Bài phát biểu ở New York: Tín hiệu chiến lược cho quan hệ kinh tế Việt Nam - Mỹ
Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hiệp hội Chính sách đối ngoại Hoa Kỳ (FPA) ở New York là một định hướng chính sách mang tính chiến lược, trong đó Việt Nam khẳng định coi Hoa Kỳ là đối tác hàng đầu và đặt trọng tâm làm sâu sắc quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư và công nghệ trong khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Mỹ. Tô Lâm phát biểu New York không chỉ là một hoạt động ngoại giao trong chuyến tham dự phiên thảo luận cấp cao của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, mà còn là tuyên bố chính trị rõ ràng về bước chuyển của chiến lược kinh tế Mỹ Việt theo hướng thực chất, dài hạn và dựa trên lợi ích cùng chia sẻ. Việc ông được Chủ tịch Hội đồng quản trị FPA Henry Fernandez trao Huy chương của Hiệp hội, phần thưởng cao quý nhất dành cho những cá nhân thể hiện tinh thần quốc tế có trách nhiệm, càng làm nổi bật thông điệp Việt Nam muốn tham gia định hình luật chơi và trật tự kinh tế toàn cầu mới trên nền tảng quan hệ kinh tế Việt Nam Mỹ.
Từ quá khứ đến Đối tác chiến lược toàn diện: Nền tảng chính trị cho hợp tác kinh tế
Điểm đáng chú ý trong bài phát biểu là cách Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt quan hệ kinh tế Việt Nam Mỹ lên nền tảng chính trị mới: Đối tác chiến lược toàn diện, được nhìn qua lăng kính trách nhiệm và tôn trọng lẫn nhau. Ông nhấn mạnh chặng đường hai nước vượt qua mất mát, khác biệt và thiếu lòng tin để đi đến hợp tác hiện nay, trong đó Việt Nam chủ động hợp tác tìm kiếm quân nhân Mỹ mất tích (MIA) ngay từ trước khi bình thường hóa, còn nhiều nhân vật từng tham chiến như John McCain, John Kerry hay Bobby Muller lại đóng vai trò tiên phong thúc đẩy bình thường hóa và xây dựng hữu nghị. Thông điệp ở đây không mang tính hoài niệm, mà là một luận điểm chính sách: nếu từng vượt qua chiến tranh và đối đầu, thì việc xử lý khác biệt về thương mại, sở hữu trí tuệ hay an toàn chuỗi cung ứng hôm nay là hoàn toàn có thể, miễn là hai bên duy trì nền tảng chính trị ổn định, đối thoại thẳng thắn và thái độ tôn trọng cam kết. Quan hệ kinh tế sẽ không thể mở rộng nếu thiếu trụ cột lòng tin chiến lược, và bài phát biểu đã cố ý dựng lại trụ cột đó.
Định hướng hợp tác thương mại song phương: Từ bổ trợ thị trường đến xử lý khác biệt
Ở tầng kinh tế cụ thể, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đi thẳng vào trọng tâm: phải làm sâu sắc hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư, dựa trên sự bổ trợ rõ rệt giữa hai nền kinh tế về thị trường, nguồn lực và công nghệ. Theo ông, điểm mạnh của chiến lược kinh tế Mỹ Việt là khả năng biến tính bổ trợ đó thành cơ hội kinh doanh, việc làm và lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, nông dân, người lao động và người tiêu dùng hai nước, thay vì chỉ là các con số thương mại trên giấy. Quan trọng hơn, ông chủ động nêu những vấn đề Hoa Kỳ quan tâm: cán cân thương mại, tiếp cận thị trường, xuất xứ hàng hóa, sở hữu trí tuệ, an toàn chuỗi cung ứng, kèm theo cam kết Việt Nam sẵn sàng trao đổi để duy trì môi trường thương mại ổn định, có thể dự báo và tạo thuận lợi cho hàng hóa, dịch vụ, đầu tư của nhau. Đây là bước chuyển đáng kể: thay vì tránh né, Việt Nam chọn đi vào các điểm nhạy cảm của hợp tác thương mại song phương, coi đó là điều kiện để xây nền tảng lâu dài cho quan hệ kinh tế Việt Nam Mỹ.
Công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuỗi cung ứng: Trục mới của chiến lược kinh tế Mỹ Việt
Điểm mang tính định hình lâu dài trong bài phát biểu là nhấn mạnh khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo như động lực mới cho quan hệ hai nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không nói chung chung, mà nêu cụ thể các hướng đi: đào tạo kỹ sư bán dẫn, chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI), kết nối nghiên cứu giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng công nghệ. Nếu được thực thi, đây sẽ là bước nâng cấp quan hệ kinh tế Việt Nam Mỹ từ "hợp tác thương mại song phương" truyền thống sang cùng tham gia thiết kế và vận hành chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Ở góc độ chính sách, điều này cho thấy Việt Nam muốn dịch chuyển vị thế từ nước chủ yếu xuất khẩu hàng hóa sang đối tác có khả năng cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao và tham gia sâu hơn vào các khâu thiết kế, sản xuất, nghiên cứu. Về phía Hoa Kỳ, đây cũng là cách hiện thực hóa lợi ích chiến lược: đa dạng hóa chuỗi cung ứng, mở rộng thị trường cho công nghệ Mỹ và tạo thêm đối tác tin cậy trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt.
Kết luận: Cửa sổ cơ hội nhưng đòi hỏi quyết tâm cải cách trong nước
Nhìn tổng thể, bài phát biểu Tô Lâm phát biểu New York cho thấy Việt Nam đang đọc rất rõ những biến động của thế giới và coi đó là cửa sổ cơ hội để nâng tầm chiến lược kinh tế Mỹ Việt. Ông nhấn mạnh yêu cầu các quốc gia – dù lớn hay nhỏ – cùng chia sẻ trách nhiệm đối với hòa bình, ổn định và phát triển, đồng thời kêu gọi hai nước đưa quan hệ từ chỗ chỉ là câu chuyện vượt qua quá khứ sang đóng góp cụ thể cho phát triển, an ninh, thịnh vượng của mỗi bên. Tuy vậy, để các định hướng hợp tác thương mại song phương, đầu tư và công nghệ trở thành hiện thực, Việt Nam sẽ phải đi kèm bằng cải cách trong nước: cải thiện môi trường đầu tư, nâng chất nhân lực, bảo đảm kỷ cương về sở hữu trí tuệ và tiêu chuẩn chuỗi cung ứng. Cơ hội là rõ ràng – từ thị trường, công nghệ đến vị thế đối ngoại – nhưng nếu không có quyết tâm thực thi, chiến lược kinh tế Mỹ Việt sẽ khó thoát khỏi trạng thái tiềm năng. Bài phát biểu ở FPA đã vạch ra đường ray, phần còn lại phụ thuộc vào năng lực "chạy tàu" của bộ máy và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
