Đối tác chiến lược Việt Nam Canada: bước nhảy từ hữu nghị sang cùng đầu tư cho tương lai
Đối tác chiến lược Việt Nam Canada là khuôn khổ hợp tác cấp cao mới, được hai nước thống nhất nâng cấp trên nền tảng hơn nửa thế kỷ hữu nghị để kết nối thế mạnh bổ sung của mỗi bên, củng cố tin cậy chính trị, mở rộng thương mại, đầu tư, giáo dục, an ninh, qua đó tạo ra lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp và người dân hai nước trong bối cảnh thế giới đầy biến động. Tô Lâm không phát biểu tại Ottawa để lặp lại những lời ngoại giao quen thuộc, mà để đặt lên bàn một bộ khung rõ ràng cho Đối tác chiến lược Việt Nam Canada. Bài phát biểu chính sách "Quan hệ Đối tác Chiến lược Việt Nam - Canada trong bối cảnh thế giới đầy biến động" được ông trình bày trước Nghị viện Canada trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tại thủ đô Ottawa ngày 24/9, nhấn mạnh Việt Nam là thị trường hơn 100 triệu dân với nền kinh tế năng động, còn Canada là nguồn tri thức, công nghệ, năng lượng và vốn dài hạn. Điều đáng chú ý không phải là việc nâng cấp quan hệ – điều đã được chuẩn bị – mà là cách Tổng Bí thư kết nối câu chuyện phát triển của Việt Nam với lợi ích thiết thực mà Canada có thể chia sẻ. Ông khẳng định Việt Nam sẵn sàng cùng Canada xây dựng quan hệ Đối tác chiến lược có chiều sâu, đem lại lợi ích cho nhân dân hai nước và cộng đồng quốc tế.
Củng cố tin cậy chính trị: nền móng của mọi cơ hội kinh tế
Phương hướng đầu tiên mà Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh là củng cố tin cậy chính trị và nâng tầm hợp tác nghị viện, quốc phòng – an ninh. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng và luật chơi quốc tế liên tục điều chỉnh, tin cậy chính trị không phải khẩu hiệu mà là điều kiện để doanh nghiệp dám đầu tư dài hạn, các cơ chế thương mại và an ninh dữ liệu được vận hành trơn tru. Tô Lâm đề nghị hai bên duy trì tiếp xúc thường xuyên, đặc biệt cấp cao, rà soát kết quả để tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm các thỏa thuận thực thi hiệu quả. Ông cũng đặt vai trò nghị viện lên cao: tăng trao đổi giữa các ủy ban, nhóm nghị sĩ hữu nghị, nghị sĩ trẻ; chia sẻ kinh nghiệm lập pháp về quản trị trí tuệ nhân tạo, bảo vệ dữ liệu, quyền lợi người lao động, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Với một Việt Nam kiên định đường lối độc lập, tự chủ, bảo vệ công lý trên cơ sở luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc, việc gắn kết chặt chẽ hơn với Canada trong các vấn đề khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cũng là cách tăng “độ an toàn chính trị” cho các dòng vốn và chuỗi cung ứng song phương – điều mà cộng đồng doanh nghiệp đang cần hơn bao giờ hết.
Kết nối thế mạnh hai nền kinh tế: từ CPTPP đến chuỗi giá trị mới
Đề xuất thứ hai mang tính kinh tế rõ nét: kết nối thế mạnh của Việt Nam và Canada để tạo động lực phát triển mới cho hợp tác song phương Việt Nam. Việt Nam được Tổng Bí thư mô tả là thị trường hơn 100 triệu dân, gắn với các tuyến hàng hải và chuỗi cung ứng quan trọng, là thành viên chủ động của ASEAN và CPTPP. Canada có tri thức, công nghệ, nền giáo dục phát triển, thế mạnh về năng lượng, nông nghiệp và nguồn vốn dài hạn. Khi hai cấu hình này kết hợp, ông tin rằng "hai bên có thể cùng tạo ra sản phẩm, dịch vụ và việc làm có chất lượng", xây nền lợi ích để quan hệ tiến xa và vững chắc. Việt Nam mong muốn mở rộng cơ hội cho hàng hóa, dịch vụ và công nghệ Canada, đặc biệt nông sản, thực phẩm, công nghệ sạch và giáo dục, trong khi Canada nhìn thấy một "đầu tàu" của ASEAN giúp gắn kết sâu hơn với Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và kỳ vọng sớm có Hiệp định Thương mại Tự do Canada – ASEAN. Nếu các ưu tiên này được cụ thể hóa thành chuỗi giá trị mới – ví dụ liên kết doanh nghiệp công nghệ sạch Canada với khu công nghiệp ven biển Việt Nam – thì CPTPP sẽ không còn là hiệp định trên giấy, mà là lợi ích cảm nhận được của người lao động và nông dân hai nước.
