Thuế quan trở thành công cụ gây sức ép
Thuế quan Trump là cách chính quyền Mỹ dùng mức thuế nhập khẩu để gây sức ép lên đối tác, buộc họ nhượng bộ trong đàm phán và định hình lại điều kiện thương mại theo hướng Washington mong muốn.
Ngày 7/7, ông Donald Trump tuyên bố áp thuế 25% lên hàng nhập khẩu từ Nhật Bản và Hàn Quốc, viện dẫn tình trạng mất cân bằng thương mại kéo dài với hai đồng minh châu Á. Mức thuế dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/8, sau hạn chót 9/7 để các đối tác đạt thỏa thuận với Washington. Đây không phải lời cảnh báo riêng lẻ: cùng ngày, ông công bố thuế mới với Malaysia, Kazakhstan, Nam Phi, Lào và Myanmar. Mức thuế được nêu là 25% với Malaysia và Kazakhstan, 30% với Nam Phi, 40% với Lào và Myanmar.
Thông điệp đi kèm còn đáng chú ý hơn các con số: nếu đối tác trả đũa bằng thuế nhập khẩu, Mỹ sẽ nâng thuế cao hơn. Cách tiếp cận ấy biến thuế thành đòn bẩy đàm phán, nhưng cũng làm giảm giá trị của những cam kết thương mại ổn định. Khi mức thuế có thể đổi theo tiến độ thương lượng hoặc phản ứng của đối tác, doanh nghiệp khó lập kế hoạch dài hạn.
Canada cho thấy tính chọn lọc của đòn thuế
Động thái với Canada cho thấy thuế quan không chỉ được áp đặt rồi giữ nguyên: Nhà Trắng có thể gỡ một phần để xoa dịu áp lực trong nước, đồng thời chuyển sức ép sang mặt hàng khác. Ngày 23/10, ông Trump ký sắc lệnh bỏ mức thuế 50% với một số sản phẩm nông, lâm nghiệp và hàng thiết yếu cho sản xuất; thay đổi có hiệu lực từ ngày 30/10. Nhưng sắc lệnh cũng đưa thêm thảm, sơn, phế liệu, dầu gội, bột ca cao, máy điều hòa và một số hàng hóa khác của Canada vào diện chịu thuế 50%.
Thời điểm điều chỉnh sát cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11, khi Đảng Cộng hòa phải giữ quyền kiểm soát lưỡng viện, khiến quyết định này mang rõ sắc thái chính trị. Tại Maine, doanh nghiệp và nông dân phụ thuộc vào thiết bị chuyên dụng, vật liệu đóng gói cùng nguồn cung Canada mà nhà cung cấp trong nước không có hoặc khó thay thế với chi phí thấp. Vì vậy, việc miễn thuế cho một số đầu vào có thể giúp một nhóm được lợi, nhưng không xóa được bất ổn. Với quan hệ Canada Mỹ, kiểu nới một mặt hàng rồi siết mặt hàng khác khó tạo nền tảng tin cậy; nó khiến doanh nghiệp hai bên phải tính đến nguy cơ chính sách đổi hướng.
Mối đe dọa 50% khiến chuỗi cung ứng thêm mong manh
Ngày 25/10, ông Trump nói có thể nâng thuế lên tới 50% nếu doanh nghiệp nước ngoài tìm cách “lợi dụng” Mỹ. Tuy nhiên, ông không nêu doanh nghiệp hay hành vi cụ thể nào thuộc diện này, cũng không xác định căn cứ pháp lý hoặc thời điểm áp dụng. Sự mơ hồ khiến cảnh báo tự nó đã tạo áp lực: doanh nghiệp khó biết nhập linh kiện, tổ chức chuỗi cung ứng xuyên biên giới hay điều chỉnh tiến độ đầu tư có thể ảnh hưởng đến ưu đãi thương mại hay không. Ngay cả nhà máy đặt tại Mỹ vẫn có thể phụ thuộc vào nguyên liệu, thiết bị và linh kiện nhập khẩu.
Rủi ro cuối cùng không dừng ở các tập đoàn. Thuế cao với hàng Canada từng gây khó cho doanh nghiệp ở Maine và những bang dựa vào nguồn cung từ nước láng giềng. Một cuộc khảo sát Reuters/Ipsos ghi nhận 78% người Mỹ cho rằng chính sách của ông Trump góp phần làm giá cả tăng. Nếu thuế tiếp tục được dùng như công cụ phản ứng nhanh, chi phí đầu vào và giá hàng hóa có thể chịu thêm sức ép, còn đối tác sẽ dè dặt hơn trước các cam kết dài hạn. Thuế quan có thể đem lại lợi thế mặc cả trước mắt, nhưng chiến tranh thương mại kéo dài sẽ làm tổn hại quan hệ song phương và khiến chuỗi cung ứng kém ổn định. Đó là cái giá lớn hơn một nhượng bộ trong đàm phán.
