Thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là gì và vì sao được chọn thời điểm này?
Thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là mô hình chính quyền đô thị mới được hình thành trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số và hệ thống đơn vị xã phường hiện hữu của tỉnh Bắc Ninh, với 99 đơn vị hành chính cấp xã, nhằm phản ánh đúng tầm vóc kinh tế – đô thị và vai trò cực tăng trưởng của địa phương trong vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước. Việc Chính phủ trình Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh diễn ra ngày 6/8, trên cơ sở đánh giá đây là địa phương có vị trí chiến lược ở cửa ngõ phía Đông Bắc Thủ đô Hà Nội và nằm trên hành lang kinh tế kết nối ASEAN với thị trường Trung Quốc. Quy mô kinh tế của Bắc Ninh hiện đứng thứ 5 cả nước, thứ 3 vùng đồng bằng sông Hồng, tốc độ tăng trưởng đạt 10,27%, đóng góp 5,34% vào tăng trưởng của cả nước và 15,3% vào tăng trưởng của vùng. Nói cách thẳng, nếu một địa phương như vậy không trở thành thành phố trực thuộc thì tiêu chuẩn đang tự làm mình lỗi thời.
Cấu trúc 99 đơn vị xã phường: thách thức tổ chức hành chính đô thị
Sau khi thành lập, thành phố Bắc Ninh sẽ có diện tích tự nhiên 4.713,75 km², dân số 3.989.623 người và 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã. Điều này biến thành phố Bắc Ninh thành một trong những chính quyền đô thị có mạng lưới đơn vị xã phường lớn nhất cả nước. Ưu điểm là chính quyền đô thị vẫn giữ được độ phủ đến từng cộng đồng dân cư; nhược điểm là nguy cơ bộ máy cồng kềnh, chồng chéo nhiệm vụ nếu không tái thiết kế quy trình. Trước mắt, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tại các cơ quan, đơn vị trong hệ thống chính trị của tỉnh Bắc Ninh được giữ nguyên, việc sắp xếp và bố trí lại nhân sự sẽ được thực hiện theo quy định để phù hợp với mô hình chính quyền đô thị. Câu hỏi không thể né là: 99 đơn vị xã phường có được chia quyền, chia việc rõ ràng hay tiếp tục vận hành như một tỉnh được khoác áo ‘thành phố’?
Đủ 5 điều kiện, 7 tiêu chuẩn: pháp lý vững nhưng vận hành có vững?
Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, việc thành lập thành phố Bắc Ninh đã bảo đảm đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý theo quy định, đáp ứng 5/5 điều kiện của Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 và đạt đủ 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15. Đề án xây dựng đã đánh giá hiện trạng phát triển, phân tích tác động kinh tế – xã hội, môi trường và đời sống nhân dân, đồng thời đề xuất mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp phát triển và khắc phục hạn chế sau khi thành lập thành phố. Một câu trích đáng chú ý là: "Việc thành lập thành phố Bắc Ninh là cần thiết; tạo tiền đề quan trọng để Bắc Ninh tiếp tục phát triển theo định hướng tại các Nghị quyết, Kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị". Tuy nhiên, pháp lý vững chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ nằm ở khả năng biến 45 phường và 54 xã thành một cấu trúc quản trị đô thị mạch lạc, tránh hình thức.”
Tác động đến người dân: chính quyền đô thị có thực sự gần dân hơn?
Thành phố Bắc Ninh được định vị phát triển theo hướng đô thị thông minh, xanh, hiện đại, bền vững, có sức cạnh tranh và hội nhập quốc tế, dựa trên nền tảng công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại, logistics và kết cấu hạ tầng đồng bộ gắn với bản sắc văn hóa Kinh Bắc. Năm 2025, Bắc Ninh chiếm 4,1% GDP cả nước và 13,6% GDP vùng đồng bằng sông Hồng, với thu ngân sách trên 123,6 nghìn tỷ đồng. Cơ quan thẩm tra đề nghị chính quyền địa phương tập trung nguồn lực để phát triển thành cực tăng trưởng kinh tế, kiện toàn tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phát triển toàn diện các lĩnh vực văn hóa, xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân. Nếu 99 đơn vị xã phường được trao quyền tự chủ rõ ràng, ít tầng nấc trung gian, người dân sẽ cảm nhận sự thay đổi trong dịch vụ công, không chỉ trên giấy tờ ‘thành phố trực thuộc’.
Lộ trình từ ngày 20/9 và yêu cầu minh bạch trách nhiệm ở từng xã phường
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc xác định thời điểm có hiệu lực thi hành của Nghị quyết về thành lập thành phố Bắc Ninh là ngày 20/9/2026, phù hợp với mức độ chuẩn bị và đáp ứng nguyện vọng, quyết tâm của cấp ủy và chính quyền địa phương. Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Bắc Ninh khẩn trương chuẩn bị, kiện toàn tổ chức bộ máy, thay đổi con dấu và các điều kiện cần thiết khác cho hoạt động của chính quyền đô thị mới để bảo đảm tính đồng bộ ngay sau khi Nghị quyết được thông qua. Vấn đề cốt lõi từ nay đến thời điểm hiệu lực là từng đơn vị xã phường phải được phân định rõ nhiệm vụ, ngân sách và trách nhiệm giải trình. Thành phố Bắc Ninh sẽ chỉ xứng đáng với tên gọi khi người dân ở mỗi xã, mỗi phường cảm nhận được bộ máy gọn hơn, phản hồi nhanh hơn và quyết định gần họ hơn, thay vì một "siêu tỉnh" đổi bảng tên mà không đổi cách quản trị.
