Đậu tương giữa tâm điểm thương mại Mỹ Trung và cuộc chơi quyền lực
Việc Trung Quốc ồ ạt mua lại đậu tương Mỹ, sau giai đoạn gần như đóng băng nhập khẩu, là sự kiện gắn chặt thương mại nông sản với tính toán chính trị, bởi mỗi hợp đồng đậu tương đồng thời tác động đến cán cân thương mại Mỹ Trung, tâm lý nông dân Mỹ và khả năng gây sức ép qua các quyết định hủy hoặc trì hoãn giao hàng. Trung Quốc đang gia tăng hoạt động thu mua đậu tương của Mỹ đúng lúc nước Mỹ bước vào giai đoạn nước rút trước bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Điều này khiến mặt hàng từng bị Trung Quốc cắt giảm mạnh đơn hàng trong cao điểm chiến tranh thương mại trở lại thành tâm điểm chú ý trên thị trường quốc tế. Không khó để thấy đây không chỉ là chuyện nông sản xuất khẩu, mà là một quân bài ngoại giao được tính toán kỹ.
Từ chiến tranh thương mại đến thỏa thuận mua tối thiểu: Trung Quốc đổi nhịp chiến lược
Để hiểu ý nghĩa của làn sóng mua đậu tương mới, phải nhìn lại cú sốc mà Bắc Kinh từng gây ra cho nông dân Mỹ. Khi chiến tranh thương mại Mỹ Trung leo thang, Trung Quốc ngừng hoàn toàn việc mua đậu tương Mỹ trong khoảng hai tháng sau khi mùa thu hoạch bắt đầu, khiến lượng nhập khẩu từ tháng 9 đến tháng 12/2025 thực tế bằng không. Theo một nghiên cứu của Đại học Illinois, Trung Quốc từng chiếm khoảng một nửa kim ngạch xuất khẩu đậu tương của Mỹ năm 2024, nhưng tỷ trọng này giảm xuống dưới 20% vào năm 2025, gây thiệt hại lớn cho người trồng đậu tương. Từ thế "đóng cửa" nhập khẩu, Bắc Kinh chuyển sang ký thỏa thuận tại hội nghị thượng đỉnh tháng 10/2025, cam kết mua ít nhất 25 triệu tấn đậu tương Mỹ mỗi năm giai đoạn 2026–2028. Việc quay đầu mạnh như vậy cho thấy đậu tương là công cụ linh hoạt trong chiến lược vừa gây áp lực, vừa xoa dịu.
Con số hợp đồng và niềm vui thận trọng của nông dân Mỹ
Trên bề mặt, đậu tương Mỹ đang trở lại thời hoàng kim. Tính đến tháng 9/2026, Trung Quốc đã ký hợp đồng mua khoảng 16 triệu tấn, tương đương hơn 60% mục tiêu tối thiểu 25 triệu tấn mỗi năm trong giai đoạn 2026–2028. Khối lượng thu mua tăng 4,4 lần so với giai đoạn từ đầu năm đến giữa tháng 9/2025, đưa đậu tương Mỹ – Trung Quốc trở lại tâm điểm thị trường nông sản xuất khẩu. Sau năm 2025 bị suy giảm đơn hàng, nông dân tại các bang trồng đậu tương chịu áp lực rõ rệt; nay triển vọng tiêu thụ được cải thiện nhờ nhu cầu từ Trung Quốc tăng mạnh. Giá đậu tương kỳ hạn tại Chicago cũng leo lên vùng cao nhất gần ba năm, phản ánh kỳ vọng cán cân cung – cầu thắt chặt. Nhưng niềm vui này đi kèm sự thận trọng, bởi nông dân Mỹ hiểu rõ khách hàng lớn nhất của họ có thể quay lưng bất cứ lúc nào.
Từ Nhà Trắng đến ruộng đậu tương: Đòn bẩy ảnh hưởng chính trị nội bộ Mỹ
Điểm nhạy cảm nhất của câu chuyện đậu tương không nằm ở silo chứa hàng, mà ở lá phiếu. Trung Quốc tăng mua đúng thời điểm Mỹ chuẩn bị bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ, và Tổng thống Donald Trump nhanh chóng biến điều đó thành thông điệp chính trị, nói rằng "nông dân của chúng ta sẽ rất vui mừng" tại một buổi tiệc có sự tham dự của Chủ tịch Tập Cận Bình. Khi đơn hàng đậu tương sụt giảm, chính quyền Trump từng phải tung gói hỗ trợ hàng tỷ USD cho nông dân vào cuối năm 2025 để xoa dịu bất mãn. Nay, với dòng hợp đồng mới, Bắc Kinh không chỉ giúp cải thiện thu nhập khu vực nông nghiệp – vốn là nhóm cử tri quan trọng – mà còn gửi tín hiệu rằng họ có thể làm "dịu" hoặc "nóng" sân khấu chính trị Mỹ chỉ bằng thay đổi nhịp mua. Đó là sức mạnh của một mặt hàng nông sản xuất khẩu khi được đặt đúng chỗ trong bàn cờ quyền lực.
Đậu tương như quân bài chiến lược: Trung Quốc gửi thông điệp gì?
Điểm đáng chú ý là sự linh hoạt được Trung Quốc giữ lại trong mọi thỏa thuận. Các đơn hàng hiện nay chủ yếu cho giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 8/2027, nhưng Bắc Kinh có quyền quyết định thời điểm nhập khẩu thực tế và thậm chí có thể hủy bỏ. Trong quá khứ, Trung Quốc đã từng hủy hoặc thay đổi các đơn đặt hàng đậu tương với khối lượng lớn, khiến giá quốc tế sụt giảm và thị trường biến động mạnh. Trong bối cảnh Washington gia tăng trừng phạt kinh tế với Iran và thông qua luật áp thuế cao đối với bên mua dầu khí Nga cũng như các nước hỗ trợ lách trừng phạt – trong đó Trung Quốc có thể bị ảnh hưởng – việc tăng mua đậu tương Mỹ mang màu sắc của một đòn bẩy mềm: thể hiện thiện chí trong thương mại Mỹ Trung, đồng thời giữ trong tay khả năng gây sức ép bằng nông sản. Kết cục của cuộc chơi này sẽ phụ thuộc vào việc Bắc Kinh dùng quân bài đậu tương để xuống thang căng thẳng, hay để nhấn mạnh rằng họ có công cụ kinh tế đủ mạnh để phản ứng với bất kỳ động thái mới nào từ Washington.
