lập, kiểm soát chi phí và công khai hiệu quả sử dụng vốn, nhà đầu tư sẽ nhìn thấy nhiều rủi ro hơn là cơ hội. Điểm tích cực là luật cũng tạo cơ sở thể chế cho các mô hình kinh tế mới như khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, khu công nghệ cao, gắn với dịch vụ tài chính. Đây là nền tảng để TP HCM có thể cạnh tranh trong chuỗi thành phố tài chính, logistics khu vực thay vì chỉ là trung tâm sản xuất. Kết luận cho nhà đầu tư: luật phát triển đô thị và chính sách đặc thù TP HCM đang mở cửa, nhưng hãy đánh giá kỹ năng lực quản trị, danh mục dự án và cách thành phố xây dựng niềm tin trên thị trường vốn. Dòng tiền dài hạn chỉ chảy mạnh về nơi có cả cơ chế vượt trội lẫn kỷ luật thể chế.
