Bước ngoặt: từ nhập khẩu thép ray đường sắt đến tự chủ công nghệ
Việc VinMetal hợp tác với tập đoàn luyện kim Italy Danieli để xây dựng dây chuyền sản xuất hơn 700.000 tấn thép ray đường sắt và thép hình mỗi năm là một bước ngoặt chiến lược, nhằm nội địa hóa vật liệu cho đường sắt tốc độ cao, giảm phụ thuộc nhập khẩu và tạo nền tảng công nghệ dài hạn cho hạ tầng giao thông hiện đại tại Việt Nam. Đây không chỉ là một hợp đồng thiết bị, mà là lựa chọn chủ động tham gia cuộc chơi hạ tầng khu vực bằng năng lực sản xuất thép cao tốc ngay trên lãnh thổ Việt Nam. Hợp tác công nghệ Italy ở đây thể hiện rõ quan điểm: muốn có đường sắt hiện đại, phải làm chủ từ thép ray trở đi, thay vì chấp nhận vị thế khách hàng mua vật liệu với giá cao và rủi ro tiến độ. Chính vì thế, thương vụ này mang màu sắc của một quyết định chính trị – kinh tế, hơn là một dự án công nghiệp đơn thuần.
Danieli công nghệ luyện kim hơn 100 năm: vì sao VinMetal cần "ông lớn" này?
Danieli là một trong những tập đoàn công nghệ luyện kim hàng đầu thế giới với hơn 100 năm kinh nghiệm, đã triển khai trên 1.000 dự án dây chuyền luyện, đúc và cán thép trên toàn cầu. Khi nhắm tới sản xuất thép ray đường sắt cao tốc, VinMetal không thể chấp nhận công nghệ hạng hai. Đường ray cho tàu tốc độ cao đòi hỏi độ chính xác hình học, độ thẳng, cơ tính và khả năng chống mài mòn cực kỳ khắt khe; sai số nhỏ có thể đổi bằng chi phí bảo trì khổng lồ và rủi ro an toàn. Danieli mang theo hệ thống cán ray SQR, công nghệ cán tinh PSP và tôi cứng đầu ray RH², những thứ đã được kiểm chứng ở các nhà máy như Voestalpine tại Donawitz – một trung tâm sản xuất thép ray cao cấp nổi tiếng thế giới. Nói thẳng, nếu muốn cạnh tranh trong chuỗi cung ứng thép ray khu vực, VinMetal buộc phải đi cùng một đối tác tầm cỡ như vậy.
Công suất 700.000 tấn/năm: tham vọng hạ tầng cao tốc chứ không chỉ bán thép
Theo hợp đồng, Danieli sẽ thiết kế, chế tạo, cung cấp và chạy thử các thiết bị lõi cho dây chuyền cán thép ray và thép hình với công suất hơn 700.000 tấn/năm tại Tổ hợp Gang thép VinMetal Hà Tĩnh. Con số này cho thấy tham vọng rõ ràng: không chỉ đáp ứng vài dự án lẻ tẻ trong nước, mà hướng tới trở thành nhà cung cấp vật liệu cho các công trình đường sắt tốc độ cao trọng điểm quốc gia, đường sắt đô thị, cầu, cảng và hạ tầng logistics. "Dây chuyền cán thép ray và thép hình với công suất lên tới hơn 700.000 tấn/năm tại Hà Tĩnh là hạng mục quan trọng trong chiến lược phát triển các dòng thép phục vụ hạ tầng giao thông, công nghiệp và logistics của VinMetal." Đặt dây chuyền này trong tổng thể Tổ hợp Gang thép Vũng Áng – giai đoạn 1 khoảng 6 triệu tấn/năm, định hướng lên 20 triệu tấn/năm – có thể thấy VinMetal đang xây một nền công nghiệp thép chuyên dụng, chứ không chỉ mở thêm một nhà máy cán thép.
Tác động với người dân: đường sắt nhanh hơn, chi phí rẻ hơn, ít phụ thuộc nhập khẩu
Người dân sẽ cảm nhận hợp tác này không phải qua những con số tấn thép, mà qua vé tàu, thời gian di chuyển và chất lượng dịch vụ. Khi thép ray đường sắt và thép hình được sản xuất nội địa với công nghệ cao, các dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, cảng biển và công trình công nghiệp sẽ ít bị “trói” bởi nguồn cung nhập khẩu. Năng lực sản xuất trong nước giúp chủ động nguồn vật liệu, giảm chi phí logistics, hạn chế trễ tiến độ do đứt gãy chuỗi cung ứng, từ đó tạo dư địa giảm tổng chi phí dự án. Về dài hạn, việc VinMetal từng bước xây nền tảng công nghệ đồng bộ, hướng tới sản xuất thép ray cho hệ thống đường sắt hiện đại và thép hình cho các công trình quy mô lớn, góp phần nâng cao năng lực tự chủ về vật liệu chiến lược và sức cạnh tranh của ngành thép Việt Nam. Nói cách khác, mỗi mét thép ray nội địa là một bước giảm lệ thuộc và tăng chủ động cho cả nền kinh tế.
Từ Hà Tĩnh ra khu vực: Việt Nam có thể trở thành trung tâm thép ray cao tốc?
Điểm đáng chú ý nhất của thương vụ này là tầm nhìn vượt biên giới. Khi sở hữu dây chuyền sản xuất thép ray đường sắt và thép hình theo chuẩn cao tốc, Việt Nam không chỉ phục vụ các tuyến trong nước mà còn có thể tham gia chuỗi cung ứng cho những dự án đường sắt hiện đại trong khu vực – nơi nhu cầu thép ray chất lượng cao đang bùng nổ. Trong bối cảnh đầu tư vào đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, cảng biển và công trình công nghiệp ngày càng được đẩy mạnh, năng lực sản xuất nội địa sẽ góp phần chủ động nguồn cung, giảm phụ thuộc nhập khẩu và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng hạ tầng quốc gia. Nếu VinMetal vận hành thành công Tổ hợp Gang thép Vũng Áng theo đúng thiết kế 6 triệu tấn/năm giai đoạn 1 và mở rộng lên 20 triệu tấn/năm, Việt Nam có cơ hội chuyển từ vị thế “người mua thép ray” sang “nhà cung cấp thép ray cao tốc” trong bản đồ hạ tầng khu vực.
