Đọc sách để trò chuyện với cuộc sống
Văn hóa đọc học đường là cách nhà trường khuyến khích học sinh chủ động tìm đến sách, suy ngẫm về tác phẩm và dùng điều đã đọc để đối thoại với cuộc sống. Chiều 24/10, học sinh khối 10 Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong tham gia hoạt động ngoại khóa “Lan tỏa văn hóa đọc – Nơi trang sách cất lời” tại phường Chợ Quán, Thành phố Hồ Chí Minh. Điểm đáng chú ý không chỉ là việc giới thiệu sách, mà là cơ hội để các em nói bằng tiếng nói của mình: tác phẩm gợi lên điều gì, chạm đến trải nghiệm nào và để lại thông điệp gì. Khi đọc được nối với cảm nhận, thuyết trình và sân khấu hóa, sách thôi là nội dung cần ghi nhớ; nó trở thành chất liệu để học sinh nhìn lại bản thân và lắng nghe bạn bè.
Đó là hướng đi đáng khuyến khích: thay vì xem đọc sách như một nhiệm vụ riêng lẻ, nhà trường tạo không gian để học sinh yêu sách thể hiện sự tiếp nhận bằng nhiều hình thức. Hoạt động đọc sách vì thế có thêm ý nghĩa giao tiếp, giúp học sinh chia sẻ quan điểm mà không cần biến mọi cảm nhận thành một đáp án duy nhất.
Hơn 100 bài dự thi, hơn 100 điểm nhìn
Từ hơn 100 bài dự thi văn học của học sinh khối 10, Tổ Ngữ văn chọn 10 phần thi xuất sắc vào vòng chung kết. Con số ấy cho thấy sức hút của chương trình, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở sự đa dạng trong cách tiếp cận: học sinh không dừng ở kể nội dung sách mà kết nối tác phẩm với những băn khoăn của đời sống. Ngô Sở Văn, lớp 10 CV1, mượn “Totto-chan bên cửa sổ” để hỏi điều gì làm nên tuổi thơ và liệu áp lực người lớn có khiến ta quên niềm vui nhỏ bé. Từ “Sống mòn” của Nam Cao, Nguyễn Ngọc Như Ý suy ngẫm về khát vọng, phẩm giá và sức ép cơm áo. Những lựa chọn ấy cho thấy văn học có thể mở lối để học sinh nói về chính mình.
Các phần trình bày cũng nhắc rằng sáng tạo không nhất thiết phải xa rời tác phẩm. Trái lại, góc nhìn riêng có sức thuyết phục khi bắt đầu từ chi tiết, nhân vật và cảm xúc người đọc, rồi đi đến câu hỏi sống mà nhiều bạn cùng nhận ra.
Từ cảm nhận cá nhân đến thông điệp chung
Những thông điệp học sinh gửi gắm không lên gân; chúng bắt đầu từ các tác phẩm quen thuộc và những trải nghiệm gần gũi. Phạm Huy Hoàng nhìn thấy vẻ đẹp đời thường qua việc chú ý đến những điều vẫn hiện diện quanh mình. Trần Minh Gia Bảo, lớp 10CA1, đọc “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam như lời nhắc rằng ước mơ và hy vọng có thể giúp con người hướng về phía trước khi gặp khó khăn. Khi một tác phẩm được diễn giải bằng suy nghĩ của người đọc, thông điệp không còn nằm nguyên trên trang giấy mà được thử nghiệm trong đời sống của người trình bày và người nghe.
Đây là điểm khiến hoạt động có ý nghĩa hơn một cuộc thi thuyết trình. Những cách cảm nhận và thể hiện khác nhau mở cơ hội để học sinh đối thoại với tác phẩm, nhìn lại mình và bày tỏ quan điểm về cuộc sống. Sân khấu hóa còn biến việc lắng nghe thành trải nghiệm chung, giúp bạn bè gặp nhau qua những câu hỏi về ước mơ, niềm vui và cách giữ gìn lý tưởng.
Đọc cần được nuôi dưỡng bằng cơ hội sẻ chia
Tổ trưởng Tổ Ngữ văn Nguyễn Thị Ái Vân cho biết chương trình xuất phát từ nhận thức về vai trò của văn hóa đọc với học sinh trường chuyên, hướng đến lan tỏa tình yêu sách và duy trì thói quen đọc. Mục tiêu ấy hợp lý bởi thói quen khó bền nếu sách chỉ gắn với bài kiểm tra. Giới thiệu, cảm nhận và sân khấu hóa tác phẩm giúp khơi gợi hứng thú đọc, hình thành thói quen tự học và nối tri thức trong sách với vấn đề đời sống.
Phó Hiệu trưởng Bùi Thị Bảo Ngọc cũng nhấn mạnh sách vừa mở cánh cửa tri thức, vừa góp phần bồi đắp tâm hồn và phát triển khả năng tự học. Nhưng để lời khẳng định ấy thành trải nghiệm, học sinh cần được trao không gian chọn sách, diễn giải và tranh luận. “Nơi trang sách cất lời” cho thấy khi nhà trường tạo được không gian đó, đọc không chỉ là tiếp nhận mà còn là một cách lên tiếng. Đó mới là nền tảng đáng tin cậy để văn hóa đọc học đường đi vào đời sống thường ngày.
