Từ thương mại chiều rộng đến chuỗi giá trị công nghệ chiều sâu
Quan hệ kinh tế Việt Nam – Hàn Quốc là quá trình chuyển dịch từ giai đoạn mở rộng thương mại và đầu tư sang giai đoạn tập trung hợp tác công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và cùng nâng cấp chuỗi giá trị công nghệ để gia tăng năng lực cạnh tranh của cả hai bên trong bối cảnh toàn cầu biến động nhanh.
Điều đáng nói ở bước ngoặt hiện nay không còn là chuyện tăng thêm kim ngạch, mà là thay đổi cách hai nền kinh tế tạo ra giá trị. Quan hệ kinh tế Việt Nam – Hàn Quốc đang đứng trước một bước chuyển quan trọng: thay vì chỉ mở rộng quy mô thương mại và thu hút thêm vốn đầu tư, hai bên cần khai thác sâu hơn giá trị từ các chuỗi sản xuất, công nghệ và thị trường. Đây là sự điều chỉnh mang tính chiến lược: cạnh tranh toàn cầu về công nghệ, chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo đang khốc liệt hơn, trong khi lợi thế chi phí lao động thấp của Việt Nam “không còn đủ để tạo sức hút dài hạn”. Nếu không chuyển sang hợp tác công nghệ cao Việt Nam Hàn Quốc, cả hai sẽ bị mắc kẹt ở phân khúc giá trị thấp của chuỗi giá trị công nghệ.
Vì sao thời điểm chuyển hướng là bây giờ?
Việc hai nước đồng loạt nói tới “bước chuyển quan trọng” không phải ngẫu nhiên. Hàn Quốc đã hình thành dòng đầu tư quy mô lớn, xây hệ sinh thái sản xuất ở Việt Nam, trong khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi thoát khỏi mô hình gia công giá rẻ để vươn lên nấc thang cao hơn của chuỗi giá trị khu vực. Khi các tập đoàn công nghệ Hàn Quốc tăng cường đầu tư tại Đông Nam Á để đa dạng hóa chuỗi cung ứng và tận dụng lợi thế chi phí, Việt Nam, với vị trí chiến lược và lực lượng lao động dồi dào, trở thành điểm đến trọng tâm trong chiến lược này. Nếu tận dụng tốt, đây là cơ hội hiếm có để chuyển từ “công xưởng” sang “trung tâm đổi mới sáng tạo Đông Nam Á”, gắn chặt quan hệ kinh tế chiến lược bằng công nghệ thay vì chỉ bằng sản lượng.
Từ phía Việt Nam, ưu tiên chính sách đã thay đổi rõ rệt. Việt Nam đang đặt ưu tiên phát triển các lĩnh vực công nghệ mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng sạch và chuyển đổi xanh, những lĩnh vực được kỳ vọng có nhiều tiềm năng để mở rộng hợp tác với các đối tác Hàn Quốc. Đồng thời, Việt Nam nỗ lực cải cách thể chế, hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh, phát triển hạ tầng số và nguồn nhân lực chất lượng cao. Ở chiều Hàn Quốc, thế mạnh công nghệ, năng lực nghiên cứu – phát triển và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu khiến họ không thể hài lòng với mô hình sản xuất giản đơn. Quan hệ song phương vì thế đứng trước cơ hội chuyển từ hợp tác sản xuất sang đối tác công nghệ và đổi mới, trở thành quan hệ kinh tế chiến lược đúng nghĩa.
Đổi mới sáng tạo và đồng kiến tạo giá trị: Trụ cột giai đoạn mới
Nếu ba thập kỷ đầu do các tập đoàn lớn dẫn dắt, thì giai đoạn mới sẽ mở rộng theo chiều ngang với sự tham gia mạnh hơn của doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), cùng đồng kiến tạo giá trị trong chuỗi giá trị công nghệ. Hình ảnh so sánh “tập đoàn lớn là mạch chính, SME là mao mạch” cho thấy một triết lý mới: tăng trưởng không chỉ tính bằng khối lượng xuất khẩu, mà bằng độ lan tỏa giá trị trong nền kinh tế. Hợp tác giữa SME hai nước có tiềm năng vượt ra ngoài chuỗi cung ứng linh kiện, bao gồm chuyển giao công nghệ, liên doanh và chuyển đổi số. Những SME Hàn Quốc có tay nghề cao có thể cùng doanh nghiệp Việt nội địa hóa và nâng cấp chuỗi cung ứng, qua đó tăng tính tự chủ của doanh nghiệp Việt và giúp doanh nghiệp Hàn ổn định cơ sở sản xuất toàn cầu. Đây là cách nâng chất, không phải tăng số lượng, cho quan hệ kinh tế chiến lược.
