Ban đại diện trở về đúng vai trò
Ban đại diện cha mẹ học sinh là tổ chức kết nối phụ huynh với nhà trường để cùng hỗ trợ việc giáo dục học sinh, chứ không phải đầu mối mặc định vận động hay quản lý các khoản đóng góp. Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, thay thế Thông tư 55, định hình lại vai trò ấy và đặt hoạt động của ban trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, công khai, minh bạch, thiết thực, đúng pháp luật. Đây là thay đổi cần thiết: khi việc thu tiền trở thành trọng tâm, chức năng kết nối dễ bị lấn át, còn phụ huynh có thể cảm thấy khó từ chối dù khoản đóng góp được gọi là tự nguyện. Quy định mới nên được nhìn nhận không phải như cách cắt đứt sự hỗ trợ của gia đình, mà là ranh giới để sự hỗ trợ diễn ra đúng mục đích, không biến ban đại diện thành cánh tay vận động tài chính.
Tự nguyện phải là quyền lựa chọn thực chất
Quỹ phụ huynh khiến nhiều gia đình băn khoăn không chỉ vì số tiền, mà còn vì cách vận động. Công khai danh sách đóng góp, nêu một mức thu chung trong cuộc họp hoặc nhắc đi nhắc lại trên nhóm trò chuyện đều có thể tạo sức ép, dù không ai nói thẳng rằng phụ huynh buộc phải nộp. Những bất cập này là một lý do khiến việc thay quy định cũ trở nên cấp thiết: ở một số nơi, hoạt động của ban đại diện bị biến tướng và góp phần tiếp tay cho lạm thu; mức đóng còn bị cào bằng, bất kể hoàn cảnh từng nhà. Một khoản có thể không đáng kể với gia đình này nhưng lại cần cân nhắc với gia đình khác. Vì vậy, tự nguyện chỉ có ý nghĩa khi mỗi phụ huynh được quyền lựa chọn theo điều kiện kinh tế của mình, không chịu sức ép tập thể, và học sinh không bị phân biệt đối xử vì cha mẹ không đóng góp.
Minh bạch trách nhiệm, không chuyển gánh nặng
Thông tư 81 làm rõ giới hạn hoạt động của Ban đại diện: ban cần đồng hành trong giáo dục, không trở thành đầu mối vận động đóng góp hay tự quyết thay tập thể. Các khoản hỗ trợ cho hoạt động của ban cũng không được dùng để chi cho cơ sở vật chất, công tác quản trị, điều hành hoặc thù lao giáo viên; việc tài trợ xây dựng, mua sắm thiết bị cho trường phải theo quy trình riêng, thay vì mặc nhiên giao phụ huynh đứng ra vận động. Ranh giới này quan trọng vì trách nhiệm bảo đảm hoạt động của nhà trường không thể âm thầm chuyển sang các gia đình. Nhà trường cần công khai trách nhiệm của từng bên và giải thích rõ mục đích, nội dung, cách thức hỗ trợ. Ban đại diện phải tôn trọng quyền lựa chọn của từng phụ huynh. Khi không còn lấy việc thu tiền làm trung tâm, ban có thể dành sức cho đối thoại, phản hồi và những nhu cầu thực sự phục vụ học sinh.
Phối hợp gia đình nhà trường cần được làm đến nơi
Quy định mới chỉ phát huy tác dụng nếu được thực hiện nhất quán, chứ không dừng ở việc thay tên văn bản hay chấm dứt một cách thu. Để phối hợp gia đình nhà trường hiệu quả hơn, nhà trường cần hướng dẫn cụ thể cách tổ chức hoạt động, công khai trách nhiệm và xử lý kịp thời vướng mắc; ban đại diện phải làm đúng phạm vi; cơ quan quản lý giáo dục cần tăng cường kiểm tra, giám sát. Những hướng dẫn cụ thể cho từng tình huống hỗ trợ cũng cần được xây dựng để tránh mỗi nơi hiểu và làm một kiểu. Thước đo thành công không phải là ban đại diện thu được bao nhiêu, mà là phụ huynh có thể góp ý và hỗ trợ trong tâm thế tự nguyện, nhà trường nhận đủ trách nhiệm, còn học sinh được đặt ở trung tâm. Thông tư 81 mở ra cơ hội khôi phục niềm tin; giữ được cơ hội ấy đòi hỏi sự minh bạch và tôn trọng quyền lựa chọn trong từng việc làm hằng ngày.
