Trường nội trú vùng biên: Từ khái niệm chính sách đến “nhà thứ hai” của học sinh vùng khó
Trường nội trú vùng biên là mô hình trường phổ thông nội trú được xây dựng ngay tại các xã biên giới, vùng khó, tích hợp đầy đủ lớp học, ký túc xá, nhà ăn và không gian sinh hoạt để học sinh được học tập, ăn ở tại chỗ, giảm tối đa quãng đường di chuyển dài và nguy hiểm mỗi ngày. Năm học 2026 - 2027, Đắk Lắk đưa vào sử dụng bốn trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại Ia Lốp, Ia Rvê, Buôn Đôn và Ea Rốk, đón hơn 4.700 học sinh vùng biên đến học. Đây không chỉ là tin tức hạ tầng giáo dục, mà là bước ngoặt trong hành trình thu hẹp khoảng cách giữa Đắk Lắk giáo dục vùng núi và khu vực đô thị. Khi quãng đường gần 20km đến lớp được thay bằng vài phút đi bộ trong khuôn viên trường, câu chuyện cơ hội học tập của trẻ em vùng khó được viết lại theo hướng công bằng hơn.
Khi 20km đường đến lớp biến mất: Tác động trực diện lên hành trình học tập
Hình ảnh H’Nghệ Knul ở buôn Đrăng Phốk, trước đây phải vượt gần 20km đến trường, là lát cắt điển hình về cái giá mà học sinh vùng khó phải trả cho mỗi buổi học: đường xa, mưa lầy, thiếu người đưa đón, có lúc buộc phải nghỉ học giữa chừng. Năm học mới, em cùng 58 bạn trong buôn được học ngay tại Trường phổ thông nội trú tiểu học và THCS Buôn Đôn, có chỗ học, chỗ ăn, chỗ ở và sinh hoạt tại trường. Đây không chỉ là chuyện “đỡ cực đi lại”; nó trực tiếp cắt đứt chuỗi rủi ro dẫn đến bỏ học. Với học sinh vùng xa, một chỗ học ổn định, một nơi ăn ở an toàn đồng nghĩa với thêm thời gian cho học tập, rèn luyện và ít hơn những ngày phải lựa chọn giữa đến lớp và ở nhà phụ việc. Chính sách trường phổ thông nội trú vì thế tác động ngay vào gốc rễ bất bình đẳng cơ hội – quãng đường.
Cơ sở vật chất trường học: Không chỉ là tường mới, mà là chuẩn mực mới về môi trường học
Bốn trường phổ thông nội trú mới ở Ia Lốp, Ia Rvê, Buôn Đôn và Ea Rốk được xây dựng với cơ sở vật chất trường học đồng bộ: nhà hiệu bộ, khối lớp học tiểu học và THCS, nhà ăn, khu nội trú và hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh. Trường Ia Rvê nằm trên diện tích 5,1 ha, hoàn thành 100% khối lượng thi công và lắp đặt thiết bị, đồng thời được đầu tư hệ thống cây xanh, tạo cảnh quan xanh – sạch – đẹp. Trường Ea Rốk được hỗ trợ đầu tư từ Bộ Quốc phòng với tổng mức đầu tư khoảng 136,2 tỷ đồng, bên cạnh ba trường còn lại được ngân sách Trung ương đầu tư gần 575 tỷ đồng. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Những con số ấy cho thấy nguồn lực lớn đang dành cho giáo dục tại những địa bàn còn nhiều khó khăn”. Khi phòng học thơm mùi sơn mới đi cùng nhà ăn rộng rãi, phòng ở sạch sẽ, các em có điều kiện tập trung vào học thay vì lo trú mưa, tránh gió.
Từ giảm gánh nặng cho phụ huynh đến thu hẹp khoảng cách Đắk Lắk giáo dục
Trường nội trú vùng biên không chỉ thay đổi đời sống học sinh mà còn tái phân bổ gánh nặng trong mỗi gia đình. Như chia sẻ của một phụ huynh ở Ea Rốk, trước đây việc đưa đón con đi học xa rất vất vả, nay thấy phòng học, phòng ở sạch sẽ, nhà ăn rộng rãi, họ yên tâm tập trung làm ăn hơn. Với phụ huynh, đây là sự chia sẻ trực tiếp gánh nặng thời gian, chi phí và nỗi lo an toàn đường đi. Với địa phương, bốn trường phổ thông nội trú liên cấp mới là “đòn bẩy” để thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa vùng núi và vùng thuận lợi, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngay từ cơ sở. Câu chuyện Đắk Lắk giáo dục vì vậy không còn chỉ là xây thêm trường, mà là đặt lại chuẩn mực công bằng: trẻ em sinh ra ở biên giới không bị định đoạt tương lai bởi độ dài quãng đường đến lớp.
Giữ học sinh ở lại lớp: Bài toán tiếp theo sau những ngôi trường mới
Hạ tầng tốt chưa đủ nếu học sinh vẫn bỏ học giữa chừng. Các khảo sát gần đây cho thấy, phía sau những ngôi trường phổ thông nội trú khang trang vẫn còn bài toán giữ chân các em, nhất là học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu nhà trường và địa phương “kiên trì đến từng gia đình, nắm từng trường hợp để có giải pháp hỗ trợ phù hợp, không để học sinh bỏ học giữa chừng”. Ngành giáo dục cũng đặt ra yêu cầu các địa phương, nhà trường phải xây dựng kịch bản vận hành cụ thể để các trường hoạt động hiệu quả ngay từ năm học đầu tiên. Điều đó đồng nghĩa, trường nội trú vùng biên chỉ thực sự trở thành “nhà thứ hai” của học sinh vùng khó khi đi cùng chính sách hỗ trợ, đủ giáo viên, hoạt động rèn kỹ năng, môi trường sinh hoạt lành mạnh. Kết luận thẳng thắn là: tường mới, bàn ghế mới mở cánh cửa, nhưng sự gắn bó của từng học sinh mới quyết định thành công của mô hình trường nội trú vùng biên.
