Từ “tỉnh” lên “thành phố”: Bước ngoặt tái cấu trúc kinh tế phía Bắc
Việc thành lập thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là quá trình chuyển đổi mô hình phát triển, trong đó hai địa phương giữ nguyên diện tích, dân số hiện tại nhưng bước sang giai đoạn tái cấu trúc không gian đô thị, kinh tế và quản trị với kỳ vọng trở thành các cực tăng trưởng mới của phía Bắc, gắn công nghiệp công nghệ cao với chất lượng sống đô thị bền vững.
Ngày 24/8, Quốc hội thông qua nghị quyết thành lập Quảng Ninh thành phố và Bắc Ninh thành phố trên cơ sở giữ nguyên toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số hai tỉnh hiện tại. Thành phố Quảng Ninh có diện tích 6.231km2, dân số 1,52 triệu người, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu; trong khi thành phố Bắc Ninh có diện tích 4.713km2, dân số 3,99 triệu người với 45 phường và 54 xã. Từ thời điểm nghị quyết có hiệu lực, toàn bộ cơ quan, tổ chức gắn với địa danh “tỉnh” sẽ chuyển thành “thành phố”, các văn bản pháp luật cũ vẫn giữ nguyên hiệu lực và được hiểu là “thành phố Quảng Ninh”, “thành phố Bắc Ninh”.
Điểm cốt lõi không nằm ở đổi tên, mà ở việc hai đô thị được xác định là cực tăng trưởng mới, được áp dụng cơ chế đặc thù về tài chính – ngân sách, quỹ đất và thu hút nhà đầu tư chiến lược. Nếu không tận dụng giai đoạn “thăng cấp” này để tái cơ cấu ngành, nâng chuẩn hạ tầng và quản trị, việc lên thành phố dễ bị biến thành cuộc đua hình thức hơn là chuyển đổi chất lượng phát triển.
Bắc Ninh thành phố: Từ “thủ phủ sản xuất” đến trung tâm công nghiệp điện tử
Bắc Ninh thành phố được định vị là đô thị công nghiệp công nghệ cao, trọng tâm là công nghiệp điện tử, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo – đây là lựa chọn chiến lược nếu địa phương muốn thoát khỏi hình ảnh “công xưởng gia công” để bước lên các nấc giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo định hướng phát triển, Bắc Ninh phải chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng dựa vào năng lực sản xuất sang dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, coi công nghiệp công nghệ cao là ngành mũi nhọn. Địa phương được giao nhiệm vụ hình thành trung tâm công nghiệp điện tử, lấy bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo làm trọng tâm. Bắc Ninh hiện có hơn 3.600 dự án FDI, với sự hiện diện của nhiều tập đoàn toàn cầu, qua đó đã hình thành hệ sinh thái sản xuất điện tử và công nghệ cao, đang dần mở rộng sang lĩnh vực bán dẫn. Đây là nền tảng hiếm địa phương nào có được.
Cùng với công nghiệp điện tử, Bắc Ninh còn đặt mục tiêu phát triển robot, tự động hóa, trung tâm dữ liệu, công nghệ số và công nghệ xanh. Điều này mở cơ hội rõ rệt cho doanh nghiệp hỗ trợ, startup công nghệ và đội ngũ kỹ sư địa phương. Tuy nhiên, trách nhiệm đi kèm cũng rất lớn: nếu không nâng chất lao động, không cải thiện hạ tầng nghiên cứu, Bắc Ninh có nguy cơ chỉ tiếp tục là nơi đặt nhà máy lắp ráp thay vì một trung tâm công nghiệp điện tử đúng nghĩa, đủ sức cạnh tranh trong khu vực.
Quảng Ninh thành phố: Cực tăng trưởng mới với không gian phát triển mở rộng
Quảng Ninh thành phố không chỉ là sự kéo dài thành công tăng trưởng 2 chữ số nhiều năm liền, mà còn là bước nâng cấp để tái cấu trúc quản trị đô thị, khai thác tốt hơn vị trí kết nối Hải Phòng, Bắc Ninh, Lạng Sơn, Trung Quốc và Biển Đông.
Quảng Ninh đã có 11 năm liên tiếp thuộc nhóm địa phương tăng trưởng cao nhất cả nước với mức tăng bình quân 2 con số, GRDP bình quân đầu người năm 2025 đạt hơn 10.000 USD và đặt mục tiêu vượt 20.000 USD vào năm 2030. Việc nâng lên thành phố trực thuộc Trung ương giúp địa phương chuyển từ mô hình quản trị cấp tỉnh sang chính quyền đô thị, bộ máy tinh gọn và linh hoạt hơn, qua đó có khả năng điều phối tốt hơn không gian công nghiệp, dịch vụ, du lịch và biên giới.
