Lớp học bao hàm bắt đầu từ trái tim của người thầy
Lớp học bao hàm là không gian giáo dục nơi mọi người học, từ trẻ em khó khăn đến người lớn tuổi, đều được tiếp cận tri thức và kỹ năng phù hợp với năng lực, hoàn cảnh, không bị loại trừ bởi nghèo đói, khuyết tật hay khoảng cách thế hệ. Khi nói về giáo viên tận tâm, chúng ta thường nghĩ đến những giờ lên lớp chuẩn mực, nhưng các câu chuyện dưới đây cho thấy một điều khác: giáo dục đặc biệt và học tập miễn phí chỉ có ý nghĩa khi người thầy dám bước ra khỏi khuôn mẫu, tự thiết kế lớp học theo nhu cầu của từng người học. Những lớp học ấy không hào nhoáng, không bảng điểm, nhưng gieo được thứ quan trọng hơn: cảm giác được tôn trọng và có cơ hội đổi đời.
Từ trăn trở về trẻ chậm nói đến trung tâm giáo dục đặc biệt
Tại Trung tâm Nụ cười hồng ở Vĩnh Long, các thầy cô kiên trì tìm hiểu nguyên nhân trẻ chậm nói, áp dụng phương pháp tương tác phù hợp, giúp các em phát triển ngôn ngữ và hòa nhập cộng đồng. Trung tâm do cô giáo tiếng Anh Nguyễn Thị Kim Phượng thành lập năm 2020, tiếp nhận trẻ từ 2–13 tuổi, trong đó có những em 8 tuổi vẫn chưa nói được lời đầu tiên. Việc cô Phượng tự tìm đến trường nuôi dạy trẻ khuyết tật, bệnh viện nhi và theo học lớp giáo dục đặc biệt cho thấy một thái độ rõ ràng: nếu hệ thống chưa đủ, giáo viên tận tâm phải tự bổ sung năng lực của mình. Đội ngũ trung tâm gồm người được đào tạo về điều dưỡng, sư phạm, công tác xã hội, tâm lý và giáo dục đặc biệt, kết hợp khám sàng lọc sớm, giảm học phí cho trẻ thuộc hộ nghèo hoặc mẹ đơn thân. Sau nhiều năm hoạt động, hàng trăm trẻ đã phát triển ngôn ngữ, nhiều em hòa nhập vào trường mầm non.
Những lớp học 0 đồng và phẩm giá của người học lớn tuổi
Ở một góc khác của bức tranh giáo dục, thầy giáo trẻ Lưu Hải Nam cùng các đồng nghiệp khoa Công nghệ thông tin mở những lớp học công nghệ số miễn phí cho người dân, đặc biệt là người cao tuổi. Động lực đến từ hình ảnh người thân lúng túng trước chiếc điện thoại thông minh, không biết quét mã QR, gọi video hay cài ứng dụng. Thay vì trách thế hệ trước chậm thích nghi, Nam chọn cách "cầm tay chỉ việc", chia nhỏ thao tác, dùng ngôn ngữ đời thường, đi đến từng bàn để hỗ trợ. Đây cũng là một dạng lớp học bao hàm: người học được tôn trọng nỗi sợ, được phép sai mà không bị chê cười. Một học viên sau khi tự thanh toán được hóa đơn và tích hợp giấy tờ điện tử đã nói rằng, lần đầu tiên sau nhiều năm, người này không còn cảm thấy mình là gánh nặng cho con cháu. Thời gian tới, Nam dự định kết hợp đào tạo trực tiếp với các kênh hướng dẫn trực tuyến ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với người lớn tuổi.
Những lớp học tình thương: bao hàm cả tuổi đời lẫn phận đời
Gần 80 tuổi, cô giáo Nguyễn Thị Ba vẫn đều đặn đứng lớp ba buổi mỗi tuần tại trụ sở UBND phường Thủ Dầu Một, dạy chữ miễn phí cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Thời gian cao điểm, lớp từng có 36 học sinh, từ lớp 1 đến lớp 5, học theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Cô không nhận thù lao, còn dùng tiền bán vé số và khoản hỗ trợ của nhà hảo tâm để mua sách vở, gạo, thực phẩm cho học trò. Câu nói của cô Ba đáng được trích lại nguyên văn: "Bán vé số không có gì phải xấu hổ. Tôi vui vì từ những đồng tiền ấy, các cháu có tập, sách, quà, gạo mang về cho gia đình". Ở Hà Nội, bà Phạm Thị Huyền mở lớp học tình thương gần 30 năm trước cho trẻ nghèo, trẻ mắc hội chứng down, trẻ khiếm khuyết trí não không có cơ hội đến trường. Học sinh ở đây từ 8–30 tuổi, mỗi em một khả năng nhận thức, nhưng điểm chung là đều được học miễn phí. Mỗi năm khoảng 13 học sinh theo học, gần 30 năm đã có khoảng 300 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được bà dạy dỗ, giúp đỡ.
Giáo dục đặc biệt sẽ đi về đâu nếu thiếu những người thầy này?
Cách bà Huyền tổ chức "lớp học linh hoạt" là minh chứng sống động cho khái niệm lớp học bao hàm: không có giáo án chung, nội dung được điều chỉnh theo năng lực từng người học. Với em học bình thường, bà ưu tiên kiến thức văn hóa; với em chậm tiếp thu, bà kết hợp dạy chữ với kỹ năng sống; với học sinh lớn tuổi, bà lược bớt phần không cần thiết, tập trung vào điều thiết thực. Kết quả không đo bằng điểm số mà bằng khả năng tự lập: sau một năm học, em Vũ Thành Trung đã biết số, biết đường đi và có thể tự về nhà bằng ba tuyến xe buýt, biết nấu ăn, giữ vệ sinh cá nhân và giao tiếp với người lạ. Trung tâm Nụ cười hồng tiếp tục kết hợp kiến thức nhiều chuyên ngành, nghiên cứu ứng dụng tâm lý học và khoa học giáo dục để hỗ trợ trẻ phát triển tốt nhất trong khả năng của mình. Năm 2026, bà Phạm Thị Huyền tiếp tục được đề nghị xét tặng danh hiệu "Công dân Thủ đô ưu tú" – một sự ghi nhận cần thiết, nhưng vẫn chưa tương xứng với giá trị mà những giáo viên tận tâm này mang lại cho cộng đồng.
