Hai câu chuyện, một thông điệp: sản xuất Việt Nam bước vào sân chơi Mỹ
Hai sự kiện nổi bật – một doanh nghiệp cơ khí trong nước ký hợp đồng xuất khẩu lớn với đối tác Hoa Kỳ và một tập đoàn nước giải khát quốc tế mở rộng mạng lưới nhà máy, tạo hàng chục nghìn việc làm tại Việt Nam – cho thấy xu hướng tăng tốc của đầu tư Mỹ Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất, đồng thời khẳng định sản xuất Việt Nam đang chen chân sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, không chỉ ở khâu gia công mà ở cả thiết kế, công nghệ và quản trị công nghiệp. Đây là bản đồ mới của chuỗi cung ứng Mỹ Việt đang hình thành ở ngay trên đất Việt Nam, với doanh nghiệp nội và tập đoàn ngoại cùng đặt cược vào năng lực công nghiệp của chúng ta.
Điểm đáng nói là hai câu chuyện này bổ sung cho nhau: một bên là hợp đồng xuất khẩu 60 triệu với các dự án đòi hỏi kỹ thuật cao tại Hoa Kỳ, bên kia là chuỗi nhà máy hiện đại, tự động hóa sâu, gắn với chiến lược phát triển bền vững. Cả hai cùng gửi đi thông điệp: Việt Nam không chỉ là nơi đặt nhà máy giá rẻ mà đang trở thành mắt xích có giá trị cao trong sản xuất Việt Nam toàn cầu, nơi trí tuệ và dây chuyền công nghệ được coi trọng ngang với chi phí nhân công.
Tập đoàn Đại Dũng: từ World Cup đến chuỗi cung ứng Mỹ Việt
Việc Tập đoàn Đại Dũng công bố ký kết hợp đồng xuất khẩu 60 triệu với đối tác chiến lược tại Hoa Kỳ, cung cấp sản phẩm cơ khí chế tạo và thiết bị công nghiệp cho các dự án trung tâm dữ liệu và nhà máy điện khí, không chỉ là một thương vụ ấn tượng mà là bước nhảy về vị thế trong chuỗi cung ứng Mỹ Việt. Những công trình này yêu cầu mức độ chính xác và an toàn cao, đồng nghĩa năng lực kỹ thuật của một doanh nghiệp Việt Nam đã được kiểm chứng theo chuẩn khắt khe nhất của thị trường Mỹ.
Đại Dũng không xuất phát từ hư không. Doanh nghiệp này từng tham gia kết cấu thép cho sân vận động Lusail – nơi diễn ra trận chung kết World Cup 2022 – và toàn bộ kết cấu thép của sân Ras Abu Aboud, nổi tiếng với thiết kế mô-đun lắp ghép, với sai số kỹ thuật chỉ khoảng 2 mm. Trong dự án bảo tàng Misk Ilmi tại Riyadh, doanh nghiệp đảm nhận hàng nghìn tấn kết cấu thép cho mái vòm uốn cong tích hợp năng lượng sạch, toàn bộ thép sản xuất tại Việt Nam. Hợp đồng mới với Mỹ vì thế là bước tiếp theo của một chiến lược rõ ràng: đưa sản phẩm cơ khí chế tạo Việt Nam ra thị trường khó tính và nâng vị thế ngành cơ khí trong chuỗi giá trị toàn cầu.
PepsiCo và liên minh Suntory: bài kiểm tra năng lực hạ tầng sản xuất Việt Nam
Nếu Đại Dũng cho thấy doanh nghiệp Việt có thể đi ra ngoài, câu chuyện PepsiCo nhà máy Việt Nam lại chứng minh Việt Nam đủ sức thu hút những dự án sản xuất quy mô lớn và hiện đại của tập đoàn đa quốc gia. Liên minh Suntory PepsiCo Việt Nam đã khánh thành nhà máy mới tại Tây Ninh với mức độ tự động hóa cao, tích hợp công nghệ kỹ thuật số xuyên suốt quy trình từ nguyên liệu đến logistics, cùng kho tự động hoàn toàn đầu tiên của họ tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Hệ thống robot đảm nhiệm lưu trữ, xuất nhập và vận chuyển hàng hóa, giúp chuỗi cung ứng linh hoạt và an toàn hơn.
