Trump, Canada và EU: Khi thuế quan trở thành vũ khí chính trị
Chiến tranh thương mại Trump là cách tiếp cận đối ngoại dựa trên việc dùng thuế quan, trừng phạt kinh tế và đe dọa ngừng giao thương như một công cụ chính trị trung tâm, nhằm buộc đối tác điều chỉnh hành vi theo ưu tiên của Washington thay vì chỉ điều chỉnh các mất cân bằng thương mại truyền thống.
Điển hình mới nhất là việc Donald Trump coi kế hoạch EU mở đường để Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của khối là động thái có thể bị xem là “hành động thù địch” đối với Mỹ. Trong mắt ông, đây không chỉ là sáng kiến hợp tác kinh tế – an ninh giữa châu Âu và Ottawa, mà là tín hiệu về việc các đồng minh đang chủ động giảm phụ thuộc vào Mỹ. Khi Trump đe dọa áp “thuế rất cao” và thậm chí ngừng giao thương với EU nếu kế hoạch này đi xa hơn, ông biến một tranh luận thể chế nội bộ châu Âu thành đòn bẩy cho một cuộc đối đầu thuế quan mới giữa hai bờ Đại Tây Dương.
Trump thuế quan Canada: Từ “bang thứ 51” đến loại khỏi mua sắm công
Nếu với EU, Trump dùng lời đe dọa thuế Mỹ như cảnh báo chiến lược, thì với Canada, ông đã chuyển sang hành động cụ thể: loại hàng hóa Canada khỏi danh sách mua sắm của chính phủ liên bang. Đây là bước leo thang trực tiếp trong cuộc chiến thương mại Mỹ – Canada, nơi hai bên đã áp dụng các biện pháp thuế ăn miếng trả miếng sau khi thỏa thuận đình chiến sụp đổ vào phút chót.
Nhà Trắng cáo buộc chính sách “Mua hàng Canada” tạo rào cản cho doanh nghiệp Mỹ tiếp cận thị trường mua sắm chính phủ láng giềng, và Trump dùng ngay chính công cụ mua sắm liên bang để đáp trả. Cách ông đối xử với Ottawa rất nhất quán với phong cách lâu nay: từ gợi ý Canada có thể trở thành “bang thứ 51” đến sắc lệnh gọi hồ Ontario là “hồ Mỹ”, Trump không che giấu quan điểm rằng quan hệ Mỹ–Canada phải dựa trên ưu thế tuyệt đối của Washington.
Căng thẳng thương mại Mỹ EU: Khi Canada trở thành cái cớ
Với châu Âu, Canada đang bị biến thành chất xúc tác cho một vòng căng thẳng thương mại Mỹ EU mới. Đề xuất của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen về việc đưa Canada trở thành “thành viên liên kết” – một quy chế chưa hề tồn tại trong các hiệp ước EU – mang ý nghĩa chiến lược: tạo một mô hình liên minh vì tương lai trong các lĩnh vực sản xuất thông minh, quốc phòng, năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo và an ninh kinh tế.
Tuy nhiên, ý tưởng này mới ở giai đoạn đề xuất, chưa hề định nghĩa quyền, nghĩa vụ hay mức độ tiếp cận thị trường chung của Canada, và muốn thực hiện, EU phải xây dựng cơ chế mới với sự tham gia của các nước thành viên. Dù vậy, Trump chọn phản ứng mạnh, cảnh báo có thể áp thuế rất nặng hoặc ngừng giao thương với châu Âu nếu phát hiện “ý đồ xấu”. Ông xem động thái của Brussels không chỉ là cấu trúc lại quan hệ với Ottawa, mà là lời thách thức trực tiếp với vai trò trung tâm của Mỹ trong trật tự kinh tế phương Tây.
Thâm hụt 200 tỷ USD: Lý do thật đằng sau những lời đe dọa thuế Mỹ
Đằng sau các tuyên bố nặng tính biểu tượng, lý do thật khiến Trump sẵn sàng đẩy căng thẳng thương mại Mỹ EU lên cao là thâm hụt thương mại mà ông cho là đã lên tới 200 tỷ USD. Ông cho rằng Mỹ đang phải “gánh” châu Âu, và vì thế không ngần ngại để ngỏ khả năng “chấm dứt hoàn toàn hoạt động thương mại với châu Âu”. Đây là câu nói mang tính trắc nghiệm lòng dũng cảm của EU: liệu Brussels có dám tiếp tục xây dựng một không gian kinh tế – an ninh với Canada trong khi rủi ro bị Mỹ trừng phạt tăng lên rõ rệt.
Mấu chốt là, thay vì xử lý tranh chấp dựa trên luật lệ quốc tế – điều mà chính EU và Canada đang kêu gọi trong bối cảnh hệ thống này chịu nhiều sức ép – Trump chọn đường đi khác: biến thâm hụt thương mại thành lập luận đạo đức, coi nó là bằng chứng cho thấy Mỹ bị lợi dụng. Khi một bên sẵn sàng dùng ngôn ngữ “ngừng giao thương” như câu cửa miệng, mọi cơ chế thương lượng truyền thống đều bị đặt trong trạng thái báo động.
Chiến tranh thương mại Trump sẽ đi đến đâu?
Tương lai của các đe dọa thuế Mỹ với Canada và EU phụ thuộc vào hai biến số: mức độ cứng rắn của Trump và khả năng đoàn kết của các đồng minh. Quy chế “thành viên liên kết” cho Canada hiện vẫn chỉ là ý tưởng trên giấy, không tạo ra thay đổi pháp lý tức thời, và EU sẽ cần một tiến trình nội bộ dài để cụ thể hóa. Trong khoảng trống đó, Trump có nhiều dư địa để tiếp tục nâng – hoặc hạ – nhiệt.
Tuy nhiên, điều rõ ràng là: Trump thuế quan Canada và căng thẳng thương mại Mỹ EU không còn là những vụ việc riêng lẻ. Chúng là biểu hiện của một chiến lược rộng hơn, nơi thuế quan, danh sách mua sắm chính phủ và đe dọa chấm dứt giao thương được dùng như công cụ mặc cả chính trị. Nếu EU và Canada không tìm được cách phối hợp phản ứng, họ sẽ tiếp tục bị kéo vào quỹ đạo của một chiến tranh thương mại Trump mới, nơi luật lệ quốc tế nhường chỗ cho sức ép song phương.
