Công trình chỉ có ý nghĩa khi học sinh có thể ở lại
Trường nội trú liên cấp là cơ sở giáo dục kết hợp nơi học với chỗ ăn, ở dành cho học sinh, đặc biệt tại các xã biên giới xa trung tâm, nơi việc đến trường hằng ngày có thể là trở ngại lớn. Vì vậy, giá trị của trường học vùng biên không thể chỉ đo bằng khối lớp học đã xây xong: nhà ăn, bếp và khu nội trú phải sẵn sàng thì học sinh mới thực sự được hưởng lợi.
Thực tế ở Gia Lai cho thấy khoảng cách giữa hoàn thành phần xây dựng nhìn thấy được và khả năng vận hành đầy đủ. Dự án hơn 1.516 tỷ đồng gồm 7 trường, quy mô 212 lớp, đáp ứng nhu cầu học tập của 7.108 học sinh; cả 7 điểm trường đã đưa khối lớp học và nhà hiệu bộ vào hoạt động ổn định, nhưng các hạng mục phục vụ ăn ở vẫn chậm ở nhiều nơi. Tiến độ xây trường vì thế không nên chỉ được báo cáo bằng tỷ lệ xây lắp: với học sinh nội trú, một bếp chưa xong có thể khiến cả mô hình chưa thể bắt đầu.
Gia Lai: lớp học mở cửa, khu nội trú chưa sẵn sàng
Bảy trường ở Gia Lai chưa kịp đồng loạt tổ chức ăn, ở nội trú theo kế hoạch. Tại Ia O, nhà ăn, bếp và khu nghỉ chưa hoàn tất, nên học sinh vẫn học tại cơ sở cũ; trước mắt, trường tổ chức học một buổi mỗi ngày từ 1/11. Ở Ia Dom, các em tiếp tục học hai buổi tại điểm trường hiện có, còn phụ huynh phải đưa đón bốn lượt mỗi ngày.
Đây không phải bất tiện nhỏ có thể tách khỏi tiến độ dự án. Khi chỗ ở và bữa ăn chưa sẵn sàng, gia đình vẫn gánh việc đi lại, còn nhà trường chưa thể tổ chức lịch học và sinh hoạt như mô hình nội trú đặt ra. Ban quản lý dự án nêu thời tiết mùa mưa bất lợi, thiếu vật liệu và nhân lực là những nguyên nhân gây chậm trễ. Những khó khăn ấy cần được xử lý, nhưng không làm thay đổi thước đo sau cùng: công trình chỉ hoàn thành về mặt giáo dục khi học sinh có thể học và sinh hoạt an toàn tại đó.
Quảng Trị và Lạng Sơn cho thấy những nhịp triển khai khác nhau
Ở Quảng Trị, cuộc họp ngày 29/10 do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Xuân Tân chủ trì tập trung chuẩn bị đưa bốn trường tại Hướng Phùng, Dân Hóa, Đakrông và Thượng Trạch vào vận hành. Các khối nhà thiết yếu cơ bản hoàn thành; một số khu học tập, ăn ở đã xong phần xây lắp và thiết bị, đang được vận hành thử. Tỉnh đặt yêu cầu đưa trường vào sử dụng từ 30/10/2026, đồng thời phải bảo đảm an toàn học sinh và không làm gián đoạn dạy học trong lúc thi công.
Lạng Sơn lại đang thúc các dự án giai đoạn hai tại bảy xã: Ba Sơn, Cao Lộc, Đồng Đăng, Thụy Hùng, Hoàng Văn Thụ, Quốc Việt và Kháng Chiến. Sáng 2/11, Bí thư Tỉnh ủy Hoàng Quốc Khánh chủ trì cuộc họp rà soát tiến độ; một số nơi đang san nền, thi công móng hoặc ép cọc, trong khi vướng vị trí đổ thải và nguồn vật liệu. Đặt cạnh Quảng Trị, hai địa bàn cho thấy cùng mục tiêu nhưng khác điểm xuất phát. Chạy tiến độ là cần thiết, song vận hành phải đi cùng chất lượng, thiết bị và phương án bảo đảm an toàn.
Gỡ vốn, gỡ vướng để tiến độ chuyển thành chỗ học thực
Ngày 2/11, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương rà soát khả năng cân đối ngân sách, đề xuất phương án hỗ trợ. Chính phủ nhận định một số dự án giai đoạn hai vẫn ở khâu chuẩn bị đầu tư và yêu cầu tháo gỡ dứt điểm khó khăn trong tháng 11/2026; hồ sơ liên quan được yêu cầu báo cáo Đảng ủy Chính phủ trước ngày 5/11/2026.
Hỗ trợ vốn phải gắn với phân bổ công bằng, đúng quy định và không vượt tổng nguồn lực đã cân đối. Nhưng cùng lúc, các địa phương cần công khai mốc hoàn thiện từng hạng mục thiết yếu, nghiệm thu và thời điểm đón học sinh nội trú; không nên coi việc đưa khối lớp học vào sử dụng là hoàn tất toàn bộ dự án. Gia Lai dự kiến một số trường tổ chức ăn ở nội trú từ 1/11, trong khi các điểm còn lại đặt mốc 1/12, cho thấy kế hoạch phải bám sát khả năng bàn giao thực tế.
Kết luận cần rõ: đẩy nhanh xây dựng là điều kiện cần, không phải kết quả cuối cùng. Thành công của trường nội trú liên cấp phải được đo bằng việc học sinh vùng biên có chỗ học, bữa ăn và nơi nghỉ an toàn đúng hẹn, thay vì bằng tiến độ trên giấy.
