Chuyến công tác đánh dấu bước chuyển vai trò toàn cầu của Việt Nam
Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81, thực hiện hoạt động song phương tại Hoa Kỳ và thăm cấp Nhà nước tới Canada theo lời mời của Toàn quyền Canada, là một chuyến thăm cấp cao kết hợp đa phương và song phương, thể hiện rõ định hướng đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng của Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Điểm quan trọng nhất của chuyến đi là thông điệp chính trị: Việt Nam không còn chấp nhận đứng bên lề trong các cuộc thảo luận toàn cầu. Khi Tổng Bí thư Tô Lâm lần đầu công tác tới “tổ chức toàn cầu lớn nhất, toàn diện và quan trọng nhất thế giới” ngay sau Đại hội XIV của Đảng và bầu cử Quốc hội khóa XVI, Việt Nam gửi đi tín hiệu muốn định hình luật chơi chứ không chỉ tuân thủ. Việc chuyến thăm Canada là chuyến đầu tiên của một Tổng Bí thư, Chủ tịch nước sau 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao càng cho thấy Hà Nội chủ động mở thêm trục chiến lược mới với Bắc Mỹ, thay vì chỉ tập trung vào các đối tác quen thuộc trong khu vực.
Tô Lâm tại Liên Hợp Quốc: đối ngoại đa phương là trục mới của phát triển
Tại Liên Hợp Quốc, hình ảnh “Tô Lâm Liên Hợp Quốc” không chỉ là một sự kiện ngoại giao, mà là tuyên bố về đối ngoại đa phương Việt Nam trong giai đoạn mới. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã có bài phát biểu được các nước đánh giá rất cao tại Phiên thảo luận chung cấp cao, đưa ra đánh giá về tình hình quốc tế và đề xuất phương hướng để Liên Hợp Quốc phát huy vai trò trong thời điểm thế giới đang rất cần các thể chế đa phương nhưng chính tổ chức này lại đối mặt nhiều khó khăn. Đây là lựa chọn chiến lược: đối ngoại đa phương được Việt Nam coi là cầu nối giữa ưu tiên phát triển quốc gia và mối quan tâm chung toàn cầu. Khi các nước thành viên, Tổng Thư ký và lãnh đạo Liên Hợp Quốc “rất coi trọng quan điểm của Việt Nam” và mong Việt Nam “tiếp tục phát huy vai trò ngày càng lớn” trong gìn giữ hòa bình khu vực và phát triển, Việt Nam đang biến uy tín quốc tế thành nguồn lực phát triển. Nếu trước đây chúng ta nhận hỗ trợ là chủ yếu, thì giờ đây việc “tranh thủ nguồn tri thức của Liên Hợp Quốc trong tất cả các lĩnh vực để phục vụ giai đoạn phát triển cao hơn” là một bước nâng cấp định vị: từ người nhận hỗ trợ thành đối tác xây dựng chuẩn mực quốc tế mới.
Ngoại giao với Mỹ và Canada: mở rộng không gian kinh tế, khoa học, an ninh
Nếu Liên Hợp Quốc là sân khấu đa phương, thì Mỹ và Canada là hai “động cơ” song phương mới cho hợp tác quốc tế Việt Nam. Trong khuôn khổ Việt Nam ngoại giao Mỹ Canada, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có nhiều cuộc trao đổi với lãnh đạo chính quyền, Quốc hội, giới học giả, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng người Việt, qua đó tiếp tục thúc đẩy xu thế tích cực trong quan hệ với Hoa Kỳ và thể hiện thiện chí trên những vấn đề cùng quan tâm, đặc biệt là thương mại. Tại Canada, điểm bứt phá là việc hai nước nhất trí thiết lập Quan hệ Đối tác chiến lược, kèm theo một Chương trình hành động với nội dung phong phú và biện pháp cụ thể trên tất cả các lĩnh vực. Đây là bước nâng cấp mang tính định chất: đối tác chiến lược cho phép Việt Nam không chỉ nói về chính trị, mà còn đi vào chiều sâu hợp tác thương mại – đầu tư, khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo, phát triển năng lượng, giao thông vận tải. Theo Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, các bộ, ban, ngành và địa phương hai bên sẽ phải biến cam kết thành chương trình, kế hoạch cụ thể, có lộ trình, thời hạn và phân công rõ ràng – nghĩa là lợi ích của chuyến thăm sẽ phụ thuộc vào khả năng triển khai chứ không dừng ở các tuyên bố.
Vai trò Việt Nam toàn cầu: từ hình mẫu hợp tác phát triển đến đòi hỏi nâng cấp năng lực
Một điểm đáng chú ý là Việt Nam được coi là “hình mẫu về hợp tác phát triển giữa Liên Hợp Quốc và các nước đang phát triển”. Thay vì hài lòng với hình ảnh này, chuyến công tác đã đẩy Việt Nam vào vị thế phải gánh trách nhiệm lớn hơn: chủ động chia sẻ kinh nghiệm phát triển, tham gia xây dựng quy định và thể chế về sở hữu trí tuệ, công nghệ thông tin và quản trị trí tuệ nhân tạo. Vai trò Việt Nam toàn cầu vì thế không chỉ là “tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế”, mà còn là tham gia định hình các chuẩn mực mới của thời đại số. Sự chọn lựa ấy mang tính hai mặt: nó mở ra cơ hội hợp tác quốc tế Việt Nam trong những lĩnh vực rất mới như năng lượng hạt nhân – nơi cả Hoa Kỳ và Canada đều là các quốc gia có thế mạnh, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách về nâng cao năng lực quốc gia. Nếu không kịp thời “nâng cao năng lực hợp tác trong những lĩnh vực rất mới” như lời Bộ trưởng Lê Hoài Trung, Việt Nam khó có thể chuyển vị thế từ đối tác tiềm năng thành trung tâm liên kết mới. Do đó, đối ngoại đa phương Việt Nam chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đi cùng cải cách thể chế trong nước và chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Kết luận: đối ngoại đa phương là đòn bẩy cho kỷ nguyên vươn mình
Tổng thể chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Liên Hợp Quốc, Hoa Kỳ và Canada là bước triển khai mạnh mẽ đường lối đối ngoại Đại hội XIV: độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng. Đáng nói hơn, các hoạt động kết hợp giữa song phương và đa phương “không chỉ mở ra điều kiện hợp tác thiết thực cho cả hai bên mà còn đóng góp vào những vấn đề quốc tế” mà Liên Hợp Quốc, Mỹ và Canada đều mong Việt Nam phát huy vai trò tích cực. Cơ hội đã rõ: nâng cấp quan hệ với Canada lên đối tác chiến lược, củng cố xu thế tích cực với Mỹ, khẳng định tiếng nói riêng tại Liên Hợp Quốc và mở rộng hợp tác từ thương mại – đầu tư, khoa học – công nghệ đến năng lượng và giáo dục. Thách thức cũng không nhỏ: chuyển cam kết thành kết quả, tận dụng nguồn tri thức đa phương, nâng năng lực thể chế và nhân lực để theo kịp lĩnh vực mới. Nếu xử lý tốt, chuyến công tác này sẽ được nhớ như cột mốc đánh dấu thời kỳ “vươn mình của dân tộc Việt Nam” trên bản đồ chính trị – kinh tế toàn cầu.
