Dạy thêm chéo môn: khái niệm và kết luận quan trọng cần nhớ
Dạy thêm chéo môn là việc giáo viên tổ chức dạy thêm ngoài nhà trường một môn học khác với môn mình đang phụ trách chính khóa, cho chính những học sinh mà mình đang giảng dạy, thường có thu tiền và phát sinh nhiều tranh cãi về xung đột lợi ích, tính công bằng cũng như việc có vi phạm quy định dạy thêm hiện hành hay không.
Điểm mấu chốt mà giáo viên cần nắm: Bộ Giáo dục không căn cứ vào môn học mà căn cứ vào “đối tượng học sinh” khi xác định việc dạy thêm chéo môn có được thu tiền hay không. Nói thẳng ra, nếu đó là học sinh mình đang được phân công giảng dạy theo kế hoạch giáo dục của nhà trường thì dạy thêm có thu tiền – dù đúng môn hay chéo môn – đều bị cấm. Ngược lại, với học sinh ngoài phạm vi lớp, khối mình trực tiếp dạy, dạy thêm chéo môn có thu tiền vẫn hợp pháp nếu giáo viên đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Đây là ranh giới pháp lý rất rõ, nhưng thực tế không ít thầy cô vẫn hiểu lầm và vô tình bước qua.
Hai cách hiểu trái ngược và sự nhầm lẫn dai dẳng của giáo viên
Khi quy định dạy thêm ngoài nhà trường cấm giáo viên thu tiền với “học sinh mà mình đang được nhà trường phân công dạy theo kế hoạch giáo dục”, đã xuất hiện hai cách hiểu hoàn toàn đối lập trong giới giáo viên. Một bên khẳng định: cứ là học sinh do mình đang trực tiếp quản lý, dù môn nào, thì dạy thêm có thu tiền đều vi phạm vì nguy cơ xung đột lợi ích và thiếu khách quan trong đánh giá. Bên còn lại lại tin rằng chỉ cần không dạy thêm đúng môn chính khóa thì không sai, vì học sinh đăng ký học là tự nguyện và giáo viên không dùng điểm số môn mình phụ trách để gây sức ép.
Cách hiểu thứ hai nghe có vẻ “hợp lý” về mặt tình cảm sư phạm, nhưng lại trái với tinh thần quản lý giáo dục lấy sự công bằng và phòng ngừa rủi ro làm chuẩn mực. Chính sự lẫn lộn giữa khái niệm “môn học được phân công” và “danh sách học sinh/lớp học được phân công” khiến nhiều giáo viên vô tình đặt mình vào vùng nguy cơ vi phạm quy định dạy thêm. Nhìn thẳng sự thật: khi giáo viên thu tiền dạy thêm chéo môn cho học sinh lớp mình, mối quan hệ thầy – trò đã gắn thêm yếu tố tài chính, và điều đó khó tránh khỏi hoài nghi về sự công tâm.
Bộ Giáo dục chính sách: lấy học sinh làm chuẩn, không phải môn học
Trước băn khoăn từ giáo viên và phụ huynh, Bộ Giáo dục đã chính thức làm rõ: tại khoản 4 Điều 4 Thông tư 29/2024, sửa đổi bổ sung bằng Thông tư 19/2026, căn cứ quản lý dạy thêm không phải là “môn học” mà là “đối tượng học sinh” mà giáo viên được phân công giảng dạy theo kế hoạch giáo dục. Theo giải thích này, việc cấm dạy thêm ngoài trường có thu tiền lấy đối tượng học sinh được phân công giảng dạy làm chuẩn mực, hoàn toàn không phụ thuộc vào môn chính khóa hay môn tổ chức dạy thêm.
