Thông điệp cốt lõi: đàm phán để gỡ rào cản, không để bị động
Chuyến công tác ngày 27-28/8/2026 của Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng tại Hoa Kỳ là hoạt động ngoại giao kinh tế tập trung vào việc đề nghị Mỹ dỡ bỏ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu D1, D3, xử lý vướng mắc trong quan hệ thương mại Việt Nam Mỹ và củng cố khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Đây không chỉ là một lịch trình làm việc dày đặc với USTR Mỹ, Bộ Ngoại giao và Bộ Thương mại Hoa Kỳ, mà là thông điệp rõ ràng: Việt Nam không chấp nhận bị trói buộc bởi các rào cản thương mại thiếu tương xứng với mức độ hội nhập và minh bạch hiện nay. Trong bối cảnh phía Mỹ công bố danh sách các đối tác có nguy cơ bị lợi dụng để tránh thuế, việc Hà Nội chủ động sang Washington cho thấy sự lựa chọn chiến lược: đối thoại trực diện để bảo vệ lợi ích, thay vì chấp nhận bị quy kết từ xa.
Kiểm soát xuất khẩu Mỹ: tại sao Việt Nam phải thúc ép dỡ bỏ?
Trọng tâm lớn nhất của chuyến đi là đề nghị Mỹ sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu D1, D3 – những hạn chế đang tác động trực tiếp tới hàng hóa, chuỗi cung ứng và kỳ vọng của doanh nghiệp hai bên. Khi một nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ vẫn bị gắn với các chế độ kiểm soát cứng nhắc, thông điệp gửi tới nhà đầu tư là: rủi ro pháp lý chưa được tháo gỡ. Việt Nam rõ ràng muốn thay đổi điều đó. Phó Thủ tướng không chỉ yêu cầu dỡ bỏ kiểm soát xuất khẩu Mỹ, mà còn đề nghị công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường và áp dụng cách tiếp cận công bằng trong các vụ việc phòng vệ thương mại. Đặt yêu cầu này trong bối cảnh quy mô trao đổi hàng hóa song phương tăng mạnh cho thấy một lập luận hợp lý: nếu Mỹ đã hưởng lợi từ sự tăng trưởng của quan hệ thương mại Việt Nam Mỹ, thì việc duy trì các rào cản ở mức cao là không còn thuyết phục.
ART và USTR Mỹ: xây nền lâu dài cho quan hệ thương mại Việt Nam Mỹ
Điểm nhấn thứ hai là các cuộc làm việc với USTR Mỹ xoay quanh Hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng (ART). Hai bên cùng khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ để sớm hoàn tất đàm phán ART, coi đây là nền tảng cho hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư song phương trong giai đoạn mới. Đây không phải là một hiệp định mang tính hình thức; nó là khung chơi chung mà Việt Nam đang cố đòi hỏi sự tôn trọng lẫn nhau về luật lệ, thay vì chấp nhận các biện pháp đơn phương từ Washington. USTR, thông qua Đại sứ Jamieson Greer, ghi nhận đề nghị tạo thuận lợi cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam tiếp cận thị trường Mỹ, đồng thời thể hiện mong muốn hợp tác sâu hơn về chuỗi cung ứng toàn cầu. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Hai bên cùng hướng tới một ART công bằng, cân bằng, làm nền cho hợp tác thương mại lâu dài", khi đó Việt Nam không chỉ đòi hỏi quyền lợi, mà còn tự ràng buộc mình vào nghĩa vụ minh bạch và chống gian lận.
Đối tác chiến lược: từ khẩu hiệu ngoại giao đến lợi ích cụ thể
Trong mọi cuộc gặp, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng lặp lại khẳng định: Việt Nam nhất quán coi Hoa Kỳ là một trong những đối tác quan trọng chiến lược hàng đầu và mong muốn đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện phát triển ổn định, thực chất, hiệu quả. Nếu chỉ nhìn đây là câu chữ ngoại giao quen thuộc, sẽ bỏ qua sự thay đổi quan trọng: Hà Nội đang gắn việc nâng cấp đối tác chiến lược với những điều kiện cụ thể về thương mại, đầu tư, công nghệ, từ việc cải thiện môi trường kinh doanh đến hoàn thiện khuôn khổ pháp lý hỗ trợ doanh nghiệp Mỹ đầu tư lâu dài tại Việt Nam. Làm việc với Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách kinh tế Jacob Helberg, Việt Nam không nói chung chung về "hợp tác" mà nhấn mạnh nhu cầu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, mở rộng hợp tác trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và hạ tầng số. Theo phát biểu được trích dẫn, "Việt Nam kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ và mong muốn tiếp tục hợp tác với Hoa Kỳ trên tinh thần cởi mở, minh bạch, cùng có lợi" – đó là định vị chiến lược, không phải lời xã giao.
Tương lai sau chuyến đi: đàm phán căng nhưng cần dứt khoát
Sau các cuộc làm việc dày đặc với Bộ Thương mại, USTR, Bộ Ngoại giao và DFC, điều còn lại không chỉ là tuyên bố thiện chí, mà là lộ trình cụ thể. Hai bên đã nhất trí phối hợp chặt chẽ để sớm hoàn tất đàm phán ART, đồng thời tiếp tục trao đổi các biện pháp cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, tháo gỡ rào cản thương mại và mở rộng cơ hội đầu tư. Việt Nam cũng khẳng định sẵn sàng phối hợp chặt với DFC để cụ thể hóa các dự án hợp tác khả thi trong thời gian tới. Tuy nhiên, nếu Mỹ không sớm điều chỉnh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu Mỹ và cách tiếp cận trong các vụ phòng vệ thương mại, khẩu hiệu "đối tác chiến lược" sẽ khó tránh khỏi bị coi là lệch pha với thực tế. Điểm tích cực là Hà Nội đã lựa chọn thời điểm nhạy cảm – khi Mỹ nêu danh sách đối tác có nguy cơ bị lợi dụng để tránh thuế – để đối thoại thẳng thắn. Điều còn thiếu là những mốc thời gian rõ ràng cho việc dỡ bỏ kiểm soát xuất khẩu D1, D3. Nếu sau chuyến đi, các cam kết không chuyển nhanh thành hành động, sức ép từ cộng đồng doanh nghiệp sẽ là bài kiểm tra nghiêm khắc cho cả hai bên.
