Khoảnh khắc ‘Việt Nam vô địch’ giữa trái tim Moskva
Liên hoan Dàn nhạc Trẻ Thế giới lần thứ tư tại Công viên Zaryadye, Moskva là sân khấu quốc tế quy tụ nhiều dàn nhạc trẻ xuất sắc, nơi dàn nhạc thính phòng trẻ Nhạc viện TP.HCM lần đầu tiên bước ra thế giới, dùng âm nhạc cổ điển và giai điệu Việt Nam để kể câu chuyện về tài năng, bản sắc và tình hữu nghị. Chính ở sân khấu ngoài trời ấy, từ ngày 21 đến 23/8, dàn nhạc trẻ Việt Nam đã làm được điều mà nhiều đoàn nghệ thuật từng mơ ước: biến một buổi biểu diễn thành khoảnh khắc tự hào tập thể. Sau chương trình, khán giả Nga cùng cộng đồng người Việt tiến sát sân khấu, vây quanh các nghệ sĩ, hô vang “Việt Nam vô địch” trong tiếng vỗ tay không dứt. Đó không chỉ là lời khen, mà là sự công nhận rằng một dàn nhạc trẻ Việt Nam đã bước vào bản đồ Moskva âm nhạc bằng chính chất lượng nghệ thuật và bản sắc văn hóa của mình.
Từ Rossini, Vivaldi đến Trở về đất mẹ: lựa chọn thông minh của một thế hệ
Chương trình của dàn nhạc thính phòng trẻ Nhạc viện TP.HCM được xây dựng như một đường cong âm nhạc: mở đầu bằng kiệt tác cổ điển châu Âu, kết bằng giai điệu Việt Nam, để khán giả quốc tế vừa kiểm chứng trình độ, vừa khám phá bản sắc. Dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Nguyễn Phú Sơn, được đào tạo tại Đức và cộng tác với nhiều dàn nhạc giao hưởng uy tín, các nghệ sĩ trẻ lần lượt trình diễn Sonata số 1 cung Sol trưởng cho dàn nhạc dây của Rossini, Concerto Mùa đông trong Tứ mùa của Vivaldi, Concerto piano số 23 của Mozart và Concerto cho đàn hạc và dàn nhạc dây của Handel. Những tác phẩm này không dễ chiều khán giả đại chúng, nhưng lại là phép thử khắt khe cho bất kỳ dàn nhạc trẻ Việt Nam nào muốn bước vào Liên hoan Dàn nhạc Thế giới. Và việc khán giả đứng dậy reo hò cho thấy: họ đã vượt qua phép thử ấy một cách thuyết phục.
Giai điệu Việt Nam giữa Moskva: khi Trống cơm khiến khán giả reo hò
Nếu các kiệt tác cổ điển châu Âu là tấm hộ chiếu để dàn nhạc bước lên sân khấu quốc tế, thì giai điệu Việt Nam mới là thứ khiến khán giả Moskva nhớ mãi. Phần hai của chương trình đưa khán giả “Trở về đất mẹ” với tác phẩm cùng tên của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương, viết cho dàn nhạc dây và đàn hạc, mở ra một không gian âm nhạc đậm chất trữ tình phương Đông giữa lòng châu Âu. Tiếp đó, hai làn điệu dân ca Đi cấy và Trống cơm được chuyển soạn cho nhạc thính phòng bỗng trở thành điểm bùng nổ: trong cấu trúc hòa âm cổ điển, những câu hát quen thuộc của người Việt vang lên, tạo một sắc màu hoàn toàn khác biệt giữa trung tâm Moskva. Khi một khán giả Nga mỉm cười gõ nhịp theo Trống cơm, đó là lúc Moskva âm nhạc không còn là khái niệm xa vời, mà là không gian chung nơi văn hóa Việt Nam được tôn trọng như một ngôn ngữ bình đẳng.
Những gương mặt trẻ và cây cầu âm nhạc Việt – Nga
Đằng sau một buổi diễn thăng hoa là gần một tháng tập luyện liên tục của 26 thành viên dàn nhạc, phần lớn là học sinh, sinh viên cùng một số nghệ sĩ trẻ đang học tập, hoạt động nghệ thuật ở nước ngoài. TS.NSND Đỗ Quốc Hưng – Giám đốc Nhạc viện TP.HCM – trực tiếp dẫn dắt đoàn trong chuyến đi đầu tiên tham dự một liên hoan dàn nhạc trẻ quy mô lớn như vậy, nhấn mạnh rằng nền âm nhạc Nga và Liên Xô đã có ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình hình thành và phát triển âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam. Câu nói ấy là lời giải thích rõ nhất cho việc ông cùng ê-kíp chọn liên khúc “Nước Nga tổ quốc tôi” và “Việt Nam quê hương tôi” của Đỗ Nhuận, được soprano trẻ Phạm Phương Khanh hát bằng cả tiếng Nga và tiếng Việt, như một tuyên ngôn âm nhạc về tình hữu nghị. Theo ông, “chuyến lưu diễn không chỉ mở ra cơ hội để các nghệ sĩ trẻ Việt Nam cọ xát với môi trường nghệ thuật quốc tế, mà còn góp thêm một nhịp cầu văn hóa giữa Việt Nam và Nga bằng ngôn ngữ đặc biệt của âm nhạc”.
Từ Zaryadye trở về TP.HCM: thử thách, bài học và hướng đi
Không phải mọi thứ ở Zaryadye đều lý tưởng: đêm diễn ngoài trời khá lạnh, gió mạnh, khiến cả nghệ sĩ và nhạc cụ chịu thử thách không nhỏ. Nhưng chính trong điều kiện ấy, bản lĩnh của một dàn nhạc trẻ Việt Nam mới hiện rõ: giữ nhịp, giữ intonation, và giữ tinh thần đến phút cuối. Sau mỗi tác phẩm, khán giả đều đứng dậy dành những tràng pháo tay và tiếng “Bravo!” kéo dài; giám đốc Nhạc viện TP.HCM gọi đó là “một sự bùng nổ cảm xúc hiếm có trong một đêm diễn”. Điều đáng nói hơn: sau khi trở về nước, Nhạc viện dự kiến tổ chức lại chương trình tại TP.HCM, bổ sung tác phẩm và nghệ sĩ để xây dựng đêm hòa nhạc khoảng 90 phút cho khán giả thành phố. Nghĩa là chuyến đi Moskva không dừng ở một thành tích đối ngoại, mà trở thành chất xúc tác để nhà trường định hình hướng đi: đào tạo một thế hệ nghệ sĩ trẻ đủ sức bước lên Liên hoan Dàn nhạc Thế giới, nhưng không đánh mất giai điệu Việt Nam trong tiếng vỗ tay toàn cầu.