Tầm quan trọng của Quảng Ninh nằm ở vai trò “cực tăng trưởng” và đầu mối tái cấu trúc không gian kinh tế phía Bắc. Khi giữ nguyên diện tích tự nhiên 6.231km2 nhưng chuyển sang quy hoạch đô thị dài hạn, thành phố này có cơ hội xây dựng các khu công nghiệp hiện đại gắn với hạ tầng logistics và cửa khẩu, đồng thời nâng chuẩn dịch vụ cho người dân. Nhưng nếu quy hoạch thiếu kỷ luật, áp lực đô thị hóa có thể bào mòn lợi thế biên giới và môi trường, khiến Quảng Ninh chịu chi phí xã hội rất lớn trong tương lai.
Người dân được gì khi “lên thành phố” – và phải trả giá bằng điều gì?
Nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là tin vui trên giấy; nó gắn trực tiếp với chất lượng sống hàng ngày của người dân Quảng Ninh và Bắc Ninh. Câu hỏi then chốt là: lợi ích có đủ bù lại chi phí đô thị hóa tăng nhanh hay không?
Theo nghị quyết, đô thị trực thuộc Trung ương sẽ được ưu tiên quy hoạch đồng bộ, dài hạn; người dân được thụ hưởng hệ thống tiện ích công cộng, hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục nội trú chuẩn quốc gia và môi trường sống văn minh, hiện đại hơn. Với mô hình chính quyền đô thị và chuyển đổi số, thủ tục pháp lý – hành chính được xử lý nhanh hơn, minh bạch hơn. Quan trọng không kém, các giấy tờ có chữ “tỉnh” vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý, tránh gây xáo trộn cho người dân và doanh nghiệp.
Nhưng mặt trái cũng rất rõ: khi mang “mác” thành phố trực thuộc Trung ương, bất động sản, tiền thuê nhà và chi phí sinh hoạt hàng ngày gần như chắc chắn có xu hướng tăng theo mức sống đô thị, tạo áp lực cho nhóm thu nhập trung bình và thấp. Nếu chính quyền không kịp thời phát triển nhà ở phù hợp, giao thông công cộng và các dịch vụ xã hội giá hợp lý, sự phân tầng giàu–nghèo trong Quảng Ninh thành phố và Bắc Ninh thành phố có thể bị kéo giãn nhanh hơn mong đợi.
Cơ hội cho doanh nghiệp và điều kiện để hai thành phố không “lỡ chuyến tàu”
Đối với doanh nghiệp, việc Quảng Ninh thành phố và Bắc Ninh thành phố hình thành không gian phát triển mới đem lại cơ hội tiếp cận hạ tầng, thị trường và chính sách ưu đãi ở tầm đô thị trung ương – nhưng lợi ích này chỉ bền vững nếu đi cùng cam kết đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng chuẩn quản trị.
Bắc Ninh với quy mô kinh tế hơn 523.000 tỷ đồng năm 2025, GRDP tăng 10,27% và kim ngạch xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm ước đạt 106,4 tỷ USD đang là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước. Hạ tầng đang được định hướng hoàn thiện đồng bộ, từ đường bộ, đường thủy, đường sắt, logistics đến cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Đây là nền tảng để thu hút thêm các dự án công nghiệp điện tử, bán dẫn, trung tâm dữ liệu và công nghệ số, đồng thời giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong khi đó, cả Quảng Ninh và Bắc Ninh sẽ tiếp tục được áp dụng các cơ chế đặc thù, đồng thời sắp tới hưởng thêm cơ chế ưu việt trong Luật Phát triển đô thị về tài chính – ngân sách, thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển quỹ đất và đổi mới sáng tạo. Nâng cấp thành phố vì vậy không chỉ là yêu cầu, mà là “bài kiểm tra” về năng lực quản trị: nếu không dùng cơ chế mới để hỗ trợ doanh nghiệp nội, nâng chất nhân lực và bảo vệ môi trường, hai thành phố có thể bỏ lỡ cơ hội trở thành hình mẫu phát triển kinh tế đô thị cân bằng giữa tăng trưởng và chất lượng sống.
