Đậu nành ở vị trí trung tâm của thương mại Mỹ Trung
Đàm phán thương mại Mỹ Trung về thuế quan nông sản là quá trình hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tái định hình các mức thuế, cam kết mua bán và ưu đãi nhập khẩu đối với các mặt hàng nông nghiệp và năng lượng, trong đó đậu nành Mỹ nổi lên như sản phẩm mang tính chiến lược, vừa là công cụ gây sức ép, vừa là nhịp cầu tạm thời cho một mối quan hệ đầy mâu thuẫn. Thực tế cho thấy, nông nghiệp đã trở thành ngôn ngữ dễ thỏa hiệp nhất giữa Washington và Bắc Kinh khi các lĩnh vực công nghệ, trí tuệ nhân tạo hay kiểm soát xuất khẩu ngày càng khó đạt đồng thuận. Điểm đáng chú ý không phải ở việc hai bên mua – bán bao nhiêu, mà ở cách họ dùng các đơn hàng đậu nành Mỹ và các thỏa thuận về thuế quan nông sản để giữ cho cuộc đối đầu chiến lược không trượt sang đối đầu toàn diện. Khi Bắc Kinh chấp nhận ràng buộc bằng con số cụ thể, thị trường hàng hóa toàn cầu hiểu rằng hai bên vẫn cần nhau và đang chọn nhượng bộ có tính toán, thay vì leo thang tấn công bằng thuế quan. Một thương điệp rõ ràng được gửi đi: muốn ổn định địa chính trị, trước hết hãy ổn định dòng chảy đậu nành và nông sản giữa hai bờ Thái Bình Dương.
Đơn hàng 1 triệu tấn: Tín hiệu chính trị trước cuộc gặp Trump–Tập
Việc Trung Quốc trong tuần này mua 14–15 chuyến tàu chở đậu nành Mỹ với tổng khoảng 1 triệu tấn không phải là động thái thuần túy thị trường. Đây là thông điệp chính trị được gửi trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến diễn ra tại Washington vào giữa hoặc cuối tháng 9. Một đơn hàng lớn, do Tập đoàn Dự trữ Lương thực Nhà nước Sinograin đặt, nói lên hai điều: Bắc Kinh sẵn sàng dùng sức mua nông sản để tạo bầu không khí "hòa hoãn" và vẫn coi an ninh lương thực là vấn đề an ninh quốc gia. Theo các thương nhân, số hàng này sẽ được xếp tại các cảng dọc bờ Vịnh Mexico từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau, phản ánh kế hoạch bài bản chứ không phải giao dịch chớp nhoáng. Đáng nói, Trung Quốc từng giảm mạnh mua đậu nành Mỹ trong cao trào căng thẳng thương mại, chỉ nối lại sau cuộc gặp Trump–Tập trước đó. Việc lặp lại mô thức: "thỏa hiệp chính trị – bật đèn xanh nhập khẩu" cho thấy nông sản đang trở thành thước đo thực tế nhất của tiến trình đàm phán thương mại.
Cam kết 25 triệu tấn/năm: Ràng buộc hay cơ hội cho cả hai bên?
Nhà Trắng từng khẳng định Bắc Kinh cam kết mua 25 triệu tấn đậu nành Mỹ mỗi năm cho đến năm 2028, và hiện Trung Quốc vẫn duy trì tiến độ thực hiện con số này. Về bề nổi, đây là thắng lợi cho nông dân Mỹ, giúp họ có thị trường ổn định sau nhiều mùa vụ bị áp thuế trả đũa. Nhưng nhìn sâu hơn, việc ràng buộc bằng một hạn ngạch khổng lồ khiến cả hai bên cùng chịu áp lực: Mỹ phải đảm bảo năng lực sản xuất và xuất khẩu bền vững, còn Trung Quốc phải cân bằng giữa việc phụ thuộc vào nguồn cung Mỹ và đa dạng hóa nhập khẩu. Theo một nguồn tin, ngoài đậu nành, Bắc Kinh còn cam kết mua ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm. Câu hỏi đặt ra là liệu các cam kết định lượng có biến nông nghiệp thành "con tin" của chính trị, hay ngược lại, buộc hai bên phải duy trì mức hợp tác tối thiểu để không phá vỡ chuỗi cung ứng nông sản của nhau. Thực tế đến nay cho thấy, mỗi khi thương mại Mỹ Trung căng thẳng, lộ trình mua đậu nành lại trở thành nội dung đầu tiên phải được cứu vãn.
Cắt giảm thuế quan nông sản: Bước đi nhỏ cho một cuộc chơi rất lớn
Các nguồn tin cho biết, các cuộc họp sắp tới nhiều khả năng sẽ đi đến thống nhất về việc hạ thuế đối với một số mặt hàng nguyên liệu đầu vào nhập khẩu, cùng một số hàng hóa được hưởng thuế ưu đãi. Điều đáng chú ý là nông nghiệp được đặt vào vị trí trung tâm của các cuộc đàm phán, đến mức đại diện tập đoàn lương thực nhà nước Cofco được cân nhắc tháp tùng Chủ tịch Tập trong chuyến thăm Mỹ. Đây là lựa chọn có chủ ý: lĩnh vực nông nghiệp ít nhạy cảm về an ninh công nghệ, nhưng lại có sức lan tỏa lớn đến giá cả lương thực, thức ăn chăn nuôi và thị trường hàng hóa toàn cầu. Các bước giảm thuế vẫn chỉ áp dụng cho khoảng 30 tỷ USD hàng hóa, rất nhỏ so với tổng thương mại song phương hơn 400 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm. Nhưng chính giới hạn đó lại làm lộ rõ chiến lược của cả hai bên: dùng các "khoảng đệm" về thuế quan nông sản để duy trì lệnh hoãn thuế thỏa thuận từ tháng 10/2025, bảo vệ những lĩnh vực còn có thể hợp tác trong khi tranh chấp về trí tuệ nhân tạo, kiểm soát xuất khẩu và Đài Loan tiếp tục âm ỉ.
Tác động tới thị trường hàng hóa và thế cân bằng dài hạn
Khi Trung Quốc – nước mua hạt có dầu lớn nhất thế giới – đẩy mạnh thu mua đậu nành Mỹ trước mỗi cuộc gặp cấp cao, thông điệp gửi đến thị trường là: giá không chỉ phản ánh cung – cầu mà còn phản ánh nhịp tim chính trị. Dữ liệu nhập khẩu cho thấy Trung Quốc đã tăng lượng mua từ Mỹ lên 1,11 triệu tấn trong một tháng, so với 420.900 tấn cùng kỳ năm trước. Những cú nhảy như vậy khó tránh làm dao động giá quốc tế và tạo áp lực điều chỉnh với các quốc gia xuất khẩu khác. Thỏa thuận về thuế quan và nông sản, dù giới hạn, chứng minh Washington và Bắc Kinh vẫn có thể giữ quan hệ đi đúng hướng bất chấp bất đồng liên quan đến công nghệ cao và địa chính trị. Về lâu dài, nếu đàm phán thương mại tiếp tục gắn với các cam kết nông nghiệp cụ thể, đậu nành Mỹ và các mặt hàng nông sản, năng lượng sẽ còn là "van an toàn" cho hệ thống thương mại toàn cầu. Câu hỏi không phải là liệu hai bên có tiếp tục mua bán, mà là họ sẽ dùng những thỏa thuận này để giảm căng thẳng hay để mặc cả cho những cuộc tranh chấp lớn hơn.
