Cuộc thi kể chuyện theo sách – định nghĩa một cách học lịch sử giàu cảm xúc
Cuộc thi kể chuyện theo sách là hoạt động để học sinh lựa chọn và chuyển thể những cuốn sách lịch sử, văn hóa quê hương thành các câu chuyện kể trên sân khấu, qua đó phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy và nuôi dưỡng tình yêu với di sản địa phương thông qua văn hóa đọc. Trong bối cảnh nhiều người lo lắng trẻ em xa rời sách, mô hình này không chỉ là cuộc thi mà là lời khẳng định: nếu ta thay đổi cách trẻ gặp gỡ sách, thì sách vẫn có thể trở thành người bạn đời sống động. Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ Năm, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng phối hợp với ngành giáo dục tổ chức vòng chung khảo cuộc thi kể chuyện theo sách tại Nhà hát thành phố với chủ đề đầy tham vọng: “Đọc sách hôm nay - Tự hào đất Cảng anh hùng, lan tỏa xứ Đông văn hiến”.
Từ trang sách đến sân khấu: lịch sử quê hương bước vào đời sống học đường
Điểm thuyết phục nhất của cuộc thi ở Hải Phòng là lựa chọn sách lịch sử quê hương làm trung tâm thay vì những đề tài chung chung. Sau thời gian phát động từ ngày 17/4 đến 20/5, ban tổ chức nhận 46 tác phẩm từ 43 xã, phường và đặc khu, trước khi chọn 10 tác phẩm tiêu biểu vào vòng chung khảo. Con số ấy cho thấy khi lịch sử địa phương được đặt trong tay học sinh, các em sẵn sàng đọc, tìm hiểu và kể lại bằng giọng nói của chính mình. Những tác phẩm như “Dấu chân người mở đất - Thiêng liêng miền cửa biển”, “Ngô Quyền và trận đại thắng Bạch Đằng”, “Chu Văn An - Khuôn mặt người thầy: Đạo học sáng mãi xứ Đông” hay “Nguyễn Bỉnh Khiêm - Bậc vạn thế sư biểu hào khí đất Cảng vươn ra biển lớn” biến các tên tuổi lịch sử vốn khô khan trong sách giáo khoa thành nhân vật có đời sống, có xung đột, có cảm xúc.
Mạc Thị Bưởi và những anh hùng trẻ tuổi: hình mẫu nuôi dưỡng bản lĩnh thế hệ mới
Việc đội Trường THCS Hà Bắc 1 giành giải Nhất với tác phẩm “Những anh hùng trẻ tuổi - Mạc Thị Bưởi”, chuyển thể từ cuốn sách cùng tên do Nguyễn Thanh Hương biên tập, không phải ngẫu nhiên. Khi các em đứng trên sân khấu, kể lại câu chuyện một nữ anh hùng tuổi trẻ bằng ngôn ngữ của mình, lịch sử không còn là dòng mốc thời gian mà là lựa chọn, là dũng khí và là giá trị sống. Các em phải đọc kỹ sách, chọn chi tiết, xây dựng mạch kể, hóa thân vào nhân vật – đó là quá trình tập luyện tư duy phản biện, khả năng thấu cảm và trí tưởng tượng. Một phát biểu đáng chú ý từ ban tổ chức là nhận định mỗi phần thi là “một lát cắt của lịch sử, một câu chuyện về đất và người Hải Phòng được học sinh kể lại bằng cách thể hiện giàu hình ảnh, cảm xúc và sáng tạo”. Câu nói này cho thấy mục tiêu không chỉ là thuộc lòng sự kiện, mà là để thế hệ trẻ đối thoại với lịch sử.
Kỹ năng trẻ được đánh thức qua phương pháp kể chuyện sân khấu hóa
Chọn hình thức sân khấu hóa là quyết định mang tính đột phá. Mỗi đội có tối đa 7–10 phút, được khuyến khích kết hợp kể chuyện với thuyết trình, hùng biện, âm nhạc, hình ảnh, hóa trang và các hình thức minh họa khác. Điều đó buộc học sinh phải tự tổ chức, phân vai, xây dựng bố cục, lựa chọn lời dẫn – một chuỗi hoạt động giúp phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện và năng lực làm việc nhóm. Cuộc thi vì thế không dừng ở việc “ôn lại lịch sử” mà trở thành phòng thí nghiệm nhỏ để các em thử cách diễn giải tri thức. Khi một câu chuyện lịch sử được kể lại bằng lời thoại, âm nhạc, ánh sáng, trẻ buộc phải trả lời những câu hỏi khó: chi tiết nào là tinh túy, thông điệp nào phải giữ lại, nhân vật nào cần nhấn mạnh. Trong quá trình ấy, văn hóa đọc không đứng một mình; nó gắn với năng lực diễn đạt, chính là năng lực công dân của thế kỷ 21.
Văn hóa đọc như chiếc cầu nối: từ quá khứ đến trách nhiệm hôm nay
Cuộc thi kể chuyện theo sách ở Hải Phòng được thiết kế rõ ràng để phục vụ một mục tiêu lớn: khuyến khích và phát triển văn hóa đọc trong nhà trường và cộng đồng. Nhưng điểm đáng nói là văn hóa đọc không được hiểu đơn thuần như thói quen “đọc cho nhiều”, mà là chất liệu để xây dựng bản sắc và trách nhiệm công dân. Khi học sinh tiếp cận sách lịch sử quê hương, rồi chuyển thể thành câu chuyện kể, các em tiếp xúc với lịch sử theo cách gần gũi, sinh động, từ đó hình thành tình yêu, niềm tự hào và ý thức gìn giữ những giá trị tốt đẹp của thành phố. Nếu muốn thế hệ trẻ không quay lưng với sách, không thờ ơ với lịch sử, chúng ta cần nhiều hơn những cuộc thi kể chuyện chạm vào cây đa, bến nước, con người của chính mảnh đất các em đang sống. Kết luận rõ ràng: khi văn hóa đọc gắn với trải nghiệm kể chuyện và lịch sử quê hương, sách không chỉ là tri thức, mà là sợi dây nối quá khứ với tương lai.
