Khi di sản bước ra khỏi trang sách: định nghĩa lại giờ Văn – Sử
Dự án Lê Quý Đôn RE:CODE là một mô hình dạy học di sản văn hóa kết hợp giáo dục lịch sử sáng tạo và phương pháp kể chuyện lớp học, trong đó học sinh không chỉ đọc – ghi nhớ kiến thức mà chủ động nghiên cứu, giải mã di sản, viết kịch bản, hóa thân nhân vật và tạo ra sản phẩm thực hành liên môn để kể lại câu chuyện lịch sử bằng góc nhìn thế hệ Gen Z. Điểm mấu chốt của dự án này là sự dịch chuyển vai trò người học: từ chỗ tiêu thụ tri thức sang vị thế người kể chuyện, người sáng tạo nội dung. Sáng 12/10, sân trường THPT Lê Quý Đôn ở TPHCM biến thành không gian trình diễn và giao lưu tri thức khi nhà trường tổ chức lễ báo cáo kết quả dự án Lê Quý Đôn RE:CODE do tổ Ngữ văn triển khai, với sự tham gia cổ vũ của hơn 1.500 học sinh. Đây không phải một hoạt động ngoại khóa “cho vui”, mà là tuyên ngôn rõ ràng: nếu muốn thế hệ trẻ gắn bó với di sản, phải trả lại cho các em quyền được kể câu chuyện lịch sử theo cách của mình.
Gen Z khăn gói quả mướp: sân khấu hóa khoa cử và hành trình đi sứ
Hình ảnh những “sĩ tử Gen Z” khoác áo dài, khăn gói quả mướp, lều chõng đi thi không chỉ là màn trình diễn dễ thương, mà là một tuyên bố mạnh mẽ về cách giáo dục lịch sử sáng tạo có thể làm sống lại ký ức khoa cử xưa. Trên sân khấu, học sinh tái hiện các dấu mốc trong cuộc đời danh nhân Lê Quý Đôn: từ tuổi niên thiếu, kỳ thi Đình, cảnh vinh quy bái tổ đến chuyến đi sứ nhà Thanh. Trong một hoạt cảnh, nhân vật Lê Quý Đôn do học sinh hóa thân đã dõng dạc khẳng định bổng lộc triều đình là mồ hôi nước mắt của trăm họ và trách nhiệm của hiền tài là phải thẳng thắn phơi bày thói hư tật xấu của triều chính để chấn hưng kỷ cương. Những chiếc khăn gói, lều chõng hay cảnh “đàm phán” với quan nhà Thanh trở thành công cụ để học sinh đặt mình vào một thời đại khác, buộc các em phải hiểu bối cảnh, nhân vật, ý nghĩa sự kiện trước khi dám đứng trên sân khấu kể lại câu chuyện.
Từ người học sang người kể chuyện: dạy học di sản văn hóa bằng dự án thực hành
Điểm đáng bàn nhất ở Lê Quý Đôn RE:CODE là cách dự án học tập thực hành được thiết kế để buộc học sinh phải làm chủ tri thức thay vì chờ thầy cô “truyền đạt”. Dự án được chia thành bốn nhóm hoạt động: “Giải mã” tập trung nghiên cứu, tìm hiểu tư liệu; “Khai bút” viết và kể chuyện; “Hóa thân” đưa nhân vật, câu chuyện lên sân khấu; “Kiến tạo” phát triển sản phẩm sáng tạo, ứng dụng công nghệ và thiết kế. Khoảng 1.500 học sinh cùng 16 câu lạc bộ tham gia nghiên cứu và giải mã di sản văn hóa – lịch sử, tự thu thập dữ liệu và kết nối các giá trị bằng góc nhìn hiện đại. Theo chia sẻ của học sinh, phía sau mỗi tiết mục là quá trình làm việc nhóm: tìm kiếm tư liệu, chọn lọc thông tin, xây dựng nội dung, luyện tập và phối hợp biểu diễn. Thay vì tiếp nhận kiến thức theo lối đọc – chép, các em chuyển hóa tri thức thành brochure, poster, infographic, podcast, video, sân khấu hóa, tranh biện và hoạt động trải nghiệm, rồi trình bày trước cộng đồng. Đây là cách dạy học di sản văn hóa đặt trách nhiệm và quyền năng kể chuyện vào tay người học.
Liên môn, dữ liệu số và câu hỏi: "Nếu Lê Quý Đôn ở thế kỷ XXI?"
Dự án Lê Quý Đôn RE:CODE không dừng ở việc sân khấu hóa lịch sử; nó mở rộng thành một không gian liên môn, nơi Ngữ văn kết nối với Lịch sử, Địa lý, tư duy logic và kỹ năng phân tích dữ liệu số. Không gian trưng bày sản phẩm học tập cho phép học sinh quan sát, so sánh, phản biện, từ đó nhận thức rõ hơn tầm quan trọng của tinh thần tự học và tư duy đa chiều. Học sinh thử sức với trò chơi tư duy, bài toán logic, sản phẩm số được thiết kế dựa trên triết lý học đi đôi với hành. Theo cô Bùi Quỳnh Hương, dự án bắt đầu từ câu hỏi: “Một nhà bác học của thế kỷ XVIII đã để lại điều gì cho chúng ta hôm nay?” Trong quá trình khảo cứu, học sinh tiếp tục đặt câu hỏi táo bạo: “Nếu Lê Quý Đôn ở thế kỷ XXI, cụ sẽ hỏi Google điều gì?” Những câu hỏi ấy buộc các em phải nhìn di sản bằng con mắt hiện đại, không thần tượng hóa, không xa lạ, mà coi đó là nguồn dữ liệu sống để phân tích, tranh luận và sáng tạo nội dung phù hợp với thời đại số.
Kết luận: Di sản chỉ sống khi người trẻ được quyền kể lại
Lê Quý Đôn RE:CODE cho thấy một sự thật đơn giản nhưng thường bị bỏ qua: di sản văn hóa và lịch sử chỉ sống động khi người trẻ được quyền kể lại bằng ngôn ngữ của mình. Nhân kỷ niệm 300 năm ngày sinh danh nhân Lê Quý Đôn, nhà trường không chọn cách tổ chức một buổi lễ trang trọng rồi khép lại, mà biến sự kiện thành cơ hội để học sinh trở thành người kể chuyện, người nghiên cứu và người sáng tạo sản phẩm về chính nhân vật mà ngôi trường mang tên. Học tập theo dự án ở bậc trung học phổ thông đang trở thành xu hướng, nhưng không phải dự án nào cũng chạm được vào cốt lõi của giáo dục: giúp người học tự chủ kết nối các giá trị di sản bằng góc nhìn thời đại. Lê Quý Đôn RE:CODE làm được điều đó vì dám đưa văn chương ra khỏi trang sách, đưa lịch sử ra khỏi đề kiểm tra, để các em Gen Z khăn gói quả mướp, bước lên sân khấu và nói: đây là câu chuyện của chúng em về quá khứ – và về tương lai.
