Việt Nam trong tính toán Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Canada
Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada là chuyến công du đánh dấu việc Việt Nam được đặt vào vị trí đối tác quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Ottawa, phản ánh sự dịch chuyển ưu tiên đối ngoại và kinh tế của Canada hướng tới các thị trường năng động ngoài láng giềng truyền thống, đồng thời mở ra cơ hội tái cấu trúc quan hệ Việt Nam Canada trên nền tảng hợp tác song phương sâu rộng và gắn kết hơn với các cơ chế đa phương khu vực. Tô Lâm thăm Canada trong bối cảnh phía Canada chính thức khẳng định Việt Nam là đối tác quan trọng của họ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, chứ không chỉ là một thị trường tiềm năng đơn thuần. Điều này cho thấy Hà Nội đã bước vào nhóm đối tác được Ottawa ưu tiên trong cạnh tranh chiến lược và đa dạng hóa ngoại thương.
Chuyến thăm cấp Nhà nước: Tín hiệu nâng tầm quan hệ Việt Nam Canada
Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada ngày 24/9 với các hoạt động tại thủ đô Ottawa không thể chỉ xem là hoạt động ngoại giao mang tính nghi thức. Đây là một nước đi mang tính khẳng định: quan hệ Việt Nam Canada đã chín muồi để nâng tầm, vượt khỏi khuôn khổ giao thương và giao lưu nhân dân truyền thống. Ottawa nhấn mạnh chuyến thăm nhằm "tiếp tục tăng cường quan hệ giữa hai nước", một cách diễn đạt thường được dùng khi hai bên đã có nền tảng hợp tác đáng kể nhưng muốn mở rộng sang các lĩnh vực nhạy cảm hơn, từ an ninh năng lượng, ứng phó biến đổi khí hậu cho tới khoa học – công nghệ. Khi một nguyên thủ đồng thời là lãnh đạo cao nhất của Đảng tới thăm cấp Nhà nước, tín hiệu gửi đi là rõ ràng: Hà Nội coi trọng và sẵn sàng đầu tư chính trị vào việc tái thiết kế hợp tác song phương.
Nền tảng hợp tác rộng và yêu cầu tái cấu trúc chiến lược
Canada đánh giá quan hệ hai nước có nền tảng hợp tác rộng lớn và lâu dài, thể hiện qua phối hợp chặt chẽ cả song phương và đa phương, giao lưu nhân dân sâu rộng, hợp tác kinh tế – thương mại ngày càng phát triển, cùng hợp tác trong an ninh năng lượng và ứng phó biến đổi khí hậu. Nhưng một nền tảng tốt không tự khắc tạo ra bước nhảy chiến lược. Điểm nút hiện nay là việc Ottawa công khai coi Việt Nam là đối tác quan trọng tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Khi một nước như Canada tìm cách mở rộng hợp tác với các đối tác ngoài thị trường Mỹ, họ cần những điểm tựa đáng tin cậy, vừa có ổn định chính trị, vừa có năng lực kinh tế năng động. Việt Nam, với vai trò tích cực trong APEC và Tổ chức quốc tế Pháp ngữ, cung cấp cho Canada một cầu nối hiếm có: vừa gắn với châu Á – Thái Bình Dương, vừa hiện diện trong không gian Pháp ngữ toàn cầu.
Khoa học công nghệ: phép thử cho hợp tác song phương chiều sâu
Muốn quan hệ Việt Nam Canada bước sang giai đoạn hợp tác song phương chiều sâu, khoa học – công nghệ phải trở thành trụ cột chứ không chỉ là phụ trợ. Đánh giá từ giới chuyên gia tại Canada cho rằng hai nước đang đứng trước cơ hội lớn để nâng tầm hợp tác khoa học công nghệ, biến các dự án riêng lẻ thành chương trình có sản phẩm và giá trị kinh tế cụ thể, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI), hàng không vũ trụ và các công nghệ chiến lược có thể tạo đột phá. Theo nhận định này, Canada sở hữu hệ sinh thái nghiên cứu AI phát triển, trong khi Việt Nam có thị trường lớn với nền kinh tế năng động, dân số trẻ và lực lượng nhân lực công nghệ ngày càng đông. Nếu không tận dụng được cấu trúc bổ trợ rõ ràng ấy, cả hai bên sẽ bỏ lỡ cơ hội định hình một trục hợp tác công nghệ mang tính lâu dài trong toàn bộ không gian Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Kết luận: Từ tuyên bố đối tác quan trọng tới hành động chiến lược
Thông cáo của phía Canada khẳng định Việt Nam là đối tác quan trọng tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và là đối tác được coi trọng trong APEC cũng như trong Tổ chức quốc tế Pháp ngữ. Nhưng tuyên bố, dù mạnh đến đâu, cũng chỉ là bước đầu. Tô Lâm thăm Canada trong lúc Chính phủ Canada thúc đẩy đa dạng hóa quan hệ thương mại, mở rộng hợp tác với các đối tác ngoài thị trường Mỹ, nghĩa là cửa sổ cơ hội đang mở nhưng không kéo dài vô hạn. Nếu hai bên không nhanh chóng cụ thể hóa bằng các chương trình hợp tác về kinh tế số, công nghệ chiến lược, an ninh năng lượng và biến đổi khí hậu, khái niệm "đối tác quan trọng" sẽ dễ rơi vào tình trạng biểu tượng hơn là thực chất. Chuyến thăm cấp Nhà nước lần này vì thế nên được coi là điểm khởi đầu của một giai đoạn thương lượng chiến lược mới, nơi Việt Nam tự tin bước vào vị thế đối tác trọng yếu trong cấu trúc khu vực đang thay đổi nhanh.