Trụ cột đổi mới sáng tạo thể hiện ở mục tiêu cùng nghiên cứu – phát triển, cùng xây dựng thương hiệu và hạ tầng số. Theo Phó Chủ tịch điều hành KOVECA, hợp tác tăng cường giữa hai bên có thể giúp các công ty tiềm năng phát triển thành “kỳ lân toàn cầu” thông qua nghiên cứu và phát triển chung, bằng cách kết hợp năng lực lập kế hoạch của Hàn Quốc với cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực của Việt Nam để chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp hai nước. Các thương hiệu SME Hàn Quốc trong mỹ phẩm, thực phẩm có cơ hội kết nối trực tiếp với người tiêu dùng Việt Nam thông qua thị trường thương mại điện tử đang phát triển nhanh chóng. Khi công nghệ, đổi mới sáng tạo và niềm tin chiến lược trở thành động lực mới, quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện không còn là khẩu hiệu ngoại giao mà là một kiến trúc hợp tác kinh tế dựa trên đồng kiến tạo giá trị.
Nâng chất chuỗi giá trị để tăng sức cạnh tranh toàn cầu
Nâng chất chuỗi giá trị công nghệ là điều kiện để cả Việt Nam và Hàn Quốc giữ vị thế cạnh tranh trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc. Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra là phải nâng tỷ lệ giá trị được tạo ra trong nước và tăng sự tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn Hàn Quốc. Việc tham gia không nên dừng ở cung cấp linh kiện đơn giản mà cần mở rộng sang các khâu giá trị gia tăng cao như thiết kế, nghiên cứu – phát triển, sản xuất linh kiện công nghệ cao, logistics và dịch vụ kỹ thuật. Nếu tận dụng tốt nền tảng hợp tác đã xây dựng hơn 30 năm, tăng trưởng thương mại có thể đi cùng với chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp Việt và nâng cao vị trí Việt Nam trong các chuỗi giá trị khu vực.
Ở phía Hàn Quốc, việc nội địa hóa một phần chuỗi cung ứng tại Việt Nam và mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng, hạ tầng chiến lược giúp các tập đoàn ổn định cơ sở sản xuất toàn cầu. Quan hệ song phương vì thế không còn là mô hình “một bên sản xuất, một bên tiêu thụ”, mà là mạng lưới đồng sản xuất – đồng sáng tạo. Hợp tác công nghệ cao Việt Nam Hàn Quốc trong bán dẫn, AI, robot, công nghệ sinh học, pin thế hệ mới, trung tâm dữ liệu được xem là cơ hội để nâng cấp năng lực công nghiệp của Việt Nam và củng cố chuỗi giá trị công nghệ xuyên biên giới. Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, nhu cầu năng lượng sạch và lưới điện thông minh cũng tạo thêm không gian để hai bên cùng tăng sức cạnh tranh chứ không phải tranh giành lợi thế.
Từ mục tiêu 150 tỷ USD đến tầm nhìn đối tác công nghệ
Mục tiêu thương mại song phương 150 tỷ USD vào năm 2030 thường được nhắc đến như một cột mốc tham vọng. Nhưng nếu chỉ nhìn vào con số, chúng ta sẽ bỏ lỡ điều quan trọng: chất lượng tăng trưởng sẽ quyết định ý nghĩa của cột mốc đó. Trong bối cảnh thương mại hai chiều đã tiệm cận 90 tỷ USD, việc tiếp tục tăng kim ngạch là khả thi, song điều mà cả hai bên nhắc đi nhắc lại là phải khai thác sâu hơn giá trị từ chuỗi sản xuất, công nghệ, thị trường. Nói cách khác, 150 tỷ USD chỉ có giá trị nếu phần lớn hơn trong con số đó đến từ những sản phẩm, dịch vụ gắn với chuỗi giá trị công nghệ cao, từ những doanh nghiệp Việt Nam – Hàn Quốc cùng nghiên cứu, cùng thiết kế và cùng xây dựng thương hiệu.
Quan hệ song phương Việt Nam và Hàn Quốc đứng trước cơ hội và tiềm năng to lớn để chuyển từ hợp tác sản xuất sang đối tác công nghệ và đổi mới. Hai nước đang cùng nhau bước vào giai đoạn hợp tác mới, nơi công nghệ, đổi mới sáng tạo và niềm tin chiến lược trở thành động lực cho phát triển thực chất, hiệu quả của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Nếu Việt Nam kiên trì nâng cấp thể chế, hạ tầng số, nhân lực; nếu Hàn Quốc tiếp tục dịch chuyển đầu tư từ sản xuất truyền thống sang công nghệ cao tại Việt Nam, thì mục tiêu 150 tỷ USD sẽ không chỉ là câu chuyện tăng thêm kim ngạch, mà là biểu tượng của một liên kết công nghệ cao mang tầm Đông Nam Á. Khi đó, câu hỏi không còn là “xuất được bao nhiêu”, mà là “tạo ra bao nhiêu giá trị mới cùng nhau”.
