Thép ray đường sắt nội địa: từ câu chuyện thiếu nguồn cung đến tham vọng tự chủ
Hợp tác Vinmetal – Danieli trong lĩnh vực thép ray đường sắt là thỏa thuận chuyển giao công nghệ và thiết bị lõi để xây dựng dây chuyền cán thép ray, thép hình công suất hơn 700.000 tấn/năm tại Tổ hợp Gang thép Vinmetal Hà Tĩnh, nhằm phục vụ các dự án đường sắt cao tốc, đường sắt đô thị và hạ tầng công nghiệp trong nước.
Điểm đáng nói là đây không chỉ là một hợp đồng mua máy móc, mà là lựa chọn chiến lược để Việt Nam thoát khỏi phụ thuộc vào nhập khẩu thép ray chất lượng cao. Khi các dự án đường sắt cao tốc, đường sắt đô thị, cảng biển và công trình công nghiệp được đẩy mạnh, việc chủ động sản xuất thép ray và thép hình trong nước sẽ giúp giảm rủi ro nguồn cung, rút ngắn tiến độ và hạ chi phí cho toàn bộ chuỗi hạ tầng. Nếu không có bước đi này, Việt Nam sẽ tiếp tục ở thế bị động, vừa chậm tiến độ, vừa khó kiểm soát chất lượng vật liệu chiến lược.
Vì sao Vinmetal chọn Danieli: kinh nghiệm trăm năm và công nghệ thép ray chuyên sâu
Vinmetal chọn Danieli không phải vì tên tuổi “Tây” cho đẹp hồ sơ, mà vì đây là tập đoàn công nghệ luyện kim có hơn 100 năm kinh nghiệm, đã triển khai trên 1.000 dự án dây chuyền luyện, đúc và cán thép trên toàn cầu. Trong mảng thép ray, Danieli từng cung cấp công nghệ cho các nhà sản xuất lớn như Voestalpine (Áo), Mechel (Nga) và Rocky Mountain Steel Mills (Mỹ), trong đó nhà máy Voestalpine tại Donawitz được xem là một trung tâm thép ray cao cấp hàng đầu thế giới.
Giá trị lớn nhất nằm ở công nghệ sản xuất thép mà Danieli mang đến. Hệ thống cán ray SQR, công nghệ cán tinh chính xác PSP và công nghệ tôi cứng đầu ray RH² cho phép kiểm soát chặt chẽ kích thước, biên dạng, cơ tính, đồng thời tăng khả năng chống mài mòn và kéo dài tuổi thọ đường ray. Nói cách khác, Vinmetal đang “nhảy cóc” lên nhóm công nghệ hiện đại nhất thay vì tự mày mò từ con số 0 – một lựa chọn thực tế nếu muốn nhanh chóng sản xuất thép ray đường sắt đạt chuẩn cao tốc.
Song hành SMS Group – Danieli: cuộc đua công nghệ thép ray ngay trên đất Việt
Hợp tác Vinmetal – Danieli diễn ra trong bối cảnh trước đó, Hòa Phát đã ký hợp đồng với SMS Group (Đức) để xây dựng dây chuyền sản xuất thép ray và thép hình công suất 700.000 tấn/năm tại Dung Quất, Quảng Ngãi, với kế hoạch cho ra sản phẩm ray đầu tiên vào quý I/2027. Như vậy, chỉ trong vài năm, Việt Nam đồng thời đón hai “ông lớn” công nghệ luyện kim châu Âu vào cùng một phân khúc thép ray đường sắt.
SMS Group có lịch sử từ năm 1871 và đã cung cấp 14 dây chuyền thép ray trên toàn cầu, phục vụ các dự án tại Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, châu Âu và Trung Đông. Theo Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long, khoảng 90% nhà sản xuất ray đường sắt tốc độ cao trên thế giới sử dụng công nghệ của SMS Group. Khi một bên là SMS Group, bên kia là Danieli, thị trường thép ray Việt Nam đang trở thành “sàn diễn” công nghệ, nơi các tập đoàn hàng đầu cạnh tranh bằng dây chuyền hiện đại, độ dài ray tới 100 m và các dòng sản phẩm phục vụ cả đường sắt đô thị, ray cầu trục, thép hình và thép đặc biệt.
Tổ hợp Gang thép Vinmetal Vũng Áng: nền tảng cho tham vọng đường sắt cao tốc
Dây chuyền cán thép ray và thép hình mà Danieli cung cấp là một phần trong Tổ hợp Gang thép Vinmetal tại Khu kinh tế Vũng Áng, với công suất thiết kế giai đoạn đầu khoảng 6 triệu tấn/năm và định hướng mở rộng lên 20 triệu tấn/năm. Đây không phải một nhà máy đơn lẻ, mà là tổ hợp thép tích hợp, nơi Vinmetal đã ký biên bản ghi nhớ, rồi hợp đồng chính thức với Primetals để cung cấp công nghệ luyện thép, đúc liên tục và cán thép.
Khi ghép chuỗi các hợp tác công nghệ này, có thể thấy Vinmetal đang xây dựng một nền tảng công nghệ đồng bộ, từ luyện – đúc – cán đến các dây chuyền chuyên dụng cho thép ray và thép hình. Mục tiêu không dừng ở việc cung cấp vật liệu cho vài dự án, mà là tham gia sâu vào chuỗi cung ứng hạ tầng quốc gia: đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, cầu, cảng, hạ tầng logistics. Nếu tổ hợp này vận hành đúng thiết kế, Việt Nam lần đầu có cơ sở sản xuất thép ray đường sắt quy mô lớn, đủ sức đáp ứng những dự án đường sắt hiện đại trong nhiều thập kỷ.
Ý nghĩa chiến lược: từ nhập khẩu bị động đến tự chủ công nghệ và ngành cơ khí mạnh hơn
Điểm quan trọng nhất của hợp tác Vinmetal – Danieli là chuyển dịch vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị thép ray đường sắt: từ thị trường nhập khẩu bị động sang quốc gia có năng lực sản xuất các dòng thép chuyên dụng cho hạ tầng trọng điểm. Khi năng lực sản xuất trong nước tăng lên, Việt Nam không chỉ giảm phụ thuộc nhập khẩu mà còn có cơ hội chuẩn hóa chất lượng, tối ưu thiết kế và rút ngắn tiến độ cho các tuyến đường sắt cao tốc và đô thị.
Về dài hạn, đây là cú hích cho ngành cơ khí – luyện kim. Thông qua hợp tác công nghệ với các tập đoàn hàng đầu, đội ngũ kỹ sư Việt Nam được tiếp cận dây chuyền hiện đại, quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và các công nghệ như SQR, PSP, RH². Bài toán đặt ra cho Việt Nam không còn là “có làm được thép ray hay không”, mà là làm sao tận dụng giai đoạn hợp tác để tích lũy tri thức, nội địa hóa dần thiết bị, tiến tới tự chủ công nghệ. Nếu làm tốt, hợp tác Vinmetal – Danieli sẽ không chỉ tạo ra thép ray cho đường sắt cao tốc, mà còn nâng mặt bằng công nghệ của cả ngành cơ khí trong nước.
