Trường nội trú vùng biên: lời hứa về một mặt bằng giáo dục mới
Trường nội trú vùng biên là các cơ sở giáo dục được xây dựng tập trung tại khu vực biên giới, có ký túc xá và nhà ăn, nhằm bảo đảm chỗ ở, sinh hoạt và học tập ổn định cho học sinh dân tộc thiểu số vùng cao, giảm quãng đường đi lại, hạn chế bỏ học và từng bước thu hẹp khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa miền núi với đồng bằng. Khi các tỉnh biên giới đồng loạt tăng tốc xây dựng trường nội trú, câu hỏi quan trọng không chỉ là “bao giờ xong” mà là “chất lượng học tập và cuộc sống của học sinh sẽ thay đổi đến đâu”.
Thanh Hóa đã khởi công cùng lúc 6 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới, với tổng mức đầu tư gần 740 tỉ đồng, mục tiêu đưa vào sử dụng ngay đầu năm học 2026-2027. Trên công trường Tam Lư, khoảng 400 công nhân “vượt nắng, thắng mưa”, thi công tăng ca, tăng kíp suốt ngày đêm để kịp hoàn thành trước 30-8-2026. Đây không chỉ là cuộc chạy đua tiến độ, mà là phép thử xem chương trình xây dựng trường học vùng cao có thực sự xoay chuyển cơ hội học tập cho trẻ em vùng biên hay không.
Thanh Hóa dẫn nhịp: từ 6 công trình đến kỳ vọng một mạng lưới nội trú vùng cao
Ở Thanh Hóa, 6 trường nội trú liên cấp tại Na Mèo, Tam Lư, Tam Thanh, Yên Khương, Bát Mọt, Sơn Thủy đang thi công với tiến độ được mô tả là “biến đêm thành ngày”. Trường Na Mèo đã đạt trên 70% khối lượng, Tam Lư khoảng 75%, Tam Thanh hơn 80%. Điều này cho thấy quyết tâm biến chương trình xây dựng trường học vùng cao thành kết quả hữu hình ngay trong năm học 2026-2027, thay vì những lời hứa kéo dài.
Việc tỉnh tiếp tục khởi công thêm 10 trường nội trú liên cấp ở các xã biên giới, thuộc chương trình “Xây dựng 100 trường học vùng biên”, cho thấy cách tiếp cận không phải làm vài công trình điểm, mà tạo thành mạng lưới trường nội trú vùng biên đủ dày. Quan điểm nên nhấn mạnh là: nếu mạng lưới này được tổ chức tốt, học sinh dân tộc thiểu số sẽ không phải học trong những điểm trường tạm bợ, phân tán, thiếu giáo viên; thay vào đó là những cụm trường đủ lớn, có giáo viên chuyên trách và cơ sở học tập hiện đại để nâng chất lượng dạy – học.
Lào Cai, Hà Tĩnh, Huế tăng tốc: thêm phòng học, bớt quãng đường đến lớp
Tại Lào Cai, 4 trường phổ thông nội trú liên cấp ở Mường Khương, Pha Long, A Mú Sung và Y Tý đang trong “Chiến dịch 100 ngày đêm cao điểm”, thi công 3 ca 4 kíp để bàn giao trước 30/8. Riêng Trường Mường Khương gồm 9 khối nhà trên gần 5ha, với khu nhà ở nội trú khép kín phục vụ khoảng 980 học sinh từ lớp 3 đến lớp 9 vùng biên giới. Khi đưa vào vận hành, các trường được thiết kế đủ phòng học văn hóa, phòng bộ môn, thư viện, ký túc xá, nhà ăn đạt chuẩn, sân chơi và khu thể thao đồng bộ.
Ở dãy Trường Sơn, Hà Tĩnh đang tăng tốc hoàn thiện hai trường nội trú liên cấp Hương Khê và Sơn Kim 1, với khối lượng đạt trên 95% sau gần 9 tháng thi công. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Hai ngôi trường mới khang trang, hiện đại khi đưa vào sử dụng sẽ góp phần tạo điều kiện học tập, sinh hoạt tốt hơn cho học sinh vùng biên giới”. Tại Huế, hai trường nội trú ở A Lưới 3 và A Lưới 4 được đầu tư để phục vụ lần lượt 1.085 và 1.318 học sinh, phấn đấu hoàn thành trước 30/8 để kịp năm học 2026-2027. Tất cả cho thấy mục tiêu rất rõ: thêm phòng học đồng nghĩa với bớt những chuyến vượt suối, băng rừng tới lớp.
Trường mới có đủ để đổi đời học sinh dân tộc thiểu số?
Điểm tích cực dễ thấy là các trường nội trú vùng biên mới sẽ phục vụ hơn 1.000 học sinh ở nhiều địa phương, với môi trường học tập hiện đại, có chỗ ở, nhà ăn và hạ tầng đồng bộ. Khi toàn bộ học sinh từ các thôn, bản hẻo lánh được tập trung về một đầu mối, tình trạng đi học xa nhà hoặc bỏ học giữa chừng có cơ hội giảm mạnh. Đặc biệt, việc đưa 4 trường khang trang tại Mường Khương, Pha Long, Y Tý và A Mú Sung vào sử dụng được đánh giá là “tạo nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số”.
Tuy vậy, xây dựng trường học vùng cao chưa thể coi là xong nhiệm vụ. Câu hỏi lớn là sau khi có phòng học, ký túc xá, nhà ăn, liệu có đủ giáo viên giỏi, chương trình phù hợp tiếng mẹ đẻ, có hoạt động văn hóa gắn với bản sắc từng dân tộc hay không. Nếu không, trường dù hiện đại vẫn có nguy cơ trở thành “bản sao vùng thấp” áp đặt lên đời sống học sinh dân tộc thiểu số. Chính sách đào tạo, đãi ngộ giáo viên vùng biên, sự tham gia của cộng đồng và chính học sinh Pa Dí, Mông, Thái, Bru… mới là yếu tố quyết định việc những dãy nhà mới sẽ thực sự mở con đường học vấn bền vững cho các em.
Kết luận: chạy kịp tiến độ chưa đủ, phải chạy kịp tương lai
Nhìn trên bản đồ, từ Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh tới Lào Cai, Huế, những công trình trường nội trú vùng biên đang mọc lên nối tiếp. Tất cả đều hướng tới mốc hoàn thành trước 30/8 để kịp phục vụ năm học 2026-2027. Đó là bước đi cần thiết, cho thấy sự ưu tiên rõ ràng dành cho học sinh dân tộc thiểu số vùng cao.
Nhưng nếu chỉ dừng ở những lễ cắt băng khánh thành, chương trình xây dựng 100 trường học vùng biên có nguy cơ trở thành câu chuyện về bê tông hơn là về tri thức. Quan điểm thuyết phục nhất hiện nay là: mọi quyết định đầu tư tiếp theo phải xoay quanh trải nghiệm thực tế của học sinh – từ suất ăn bán trú, nước sạch, chỗ ngủ, đến nội dung từng tiết học. Khi đó, những ngôi trường đang được hoàn thiện hối hả hôm nay mới thật sự là lời hứa về một tương lai khác cho trẻ em vùng biên, chứ không chỉ là những khối nhà đẹp trên giấy.
