Ban đại diện cha mẹ học sinh là gì và Thông tư 81/2026 thay đổi điều gì?
Ban đại diện cha mẹ học sinh là tổ chức tự nguyện của cha mẹ và người giám hộ, được thành lập tại từng nhóm, lớp và cơ sở giáo dục để phối hợp cùng nhà trường trong chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, đồng thời làm cầu nối phản ánh ý kiến, nguyện vọng và bảo vệ quyền phụ huynh trong môi trường học đường theo Điều lệ ban hành kèm Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT.
Điểm mấu chốt cần phụ huynh nắm rõ: từ ngày 15/11/2026, Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh chính thức có hiệu lực, thay thế hoàn toàn Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT. Điều lệ mới không chỉ cập nhật lại cách thành lập và vận hành Ban đại diện cha mẹ mà quan trọng hơn, xác lập rõ ràng quyền phụ huynh và các giới hạn để chấm dứt tình trạng “lạm quyền”, ép đóng góp, can thiệp chuyên môn giáo dục. Những Ban đại diện được thành lập trước thời điểm hiệu lực tiếp tục hoạt động đến hết nhiệm kỳ nhưng việc kiện toàn, bổ sung thành viên sẽ phải tuân theo Điều lệ mới. Đây là bước ngoặt pháp lý, nếu phụ huynh hiểu và chủ động dùng đúng quyền của mình, tiếng nói gia đình trong nhà trường sẽ mạnh hơn, minh bạch hơn.
Quyền của Ban đại diện cha mẹ ở cấp nhóm, lớp và cấp trường
Thông tư 81/2026 khẳng định rõ Ban đại diện cha mẹ không phải tổ chức hình thức, mà có quyền thực chất ở cả cấp nhóm, lớp và cấp cơ sở giáo dục. Ở cấp nhóm, lớp, Ban đại diện được cung cấp các thông tin cần thiết liên quan trực tiếp đến việc thực hiện nhiệm vụ theo quy định pháp luật và Điều lệ, được tham gia ý kiến về nội dung phối hợp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ trong nhóm, lớp, được phản ánh, kiến nghị với giáo viên phụ trách, giáo viên chủ nhiệm hoặc người đứng đầu cơ sở giáo dục về các vấn đề liên quan đến nhiệm vụ của Ban, và có quyền đề nghị tổ chức các buổi trao đổi xoay quanh việc chăm sóc, giáo dục học sinh; cơ sở giáo dục có trách nhiệm tạo điều kiện cho Ban thực hiện nhiệm vụ.
Ở cấp cơ sở giáo dục, quyền của Ban đại diện cha mẹ được nâng lên ở tầm chiến lược hơn: được cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết để thực hiện nhiệm vụ, được tham gia ý kiến về nội dung phối hợp trong chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ mầm non, học sinh trên toàn trường, được phản ánh, kiến nghị với người đứng đầu cơ sở giáo dục về mọi vấn đề liên quan đến hoạt động của Ban, và đặc biệt có quyền đề nghị tổ chức trao đổi, đối thoại giữa nhà trường và cha mẹ học sinh về các nội dung chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục; nhà trường phải tạo điều kiện để Ban thực hiện các quyền này. Đây là cơ chế mới giúp phụ huynh không chỉ nghe báo cáo mà còn tham gia định hình môi trường giáo dục, thay vì đứng ngoài quản lý nhà trường.
Trưởng Ban đại diện: 7 trách nhiệm và ý nghĩa với quyền phụ huynh
Điều lệ mới quy định rất cụ thể trách nhiệm của Trưởng Ban đại diện – vị trí có thể nói là “nhạc trưởng” của tiếng nói phụ huynh trong nhà trường. Thành viên Ban đại diện phải là cha, mẹ hoặc người giám hộ của học sinh đang học tại nhóm, lớp hoặc cơ sở giáo dục, tự nguyện tham gia và được hội nghị có thẩm quyền bầu. Khi được tín nhiệm làm Trưởng Ban, người này phải đáp ứng 7 trách nhiệm: (1) tổ chức xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động của Ban đại diện; (2) triệu tập, chủ trì cuộc họp và tổ chức thực hiện nội dung đã được Ban thống nhất; (3) phân công nhiệm vụ, điều phối hoạt động của các thành viên; (4) đại diện Ban trong quan hệ phối hợp với cha mẹ học sinh, nhà trường và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan; (5) tiếp nhận, tổng hợp, phản ánh ý kiến, nguyện vọng, kiến nghị của cha mẹ học sinh; (6) thông tin về hoạt động, lưu giữ và bàn giao kế hoạch, biên bản, tài liệu liên quan; (7) chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ của Trưởng Ban.
Điểm đáng chú ý là Điều lệ mới yêu cầu Trưởng Ban phải làm đúng vai trò đại diện, không phải “cánh tay nối dài” của bất kỳ bên nào. Khi người đứng đầu Ban biết rõ nhiệm vụ, mọi hoạt động từ họp phụ huynh, phối hợp giáo dục, đến phản ánh vấn đề sẽ có quy trình, có kế hoạch, có ghi nhận và bàn giao rõ ràng, tránh tình trạng làm việc cảm tính, thiếu minh bạch. Quy định cũng phân vai cho Phó Trưởng Ban và các thành viên: Phó Trưởng Ban giúp và thay mặt Trưởng Ban khi được phân công; thành viên thực hiện nhiệm vụ, tham gia hoạt động, tập hợp, phản ánh ý kiến, nguyện vọng, kiến nghị của cha mẹ học sinh và chịu trách nhiệm về phần việc của mình. Khi phụ huynh hiểu cấu trúc này, họ sẽ biết cách giám sát Trưởng Ban, yêu cầu báo cáo và đòi hỏi trách nhiệm đúng điều lệ – đó chính là cách bảo vệ quyền phụ huynh.
