Cầu Trà Khúc 1: Từ cây cầu 60 năm tuổi đến biểu tượng công nghệ mới
Cầu Trà Khúc 1 mới là một công trình cầu đường bộ cấp đặc biệt sử dụng kết cấu dây võng tự neo lần đầu tiên được thiết kế và xây dựng tại Việt Nam, với ba vòng tròn thép nối tiếp tạo hình tượng bờ xe nước trên sông Trà Khúc, nhằm thay thế cây cầu hiện hữu hơn 60 năm tuổi và đồng thời nâng tầm hạ tầng giao thông Quảng Ngãi.
Điều đáng nói nhất ở cầu Trà Khúc 1 không chỉ là quy mô đầu tư 2.199 tỷ đồng, mà là thái độ lựa chọn công nghệ: thay vì tiếp tục làm một cây cầu dầm bê tông truyền thống, tỉnh Quảng Ngãi chấp nhận bước vào sân chơi kỹ thuật cao với dây võng tự neo. Sáng 8/10, UBND tỉnh chính thức khởi công dự án, nối phường Nghĩa Lộ với phường Trương Quang Trọng, mở thêm một trục giao thông huyết mạch bắc qua sông Trà Khúc. Động thái này cho thấy địa phương không muốn chỉ "đủ dùng" mà muốn biến một cây cầu thành lời tuyên bố về tham vọng phát triển hạ tầng giao thông Việt Nam theo chuẩn công nghệ mới.
Công nghệ dây võng tự neo: Điểm khác biệt so với cầu truyền thống
Kết cấu dây võng tự neo trên cầu Trà Khúc 1 là bước tách mình rõ rệt khỏi tư duy cầu dầm bê tông cốt thép thường thấy ở nhiều địa phương. Ở mô hình này, hệ dây treo và kết cấu chính của cầu tự neo vào chính thân cầu, không cần tháp neo và khối neo lớn phía sau, giúp giảm chiếm dụng mặt bằng và tạo điều kiện hình thành các nhịp cầu thanh thoát hơn. Với 4 nhịp treo dây võng tự neo sử dụng dầm thép liên hợp bản bê tông cốt thép và bê tông cốt thép dự ứng lực, cầu Trà Khúc 1 rõ ràng bước lên một nấc thang kỹ thuật mới.
So với cầu Trà Khúc 1 cũ dài khoảng 640–643 m với 19 nhịp dầm truyền thống, mặt cầu chỉ rộng 7,5 m, công nghệ mới cho phép hình thành một mặt cắt rộng 28 m với 4 làn xe cơ giới, 2 làn hỗn hợp, vỉa hè và đài vọng cảnh. Nói cách khác, cùng một không gian qua sông, người dân được hưởng một tiêu chuẩn an toàn và tiện nghi hoàn toàn khác. Việc áp dụng công nghệ lần đầu tiên tại Việt Nam đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao, nhưng nếu thành công, đây sẽ là hình mẫu để các đô thị khác dám bỏ tư duy cầu "thắt cổ chai" vốn đang cản trở năng lực vận tải.
Ba vòng thép và câu chuyện bản sắc hạ tầng giao thông Quảng Ngãi
Chi tiết ba vòng tròn thép nối tiếp nhau trên cầu Trà Khúc 1 không phải là trò chơi hình thức. Chúng gợi lại hình ảnh bờ xe nước – công cụ dẫn thủy nhập điền từng gắn với lịch sử hình thành vùng đất Quảng Ngãi, được đưa vào phương án kiến trúc "Dấu ấn sông Trà" và "Nhịp cầu sông Trà" đoạt giải nhất cuộc thi tuyển kiến trúc. Khi hạ tầng giao thông Việt Nam bước sang giai đoạn cần nhiều cây cầu mới, câu hỏi không chỉ là làm bao nhiêu, mà là làm như thế nào để mỗi công trình mang một câu chuyện địa phương.