Quan trọng hơn, đây không phải là một dự án đơn lẻ. PepsiCo đã đầu tư tại Việt Nam hơn ba thập kỷ, hiện có 7 nhà máy và 8 trung tâm phân phối, tạo ra hơn 15.000 việc làm. Nhà máy mới ở Tây Ninh tạo thêm khoảng 3.000 việc làm trực tiếp, đồng thời thúc đẩy chuỗi cung ứng địa phương. Việc nhà máy được trang bị để sản xuất sản phẩm dùng bao bì 100% nhựa tái chế cho thấy chiến lược gắn đầu tư Mỹ Việt Nam với mục tiêu phát triển bền vững, mở cơ hội cho doanh nghiệp hỗ trợ trong nước tham gia mô hình kinh tế tuần hoàn. Đây là mô hình mà Việt Nam có thể học để nâng chuẩn công nghiệp, thay vì chỉ đáp ứng nhu cầu gia công truyền thống.
Chuỗi cung ứng Mỹ Việt: cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp trong nước
Hai câu chuyện kể trên cùng hướng về một điểm: chuỗi cung ứng Mỹ Việt đang chuyển từ chiều "sản xuất tại Việt Nam cho thị trường nội địa" sang "sản xuất tại Việt Nam cho toàn cầu". Khi doanh nghiệp Việt như Đại Dũng mở rộng hiện diện tại Hoa Kỳ, Nhật Bản, Australia, Trung Đông, châu Âu và ASEAN, họ kéo theo nguyên liệu, sản phẩm và năng lực công nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Cùng lúc, các nhà máy của PepsiCo và đối tác chiến lược lại đưa chuẩn vận hành, tự động hóa, chuyển đổi số vào ngay dây chuyền tại Việt Nam. Đây là cơ hội hiếm có để doanh nghiệp nội "học tại chỗ" từ những chuỗi giá trị toàn cầu đang hoạt động trên lãnh thổ mình.
Nhưng cơ hội không tự biến thành lợi ích. Để không bị mắc kẹt ở khâu giá trị thấp, doanh nghiệp Việt cần chủ động nâng chuẩn quản trị, đầu tư vào thiết kế, nghiên cứu và chế tạo thiết bị, thay vì chỉ cung ứng lao động giá rẻ. Chính tham vọng "đóng góp nhiều hơn bằng trí tuệ, năng lực thiết kế, công nghệ và quản trị do người Việt làm chủ" mà lãnh đạo Đại Dũng nêu ra là lời nhắc cho cả hệ sinh thái công nghiệp. Chuỗi cung ứng Mỹ Việt chỉ mang lại giá trị dài hạn nếu chúng ta đi lên được các nấc thang cao hơn: từ gia công sang đồng thiết kế, từ nhà cung cấp phụ sang đối tác chiến lược của những tập đoàn toàn cầu.
Kết luận: Việt Nam cần dám đặt cược vào giá trị gia tăng cao
Hợp đồng xuất khẩu 60 triệu của Đại Dũng và mạng lưới 7 nhà máy với hơn 15.000 việc làm của PepsiCo nhà máy Việt Nam không phải là hai điểm sáng rời rạc mà là dấu hiệu của một bước chuyển: Việt Nam đang được nhìn nhận như điểm đến đáng kể trong chiến lược sản xuất Việt Nam toàn cầu của cả doanh nghiệp nội và tập đoàn ngoại. Điều chúng ta cần bây giờ không chỉ là thêm dự án, thêm nhà máy, mà là nâng cấp chất lượng tham gia – dám đặt cược vào các lĩnh vực có hàm lượng kỹ thuật và giá trị gia tăng cao như cơ khí chế tạo, thiết bị công nghiệp, năng lượng tái tạo, trung tâm dữ liệu và hạ tầng chiến lược.
Nếu chỉ dừng ở vai trò "công xưởng giá rẻ", Việt Nam sẽ sớm bị thay thế trong chuỗi cung ứng Mỹ Việt bởi những điểm đến mới. Ngược lại, nếu biết tận dụng những hợp đồng xuất khẩu lớn và các dự án sản xuất hiện đại để bồi dưỡng nhân lực, nâng cấp công nghệ, khuyến khích doanh nghiệp trong nước bước ra thị trường toàn cầu, chúng ta có thể biến làn sóng đầu tư Mỹ Việt Nam thành bàn đạp cho một thế hệ doanh nghiệp công nghiệp mới – những doanh nghiệp không chỉ xuất khẩu hàng hóa mà còn xuất khẩu năng lực thiết kế, giải pháp kỹ thuật và thương hiệu Việt.
