Trường nội trú vùng biên: từ mái nhà tạm đến “ngôi nhà thứ hai” chuẩn chỉnh
Trường nội trú vùng biên là loại hình cơ sở giáo dục được xây dựng tại các xã biên giới, nơi học sinh được ăn, ở và học tập tập trung trong khuôn viên trường, với mục tiêu giảm rào cản đi lại, tạo môi trường học ổn định và góp phần thu hẹp khoảng cách cơ hội giáo dục giữa vùng khó và vùng thuận lợi. Những năm gần đây, hàng loạt cơ sở hạ tầng giáo dục mới được đầu tư đồng bộ tại vùng biên không còn là chuyện mang tính biểu tượng, mà là bước đi rất cụ thể hướng tới công bằng giáo dục. Từ các ngôi trường nội trú liên cấp ở Bát Mọt, Mô Rai, Yên Sơn cho tới Buôn Đôn, Đông Lâm Đồng, bức tranh chung là: kịp tiến độ, đủ khang trang để đón năm học 2026-2027, và đặt ra chuẩn sống – học mới cho trẻ em vùng biên.
Những con số biết nói: diện mạo mới của cơ sở hạ tầng giáo dục vùng biên
Điểm đáng nói nhất của làn sóng trường nội trú vùng biên hiện nay là quy mô đầu tư và tính đồng bộ của cơ sở vật chất. Tại khu vực Đông Lâm Đồng, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh bước vào năm học 2026-2027 với diện mạo mới sau dự án cải tạo, nâng cấp, trong đó riêng hai khu ký túc xá A1, A2 có 96 phòng với 384 giường, bàn và góc học tập mới được đưa vào sử dụng. Ở Bát Mọt (Thanh Hóa), công trình trường nội trú liên cấp có giá trị khoảng 170 tỷ đồng, rộng gần 1,8 ha, đáp ứng nhu cầu học tập và sinh hoạt cho khoảng 260 học sinh. Tại xã biên giới Buôn Đôn, trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở có 41 lớp với 1.120 học sinh trong năm học 2026-2027, được bố trí phòng học rộng rãi, thư viện khang trang, thiết bị dạy học hiện đại và khu nội trú cùng nhà ăn được đầu tư đồng bộ, tạo nên một mô hình cơ sở hạ tầng giáo dục mới đúng nghĩa.
Từ căn phòng ký túc xá đến công bằng giáo dục
Nếu trước đây, không ít học sinh vùng biên phải vượt hàng chục km đường đất, đèo dốc để đến lớp, thì nay, trường nội trú vùng biên đang rút ngắn khoảng cách đó theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Buôn Đôn là xã biên giới rộng hơn 111.000 ha, dân cư phân tán, giao thông nhiều nơi còn khó khăn; trong bối cảnh đó, việc học sinh được ăn ở tập trung ngay tại trường với phòng học, thư viện, khu nội trú, nhà ăn đồng bộ đã giúp các em giảm bớt vất vả đi lại và có thêm thời gian học tập, rèn luyện. Với những em ở xa hàng chục km, ngôi trường mới “không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn mở thêm cơ hội để các em tiếp tục con đường học tập, nuôi dưỡng ước mơ và hướng tới tương lai”. Việc bảo đảm điều kiện học tập, ăn ở cho học sinh vùng biên được đánh giá là góp phần thu hẹp rõ rệt khoảng cách về cơ hội tiếp cận giáo dục giữa các địa bàn, biến khái niệm công bằng giáo dục từ khẩu hiệu thành những chiếc giường, bàn học, bữa ăn cụ thể.
Ngôi nhà thứ hai và sự trưởng thành của học sinh vùng phên dậu
Ở các xã biên giới của Đắk Lắk, những ngôi trường nội trú vùng biên không chỉ là nơi học sinh đến học mà đúng nghĩa là “ngôi nhà thứ hai”. Với nguồn đầu tư lớn, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Buôn Đôn có hệ thống phòng học, khu nội trú, nhà ăn và công trình phụ trợ được đầu tư toàn diện; trong năm học 2026-2027, trường đón 1.121 học sinh, trong đó nhiều em ở cách trường 15–20 km được học và ở lại trong môi trường tập trung. Nhờ cơ sở hạ tầng giáo dục mới, giáo viên có điều kiện tổ chức kèm cặp từ việc học đến sinh hoạt: hướng dẫn học sinh gấp chăn, sắp xếp đồ dùng, xếp hàng ăn, giữ vệ sinh cá nhân, tập nếp sống tập thể và rèn tính tự lập. Điều này không chỉ giúp các em yên tâm học tập mà còn tạo ra thế hệ trẻ vùng biên có kỷ luật, tự tin hơn, sẵn sàng bước tiếp lên các bậc học cao hơn hoặc tham gia lực lượng lao động có kỹ năng sau khi tốt nghiệp.
Phía sau những bức tường mới: quyết tâm chính sách và bài toán duy trì chất lượng
Các công trình trường nội trú liên cấp ở Bát Mọt, Mô Rai, Yên Sơn, Mẫu Sơn hay những trường nội trú vùng biên tại Đắk Lắk không thể hoàn thành nếu thiếu sự chung sức của Nhà nước, lực lượng vũ trang, chính quyền và người dân địa phương; đó là cách một chủ trương về an sinh và giáo dục được cụ thể hóa trên những vùng đất khó. Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Lắk, việc đầu tư hệ thống trường nội trú, bán trú vùng biên được triển khai với mục tiêu dài hạn là nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển nguồn nhân lực vùng biên giới, qua đó bảo vệ vững chắc vùng phên dậu bằng chính tri thức trẻ. Tuy nhiên, trường khang trang mới chỉ là bước đầu. Ngành giáo dục được giao nhiệm vụ tiếp tục rà soát chính sách hỗ trợ, bố trí đội ngũ giáo viên phù hợp, bổ sung nhân lực, tăng đào tạo kỹ năng quản lý và chăm sóc học sinh nội trú, bảo đảm các ngôi trường không chỉ đẹp trong ngày khai giảng mà còn vận hành hiệu quả trong nhiều năm tới. Công bằng giáo dục vì thế không còn là đích tĩnh, mà là quá trình liên tục chăm chút cho từng lớp học, từng ký túc xá, từng bữa ăn của học sinh vùng biên.
