Cơ chế mới cần biến tiến độ thành năng lực phục vụ
Khung pháp lý đặc thù là tập hợp cơ chế cho phép tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch, đầu tư, đất đai và vật liệu để đẩy nhanh các dự án cấp thiết, đồng thời vẫn phải bảo đảm công trình được nghiệm thu và vận hành an toàn. Với Phú Quốc, đây là bước đi cần thiết: tỉnh An Giang đang huy động nguồn lực thúc đẩy 21 dự án hạ tầng trọng điểm nhằm chuẩn bị cho Tuần lễ Cấp cao APEC 2027.
Nghị quyết 41/2026/QH16 ban hành ngày 24/8/2026 và Quyết định 1679/QĐ-TTg ngày 28/8/2026 tạo hành lang xử lý những trở ngại kéo dài, trong đó có thủ tục đầu tư, điều chỉnh vốn, quỹ đất thanh toán và nguồn vật liệu san lấp. Cơ chế cho phép áp dụng lệnh xây dựng khẩn cấp với dự án đủ điều kiện có thể rút ngắn khâu chuẩn bị. Nhưng tốc độ chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng kiểm tra, nghiệm thu, tích hợp hệ thống và chạy thử trước khi đưa công trình vào sử dụng. Đích đến không thể dừng ở kịp sự kiện; đó phải là hạ tầng hoạt động tin cậy sau khi khách rời đảo.
Hàng không, giao thông và môi trường phải đi cùng nhau
Danh mục ưu tiên cho thấy APEC 2027 Phú Quốc không chỉ là câu chuyện xây dựng một địa điểm hội nghị. Các hạng mục định hướng nâng cấp gồm hàng không, giao thông đô thị, cấp thoát nước, xử lý môi trường và hạ tầng số, những nền tảng quyết định khả năng phục vụ cả du khách lẫn cư dân trong dài hạn. Trong 21 dự án, có 11 dự án đầu tư công và 10 dự án theo hình thức đối tác công tư hoặc đầu tư kinh doanh.
Tại An Thới, đường tỉnh 975 được thiết kế rộng 10 làn, với tuyến đường sắt đô thị nhẹ chạy ở giữa, tạo trục kết nối đáng chú ý cho giao thông đô thị Phú Quốc. Khu tái định cư An Thới liền kề tuyến đường này, có hạ tầng ngầm, điện, nước và viễn thông, cùng quỹ đất dành cho trường học và công viên. Đây là hướng đầu tư đúng nếu các cấu phần được quy hoạch đồng bộ: đường lớn mà thiếu vận tải công cộng, hoặc tăng công suất du lịch mà nước thải chưa được xử lý, sẽ chỉ chuyển áp lực từ công trường sang đời sống thường ngày.
Tái định cư là phép thử về công bằng
Ngày 1/11, địa phương bàn giao 217 nền tái định cư: 139 nền tại An Thới, 32 nền ở Hàm Ninh, 31 nền tại Cửa Cạn và 15 nền ở Hồ Suối Lớn. Đây là các hộ bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất cho những dự án phục vụ hội nghị APEC 2027. Việc có nơi ở mới với đường sá, vỉa hè khang trang hơn là thay đổi cụ thể đối với người dân; một hộ nhận đất cho biết khu tái định cư rộng rãi hơn và khiến gia đình hài lòng.
Tuy vậy, bàn giao nền đất mới chỉ là điểm khởi đầu. Người dân cần được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và ổn định cuộc sống, nhất là những hộ khó khăn hoặc có người khuyết tật. Khu An Thới có quy mô 23,87 ha với 1.200 nền, được xây dựng trong hơn tám tháng; một số hộ có điều kiện đã tính chuyện dựng nhà để sớm an cư trước kỳ hội nghị năm 2027. Tiến độ này đáng ghi nhận, nhưng thước đo công bằng phải là khả năng sống ổn định tại nơi ở mới, không phải số nền đã trao.
Di sản sau sự kiện mới quyết định thành công
Cơ chế mới đã tạo công cụ để tháo gỡ nút thắt ở các công trường trọng điểm, nhưng kết quả cuối cùng phụ thuộc vào việc phối hợp dự án và chất lượng vận hành. Việc chuyển dự án nhà máy xử lý nước thải tập trung tại An Thới sang đầu tư công là một điều chỉnh nhằm bảo đảm triển khai hạ tầng môi trường đáp ứng yêu cầu sự kiện. Đây là lựa chọn có ý nghĩa rộng hơn APEC: hệ thống xử lý phải phục vụ được tốc độ phát triển của đảo sau hội nghị, thay vì chỉ hoàn thành trên giấy đúng hạn.
Quan điểm đúng đắn là xem APEC như mốc thúc đẩy, không phải lý do để hy sinh tính bền vững. Hạ tầng Phú Quốc sẽ tạo lợi ích lâu dài nếu sân bay, giao thông, cấp thoát nước và xử lý môi trường được kết nối thành một mạng lưới hữu dụng, đồng thời người dân bị ảnh hưởng được hỗ trợ để ổn định sinh kế. Các khoản đầu tư được kỳ vọng tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho đặc khu trong nhiều thập niên. Vì thế, thành công không chỉ nằm ở việc kịp đón đại biểu, mà ở một Phú Quốc vận hành tốt hơn cho cư dân sau khi sự kiện kết thúc.
