Giảm môn thi là thay đổi đáng cân nhắc, chưa phải lời giải trọn vẹn
Thi vào lớp 10 hai môn là phương án tuyển sinh theo dự thảo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong đó học sinh dự thi Toán và Ngữ văn thay vì phải ôn tập thêm một môn thi thứ ba. Bộ vừa công bố dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp với đề xuất này, nhưng đây chưa phải quy định chính thức. Mục tiêu giảm gánh nặng cho học sinh là hợp lý: phạm vi ôn luyện hẹp hơn có thể giúp các em duy trì việc học theo chương trình, thay vì dồn quá nhiều thời gian cho kỳ tuyển sinh. Ít môn thi cũng có thể giảm nguồn lực dành cho ra đề, coi thi và chấm thi. Nhưng số môn giảm không đồng nghĩa áp lực học tập học sinh sẽ giảm tương ứng. Nếu cuộc đua vào trường công lập vẫn gay gắt, sức ép có thể chỉ dồn mạnh hơn vào Toán và Ngữ văn.
Thi ít môn có thể khiến chương trình bị học lệch
Rủi ro đáng lo nhất của phương án Toán Ngữ văn vào 10 không nằm ở hai môn được chọn, mà ở tín hiệu mà kỳ thi gửi tới học sinh, gia đình và nhà trường. Khi kết quả thi quyết định cơ hội vào lớp 10, những môn không được kiểm tra dễ bị giảm thời lượng ôn tập và sự quan tâm. Nguy cơ này có thể ảnh hưởng đến Khoa học tự nhiên, Lịch sử, Địa lý, Ngoại ngữ, Tin học và Công nghệ trong những năm cuối THCS. Đây không phải kết quả chắc chắn, nhưng là tác động chính sách cần tính trước. Học sinh cần được tiếp xúc đủ rộng với các lĩnh vực để nhận ra sở thích, năng lực và định hướng phù hợp; thu hẹp việc học quá sớm có thể làm nghèo trải nghiệm đó. Vì vậy, giảm môn thi chỉ có ích nếu trường học vẫn bảo đảm chất lượng dạy và học toàn diện.
Thi hai môn không xóa được cạnh tranh và chênh lệch địa phương
Cải cách tuyển sinh lớp 10 sẽ không thể chỉ đo bằng số môn thi. Dự thảo tiếp tục cho phép ba cách tuyển sinh: thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp cả hai; Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương lựa chọn dựa trên quy mô học sinh, khả năng tiếp nhận và mạng lưới trường lớp. Quyền chủ động giúp từng nơi tính đến điều kiện thực tế, nhưng cũng có thể tạo khác biệt đáng kể về cách tuyển sinh, mức độ chuẩn bị và trải nghiệm của học sinh giữa các địa phương. Quan trọng hơn, nếu số chỗ ở những trường được nhiều gia đình lựa chọn vẫn ít hơn nhu cầu, giảm một môn thi không làm biến mất cuộc cạnh tranh. Thầy Đinh Đức Hiền nêu ví dụ: “10.000 học sinh cùng muốn vào một nhóm trường chỉ có 5.000 chỗ học”. Khi ấy, áp lực có thể chuyển sang việc học thêm hoặc tập trung quyết liệt hơn vào hai môn thi.
Muốn giảm áp lực thật, cần giữ động lực học đủ rộng
Đề xuất này nên được nhìn nhận như cơ hội điều chỉnh kỳ thi, không phải giải pháp tự động chữa mọi vấn đề tuyển sinh. Trước khi ban hành, cơ quan quản lý cần làm rõ cách đánh giá để đề thi vẫn phân hóa phù hợp, đồng thời có biện pháp duy trì chất lượng các môn không thi. Bài đánh giá tổng hợp có thể được nghiên cứu, nhưng nếu biến thành một kỳ thi gom kiến thức nhiều môn, nó lại có nguy cơ mở rộng cuộc đua học thêm. Do đó, ưu tiên trước mắt nên là công bố sớm phương thức, môn thi và tiêu chí xét tuyển sau khi hoàn tất lấy ý kiến, để học sinh và gia đình chủ động. Kết luận: thi Toán và Ngữ văn có thể giảm chi phí tổ chức và thời gian ôn tập, nhưng chỉ đáng gọi là cải cách nếu không đánh đổi việc học toàn diện và không khiến áp lực tuyển sinh đổi hình thức mà vẫn nguyên vẹn.