Hệ quả pháp lý rất rõ: giáo viên tuyệt đối không được tổ chức dạy thêm có thu tiền đối với những học sinh mà mình đang trực tiếp dạy ở nhà trường, bất kể là dạy đúng môn chính khóa hay dạy thêm chéo môn. Một câu có thể trích dẫn nguyên văn là: “Giáo viên không được phép tổ chức dạy thêm có thu tiền đối với học sinh mà mình được phân công giảng dạy theo kế hoạch giáo dục của nhà trường, dù là dạy môn học khác”. Quy định dạy thêm như vậy không hề đóng cửa hoạt động chuyên môn, mà chỉ đóng đúng cánh cửa dễ dẫn tới xung đột lợi ích giữa việc đánh giá trên lớp và việc giáo viên thu tiền ngoài giờ.
Khi nào giáo viên được thu tiền dạy thêm chéo môn, khi nào bị cấm?
Để tránh hiểu nhầm, cần tách bạch rõ hai yếu tố: hoạt động chuyên môn và đối tượng học sinh. Bộ Giáo dục khẳng định quy định hiện hành không cấm hoạt động dạy thêm hợp pháp ngoài nhà trường đối với giáo viên có đủ bằng cấp, năng lực; giới hạn duy nhất là đối tượng tiếp nhận. Nghĩa là, giáo viên vẫn có thể tổ chức dạy thêm chéo môn, miễn đó không phải học sinh của chính lớp, khối mà mình đang trực tiếp giảng dạy chính khóa. Ví dụ, một giáo viên dạy Tin học tại lớp A mở lớp dạy thêm môn Toán cho học sinh các lớp B, C – những em mình không dạy chính khóa – thì hoạt động này được coi là hợp lệ và không vi phạm quy định.
Ngược lại, nếu giáo viên dạy Tin học lớp A mở lớp Toán thu tiền cho chính học sinh lớp A, đó là dạy thêm chéo môn bị cấm vì trùng đối tượng quản lý. Khi giáo viên thu tiền từ học sinh mà mình đang nắm quyền chấm điểm, nhận xét, rèn luyện trên lớp, mọi lời hứa “không ép buộc, hoàn toàn tự nguyện” đều khó thuyết phục. Quy định dạy thêm hiện nay vì thế tạo một đường ranh vừa rõ ràng vừa hợp lý: giáo viên đa năng vẫn có thể mở rộng thu nhập bằng chuyên môn ở môn khác, nhưng không được gắn mối quan hệ tài chính với chính những học sinh đang chịu đánh giá của mình.
Vì sao phải cấm dạy thêm chéo môn thu tiền với học sinh chính khóa?
Cấm giáo viên thu tiền dạy thêm chéo môn cho học sinh chính khóa không phải là “làm khó” nhà giáo, mà là một lựa chọn chính sách mang tính phòng ngừa rủi ro. Bộ Giáo dục nêu rõ mục tiêu: quy định này nhằm ngăn ngừa triệt để xung đột lợi ích trong quan hệ thầy – trò và bảo đảm tính khách quan, công bằng trong mọi hoạt động dạy thêm, học thêm. Nếu chỉ cấm theo từng môn học cụ thể, việc lách luật bằng cách dạy chéo môn cho chính học sinh của mình sẽ tạo khoảng trống pháp lý dễ bị lợi dụng.
Quan trọng hơn, quy định giúp giải tỏa áp lực vô hình cho học sinh và phụ huynh. Dù giáo viên dạy thêm khác môn, việc họ nắm quyền quyết định kết quả học tập chính khóa vẫn tạo tâm lý e ngại, khiến gia đình có cảm giác “phải” cho con đi học thêm chỉ để yên tâm ở trường. Khi đường ranh pháp lý được vạch rõ, những em không học thêm vẫn được bảo vệ trước nguy cơ bị đối xử thiếu công bằng, còn giáo viên thì được bảo vệ uy tín nghề nghiệp khỏi nghi ngờ về sự ưu ái. Ở góc độ lợi ích cá nhân, cơ hội dạy thêm hợp pháp vẫn tồn tại rộng rãi với học sinh ngoài phạm vi lớp mình quản lý; ở góc độ hệ thống, sự công bằng trong trường học được đặt lên trên mọi toan tính thu nhập.
