Khai giảng không đồng nghĩa với đã sẵn sàng nội trú
Trường nội trú biên giới là cơ sở giáo dục liên cấp phục vụ học tập, ăn ở cho học sinh tại các xã biên giới, nơi điều kiện đi lại và tiếp cận trường lớp thường khó khăn. Vì vậy, một lễ khai giảng chỉ đánh dấu việc bắt đầu năm học, chứ chưa bảo đảm nhà trường đã có đủ hạng mục để tổ chức nội trú an toàn, đồng bộ. Bức tranh hiện nay có hai nhịp tiến độ rõ rệt: nhiều trường đã đón học sinh, nhưng không ít công trình vẫn đang hoàn thiện. Có 108 trường giai đoạn một khai giảng năm học 2026–2027; trong số đó, 40 trường hoàn thành toàn bộ hạng mục. Cùng lúc, 121 trường giai đoạn hai khởi công tại 17 tỉnh, thành phố. Những con số ấy cho thấy quy mô triển khai lớn, nhưng cũng nhắc rằng số trường mở cửa chưa thể thay thế tiêu chí vận hành đầy đủ. Khi lớp học đã hoạt động mà ký túc xá, bếp ăn hay sân chơi còn dang dở, học sinh và nhà trường phải thích nghi với một môi trường chưa hoàn chỉnh. Đó không nên được xem là chi tiết phụ của tiến độ xây dựng trường học.
Nút thắt xây dựng tác động trực tiếp đến sinh hoạt
Mặt bằng, thủ tục đầu tư, giá và nguồn cung vật liệu, nhân công cùng thời tiết bất lợi đang tạo thành chuỗi trở ngại khiến tiến độ xây trường không đồng đều. Ở nhiều dự án, thiếu vật liệu và lao động hoặc chậm giải phóng mặt bằng kéo dài thời gian thi công; một số trường phải vừa dạy vừa hoàn thiện công trình. Lạng Sơn cho thấy khai giảng sớm vẫn có thể đi kèm áp lực vận hành. Tại trường Kiên Mộc, một số phòng học trung học cơ sở, khu ký túc xá, nhà hành chính, bếp và nhà ăn chưa hoàn thiện đồng bộ, ảnh hưởng đến kế hoạch dạy học tập trung và chăm sóc học sinh. Trong khi đó, trường Quốc Khánh đã sử dụng khu nội trú 98 phòng, đủ chỗ cho 784 em. Sự tương phản này cho thấy điều quan trọng không chỉ là công trình có hoạt động hay chưa, mà là những hạng mục thiết yếu có sẵn sàng cùng lúc hay không. Thi công song song với sinh hoạt còn đặt ra yêu cầu giám sát an toàn và duy trì bữa ăn, nơi ở ổn định. Nếu các phần việc cốt yếu chậm, gánh nặng cuối cùng thường rơi vào học sinh, gia đình và nhà trường.
Gia Lai: bảy trường chưa thể tổ chức ăn ở nội trú
Tại Gia Lai, dự án xây dựng bảy trường ở các xã biên giới có tổng vốn đầu tư hơn 1.516 tỷ đồng, hướng đến cải thiện điều kiện học tập và sinh hoạt cho 7.108 học sinh. Cả bảy điểm trường đã đưa khối lớp học và nhà hiệu bộ vào vận hành, nhưng tiến độ các hạng mục phục vụ ăn ở chưa theo kịp. Trường Ia Púch hoàn thành toàn bộ khối lượng và tổ chức dạy học bán trú; sáu điểm còn lại tiếp tục hoàn thiện. Tại Ia O, nhà ăn, bếp và khu nghỉ chưa xong nên trường chưa đủ điều kiện tổ chức nội trú. Học sinh phải học tại cơ sở cũ, còn việc đưa đón khiến phụ huynh phải đi lại bốn lượt mỗi ngày. Theo kế hoạch được nêu, các trường Ia Pnôn, Ia Dom, Ia Chia và Ia O dự kiến hoàn thành ngày 30/11, tổ chức ăn ở nội trú từ ngày 1/12. Mốc này có ý nghĩa thực tế hơn một lời hứa chung về tiến độ: nó gắn việc hoàn thiện công trình với lúc học sinh có thể chuyển sang nếp sinh hoạt mà trường được xây dựng để phục vụ. Tuy nhiên, việc bảo đảm chất lượng và an toàn khi bàn giao vẫn phải được đặt ngang với yêu cầu về thời gian.
Đẩy nhanh tiến độ, nhưng phải bàn giao đồng bộ
Các cấp đang thúc tiến độ và xử lý vướng mắc, từ chỉ đạo của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đến việc địa phương kiểm tra, đôn đốc nhà thầu. Gia Lai yêu cầu chấn chỉnh đơn vị thi công, hoàn thành phần việc còn lại để công trình được nghiệm thu, bàn giao và đưa vào sử dụng đồng bộ, thay vì khai thác khi nhiều hạng mục còn dang dở. Với các trường giai đoạn một còn thi công, kế hoạch đặt ra những mốc cụ thể: hoàn thành phần ngầm trước ngày 31/10, phần thân trước ngày 31/3/2027, toàn bộ công trình trước ngày 30/6/2027, lắp đặt thiết bị và chạy thử trước ngày 31/7/2027, nghiệm thu bàn giao trước ngày 15/8/2027. Các mốc chỉ có giá trị khi đi cùng nguồn lực, mặt bằng và giám sát chất lượng. Thành công của chương trình không nên được đo bằng số trường đã khai giảng đơn thuần, mà bằng việc học sinh nội trú có lớp học, chỗ ngủ, bữa ăn và điều kiện sinh hoạt an toàn. Đẩy nhanh xây dựng là cần thiết; bàn giao đủ, đúng và dùng được mới là đích đến.