Từ hợp tác biển, giáo dục đến giao lưu nhân dân: chiều sâu của Đối tác chiến lược
Một điểm ít được chú ý nhưng mang tính chiến lược dài hạn là cách Tổng Bí thư gắn mục tiêu phát triển biển và con người vào quan hệ Việt Nam Canada. Việt Nam, với hơn 3.000 km bờ biển và khát vọng trở thành quốc gia mạnh, giàu từ biển, mong muốn tăng cường hợp tác khoa học biển, tham gia quản trị biển và đại dương toàn cầu – lĩnh vực mà Canada có kinh nghiệm. Song song, hai bên cần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho du lịch, học tập, nghiên cứu, giao lưu văn hóa – nghệ thuật; mở rộng liên kết đào tạo, trao đổi giảng viên và sinh viên, đồng thời công nhận vai trò của cộng đồng người Việt Nam tại Canada trong sự đa dạng xã hội nước này. Chính trong không gian mềm ấy, tin cậy được nuôi dưỡng mỗi ngày: sinh viên Việt Nam tiếp cận giáo dục Canada, doanh nhân Canada hiểu thị trường Việt Nam qua các chuyến đi thực địa, nghệ sĩ hai bên cùng kể câu chuyện Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cởi mở, ổn định, thịnh vượng. Nếu chỉ nhìn Đối tác chiến lược qua con số thương mại, chúng ta sẽ bỏ qua sức mạnh của những kết nối con người – yếu tố có thể quyết định việc quan hệ Việt Nam Canada đi vào chiều sâu hay chỉ dừng ở các tuyên bố.
Chương mới của quan hệ Việt Nam Canada: từ khuôn khổ đến chương trình hành động
Điểm then chốt trong thông điệp của Tổng Bí thư Tô Lâm là yêu cầu biến khuôn khổ Đối tác chiến lược thành chương trình hành động cụ thể, có ưu tiên, đầu mối thực hiện và lộ trình rõ ràng. Ông nhấn mạnh việc nâng cấp quan hệ nhân chuyến thăm lần này là thành quả của hơn nửa thế kỷ hợp tác và hữu nghị, thể hiện cam kết cùng đầu tư cho tương lai, nhưng khuôn khổ mới chỉ có ý nghĩa nếu "doanh nghiệp, người dân có thể cảm nhận được" qua kết quả thực tế. Trong hơn một thập kỷ, Việt Nam đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN, cho thấy nền tảng kinh tế đã đủ dày để bước sang giai đoạn chiến lược. Về phía Canada, Ngoại trưởng Anita Anand gọi đây là thời điểm rất quan trọng với các cam kết tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và coi Việt Nam là phần quan trọng trong chính sách đối ngoại, kỳ vọng Đối tác chiến lược sẽ "định hình các ưu tiên, thúc đẩy đầu tư, đổi mới sáng tạo và an ninh". Từ đó có thể thấy: năm phương hướng mà Tổng Bí thư đề xuất không chỉ là bản đồ quan hệ song phương, mà còn là lời nhắn gửi với cộng đồng doanh nghiệp và người dân hai nước: nếu cùng hành động, Đối tác chiến lược Việt Nam Canada sẽ trở thành không gian mới cho tăng trưởng, việc làm và năng lực thích ứng trước một thế giới nhiều biến động.