Với tổng chiều dài tuyến chính khoảng 830 m, trong đó phần cầu dài hơn 577 m bắc qua sông Trà Khúc, ba vòng thép trở thành khung cảnh mới cho khu vực trung tâm tỉnh. Trên cầu còn có sàn ngắm cảnh tại khu vực trụ tháp, hệ thống chiếu sáng và trang trí mỹ thuật, biến công trình từ nơi "đi qua" thành điểm "dừng lại". Nếu khai thác tốt, cầu đặc biệt Quảng Ngãi này có thể trở thành biểu tượng du lịch đô thị, chứ không chỉ là kết cấu bê tông – thép khô cứng.
Tác động thực tế tới người dân: từ nút thắt an toàn đến cửa ngõ mới
Thực tế, động lực lớn nhất buộc Quảng Ngãi phải thay cầu Trà Khúc 1 cũ không phải là khát vọng biểu tượng, mà là nỗi ám ảnh an toàn. Sau hơn sáu thập kỷ khai thác, nhiều móng cọc bê tông của cầu cũ đã vỡ, lộ lõi sắt, chính quyền phải cấm xe tải trọng lớn và tạm đóng cầu khi mực nước lũ vượt báo động III. Tiếp tục duy trì một kết cấu như vậy đồng nghĩa chấp nhận rủi ro cho người dân. Vì thế, việc khởi công cầu mới vào ngày 8/10 là bước cắt đứt một nút thắt an toàn kéo dài.
Cầu Trà Khúc 1 mới không tồn tại cô lập. Phía nam, công trình kết nối với vòng xoay Quang Trung – Bà Triệu – Hai Bà Trưng, có thêm hầm chui rộng 11,5 m, cao 3,5 m tại nút Tôn Đức Thắng để tránh xung đột giao thông. Phía bắc, đầu cầu được dịch chuyển lệch 11 độ so với cầu cũ để hình thành nút giao mới với các tuyến Trần Văn Trà – Hoàng Sa – Nguyễn Văn Linh – Tế Hanh. Khi hoàn thành, đây sẽ là cây cầu thứ tám bắc qua sông Trà Khúc, củng cố mạng lưới cửa ngõ phía bắc vào trung tâm đô thị, thay thế dứt điểm cây cầu 60 năm tuổi đã hết dư địa nâng cấp.
Bước thử công nghệ cho hạ tầng giao thông Việt Nam
Nhìn ở tầm rộng hơn, cầu Trà Khúc 1 là phép thử quan trọng cho hạ tầng giao thông Việt Nam trong việc tiếp nhận các công nghệ cầu tiên tiến. Dự án được HĐND tỉnh thông qua chủ trương đầu tư từ tháng 9/2022, từng phải tính đến phương án lùi sang giai đoạn 2026–2030 vì khó khăn vốn, trước khi được phê duyệt ngày 8/8/2025 và ấn định khởi công tháng 10/2026. Hành trình lỡ hẹn đó cho thấy đổi mới công nghệ không bao giờ diễn ra trong điều kiện hoàn hảo; nó cần bản lĩnh chấp nhận trả giá về thời gian và công sức.
Gói thầu thi công chính có giá trúng thầu hơn 2.043 tỷ đồng, do liên danh bốn nhà thầu thực hiện trong 18 tháng theo hợp đồng đơn giá điều chỉnh. Nghĩa là hệ thống xây dựng trong nước phải cùng lúc học và làm, từ thiết kế, thi công đến quản lý chất lượng cho một loại cầu mới. Sau khi công trình hoàn thành và cầu Trà Khúc 1 cũ được tháo dỡ, nếu vận hành ổn định, công nghệ dây võng tự neo sẽ có cơ hội bước ra khỏi phạm vi Quảng Ngãi để trở thành lựa chọn đáng cân nhắc cho các dự án cầu đặc biệt khác trên khắp cả nước.
