Dự báo dân số không nên khóa chặt tương lai đô thị
Dân số dự phòng là phần sức chứa được tính thêm trong quy hoạch để thành phố có thể ứng phó với biến động dân cư và nhu cầu phát triển mà không phải chờ chỉ tiêu hiện hành chạm ngưỡng mới điều chỉnh. Trong góp ý dự thảo quy hoạch, Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) đề nghị tính lại quy mô dân số tại các mốc 2030, 2035, 2045 và 2050, đồng thời dành khoảng 10% dự phòng cho từng giai đoạn. Đây là kiến nghị đáng chú ý vì chỉ tiêu dân số không chỉ là dự báo trên giấy: nó chi phối đất dành cho nhà ở, hạ tầng và các khu đô thị mới. HoREA đề xuất dân số trung bình đạt 15,5–16 triệu người năm 2030, 17–18 triệu năm 2035, 20–21 triệu năm 2045 và 22–23 triệu năm 2050; kịch bản cuối kỳ cũng tính khả năng dân số chững ở mức 21–22 triệu người.
Khoảng trống số liệu là khoảng trống trong quy hoạch
Lý do cần tính lại không phải để mặc định thành phố sẽ tăng dân số bằng mọi giá. HoREA cho rằng dự báo hiện nay chưa phản ánh đầy đủ mức sinh giảm, dân số già hóa và những biến động của dòng nhập cư. Mức sinh tại TP.HCM là 1,51 con mỗi phụ nữ, thấp hơn mức thay thế 2,1; trong khi người từ 60 tuổi trở lên được dự báo tăng từ gần 1,6 triệu năm 2025 lên 4,6 triệu năm 2048. Đồng thời, người làm việc tại thành phố không phải lúc nào cũng nằm trong số dân cư được ghi nhận: trường hợp Công ty Giày Pou Yuen có khoảng 55.000 lao động, trong đó khoảng 80% là lao động nhập cư thuê trọ ở Bến Lức nhưng hằng ngày vào TP.HCM làm việc và sử dụng dịch vụ đô thị. Quy hoạch TP.HCM vì thế cần tính cả người thực sự dùng hạ tầng, không chỉ người có tên trong một thống kê hành chính.
Dư địa dân số gắn với nhà ở và chất lượng sống
Nếu chỉ tiêu dân số bị đặt quá thấp, hệ quả sẽ hiện ra trong những việc người dân cảm nhận trực tiếp: nơi ở, giao thông và khả năng tiếp cận dịch vụ. HoREA cảnh báo sức chứa không sát nhu cầu có thể gây khó cho phát triển đô thị mới, chỉnh trang khu dân cư, cải tạo chung cư cũ và xây dựng nhà ở xã hội. Bài học về chỉ tiêu dân số của Bình Thạnh trước đây cũng đáng lưu ý: mức 560.000 người cho năm 2020 đã đạt từ năm 2014, khiến dư địa cho các dự án và chỉnh trang trở nên chật hẹp. Vì vậy, 10% dự phòng không nên được hiểu là giấy phép tăng mật độ tùy tiện. Đó là một biên độ để thành phố có thể bố trí nhà ở đa dạng, từ nhà cho thuê và nhà ở xã hội đến chỗ ở cho chuyên gia, đồng thời gắn tăng trưởng dân cư với năng lực hạ tầng.
Đa cực chỉ có ý nghĩa khi phân bổ được sức chứa
Quy hoạch tổng thể đặt TP.HCM trên lộ trình phát triển từ đô thị hiện đại đến trung tâm khu vực, rồi hướng tới đô thị toàn cầu vào năm 2075 và xa hơn. Về không gian, thành phố định hướng mô hình siêu đô thị đa cực, đa tâm, đa tầng, chuyển từ tập trung vào lõi sang mạng lưới liên kết. Định hướng này có thể giảm áp lực lên trung tâm, nhưng chỉ thành hiện thực nếu dân số, việc làm, nhà ở và dịch vụ được phân bổ tương ứng giữa các cực phát triển. Quy hoạch dự kiến đến năm 2050 hoàn thành 18 tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 961 km và khoảng 450 km LRT/Tramway, đồng thời phát triển các khu đô thị theo mô hình TOD. Đó là quy mô kết nối lớn, nhưng hạ tầng không thể đi trước hoặc đi sau nhu cầu quá xa nếu dữ liệu dân số thiếu thực tế. Sau khi HĐND thông qua, đồ án sẽ được Chủ tịch UBND thành phố phê duyệt theo thẩm quyền. Bước tiếp theo cần là biến dự phòng thành công cụ điều chỉnh có căn cứ, không phải con số để nới quy hoạch thiếu kiểm soát.