Những việc Ban đại diện cha mẹ bị cấm và cơ chế phối hợp mới
Một trong những điểm tiến bộ nhất của Điều lệ mới là danh mục những việc Ban đại diện cha mẹ không được làm, đánh thẳng vào các “vùng tối” lâu nay phụ huynh hay phàn nàn. Ban đại diện và thành viên Ban không được can thiệp vào tổ chức bộ máy, quản trị, quản lý, điều hành và hoạt động chuyên môn của cơ sở giáo dục; không can thiệp việc thực hiện chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, kiểm tra, đánh giá học sinh; không tham gia đánh giá, xếp loại cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân sự hỗ trợ giáo dục. Họ cũng không được lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện để thực hiện hành vi trái pháp luật hoặc trái Điều lệ, cản trở hoạt động của cơ sở giáo dục, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Quan trọng hơn, Ban đại diện không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc, ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ, ép buộc, gây áp lực đối với cha mẹ trong việc hỗ trợ hoạt động của Ban.
Điều lệ mới đóng lại “cánh cửa lạm thu” khi cấm sử dụng danh nghĩa Ban đại diện vận động tài trợ cho cơ sở giáo dục; cấm thu, tiếp nhận, quản lý hoặc sử dụng tài trợ dành cho cơ sở giáo dục; cấm thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của Ban, cấm sử dụng hàng hóa, dịch vụ được hỗ trợ không đúng mục đích, cấm lợi dụng hoạt động của Ban để vụ lợi hoặc phục vụ lợi ích tổ chức, cá nhân. Ban đại diện cũng không được phân biệt đối xử, gây bất lợi với học sinh, cha mẹ vì việc tham gia hay không tham gia hoạt động, hỗ trợ hoạt động; không được thu thập, cung cấp, sử dụng hoặc công khai trái luật dữ liệu cá nhân, đời sống riêng tư, bí mật gia đình; không được thành lập Ban đại diện liên trường, theo cấp hành chính hay tổ chức đầu mối khác ngoài Điều lệ; và đương nhiên không được thực hiện các hành vi khác bị cấm theo pháp luật. Cùng lúc, nội dung phối hợp giữa cha mẹ và nhà trường được quy định rất cụ thể: từ theo dõi học tập, chăm sóc sức khỏe, giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, xây dựng môi trường an toàn, phòng chống bạo lực học đường, đến hỗ trợ trẻ tham gia môi trường số an toàn và trao đổi thông tin chính xác, kịp thời. "Nội dung phối hợp gồm: theo dõi, hỗ trợ quá trình học tập, rèn luyện, chăm sóc sức khỏe và sự phát triển của trẻ mầm non, học sinh; kịp thời trao đổi thông tin và phối hợp hỗ trợ khi phát sinh khó khăn trong học tập, rèn luyện và phát triển."
Phụ huynh cần làm gì để dùng đúng Điều lệ mới?
Điều lệ mới không tự động bảo vệ quyền phụ huynh nếu chính phụ huynh không chủ động hiểu và sử dụng nó. Thông tư 81/2026 nhấn mạnh cha mẹ và nhà trường phải phối hợp trong chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục học sinh phù hợp trách nhiệm mỗi bên, độ tuổi, cấp học, chương trình giáo dục và điều kiện thực tế. Các hình thức phối hợp phải được lựa chọn phù hợp với nội dung cần phối hợp, điều kiện thực tế và khả năng tiếp cận của cha mẹ, đồng thời "không làm phát sinh thủ tục, hồ sơ hoặc nghĩa vụ tài chính trái quy định của pháp luật". Quyền phụ huynh không còn bị giới hạn trong lớp học: Ban đại diện có thể đề nghị người đứng đầu cơ sở giáo dục tổ chức trao đổi, đối thoại với cha mẹ về các vấn đề chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục học sinh, và nhà trường phải tạo điều kiện để thực hiện nhiệm vụ của Ban.
Từ đây, phụ huynh nên coi Thông tư 81/2026 như “cẩm nang quyền lợi” của mình. Cần đọc kỹ Điều lệ trước mỗi kỳ họp đầu năm, yêu cầu nhà trường và Ban đại diện công khai kế hoạch hoạt động, cách lựa chọn thành viên, quy trình thu nhận và phản ánh ý kiến. Trong các buổi họp, phụ huynh có thể viện dẫn rõ các điều cấm về ép buộc đóng góp, vận động tài trợ để từ chối những yêu cầu trái Điều lệ, đồng thời sử dụng quyền kiến nghị, đề nghị đối thoại để xử lý các vấn đề như áp lực học tập, an toàn trường học, xâm hại dữ liệu, bạo lực học đường. Khi Ban đại diện thực sự làm đúng chức năng kết nối, phản ánh và phối hợp – thay vì đứng ra thu tiền hay can thiệp chuyên môn – thì cả nhà trường và gia đình đều được lợi: môi trường giáo dục an toàn, dân chủ, kỷ cương nhưng vẫn lắng nghe tiếng nói của phụ huynh. "Ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia phối hợp với cơ sở giáo dục trong thực hiện các nội dung quy định theo nhiệm vụ, quyền quy định tại Điều lệ; tập hợp, phản ánh ý kiến, nguyện vọng, kiến nghị của cha mẹ học sinh; hỗ trợ kết nối, trao đổi thông tin giữa cha mẹ học sinh với cơ sở giáo dục."
