Dấu mốc lên thành phố và ý nghĩa chiến lược
Việc Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 1/9, trên toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của tỉnh, đánh dấu một bước chuyển mô hình quản trị, không chỉ thay đổi cấp hành chính mà còn tái định vị chiến lược phát triển kinh tế, không gian đô thị và vai trò của địa phương trong vùng phía Bắc. Điểm đáng nói là thành phố Quảng Ninh được thành lập sớm hơn 4 năm so với mục tiêu đặt ra trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ lần thứ XVI, cho thấy tham vọng chính trị đi cùng năng lực tổ chức thực hiện. Không gian đô thị loại I với diện tích 6.231,27km² và hơn 1,52 triệu dân là nền tảng để địa phương bước vào cuộc chơi mới về cạnh tranh phát triển kinh tế, thu hút đầu tư và nâng chất lượng sống. Quan điểm nên nhìn nhận sự kiện này như một bước "nâng hạng" trong chuỗi tích lũy dài của phát triển kinh tế Quảng Ninh, chứ không chỉ là đổi tên trên bản đồ hành chính.
Quy hoạch đa trung tâm: tái tổ chức không gian tăng trưởng
Nếu không gian phát triển bị chia cắt bởi ranh giới hành chính cũ, thì mô hình thành phố trực thuộc đang được dùng như công cụ để “may liền” các mảnh ghép tăng trưởng. Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075 đã chọn hướng đô thị đa trung tâm, tăng liên kết đô thị – nông thôn, biển – đảo, biên giới – đất liền và các vùng di sản, tạo khung pháp lý cho thu hút đầu tư và bố trí nguồn lực. Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh nhiệm vụ tổ chức lại không gian phát triển, xây dựng một không gian thống nhất, kết nối chặt giữa các trung tâm, khu kinh tế, khu công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu, sân bay và các vùng miền; đồng thời phát huy tốt hơn động lực từ Hạ Long, Vân Đồn, Quảng Yên, Móng Cái. Về bản chất, đó là chiến lược dùng quy hoạch để tạo cực tăng trưởng mới cho khu vực phía Bắc, thay vì chỉ mở thêm khu công nghiệp đơn lẻ. Hội nghị tổng kết ngày 29/9 vì thế không chỉ nhìn lại 7 tháng hoàn thiện đề án, mà còn đặt ra những đường gân phát triển cho vài thập kỷ tới.
Kinh tế giá trị cao và chọn lọc dự án công nghệ hiện đại
Thành phố Quảng Ninh không giấu tham vọng chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên khai thác tài nguyên và dịch vụ truyền thống sang nền kinh tế giá trị cao. Định hướng được nhấn mạnh là ưu tiên dự án sử dụng công nghệ hiện đại, giá trị gia tăng cao, dùng tài nguyên hiệu quả, ít phát thải, tạo việc làm chất lượng và có trách nhiệm với cộng đồng. Công tác thu hút đầu tư được khẳng định là phải có chọn lọc, “trải thảm đỏ” bằng thể chế minh bạch, môi trường ổn định và hạ tầng đồng bộ, thay vì chấp nhận mọi dự án bằng mọi giá. Theo số liệu được công bố, GRDP quý III của thành phố tăng 15,04%; tính chung 9 tháng tăng 12,54%, đứng đầu cả nước về tốc độ tăng trưởng trong giai đoạn này. Đây là con số ấn tượng, nhưng nếu không gắn với chuyển dịch cơ cấu theo hướng tri thức – công nghệ, tăng trưởng có thể vẫn mang sắc thái cũ. Quảng Ninh đang cố chứng minh rằng thành phố trực thuộc không chỉ để báo cáo đẹp, mà để tạo điều kiện thể chế cho bước nhảy về chất của nền kinh tế.
Đổi mới quản trị đô thị và tác động tới người dân
Một thành phố trực thuộc mà còn giữ cách quản lý cũ sẽ chỉ là “tỉnh đổi tên”. Quảng Ninh lựa chọn hướng nâng chất quản trị thông qua chính quyền số, đô thị thông minh và quản trị dựa trên dữ liệu, với mục tiêu hình thành cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, tăng kết nối giữa các ngành, các cấp và giúp cụ thể hóa các lớp quy hoạch đến năm 2050, tầm nhìn 2075. Điểm đáng chú ý là nguyên tắc chuyển đổi mô hình quản lý không tạo khoảng trống pháp lý, không làm gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp và người dân; 100% nhiệm vụ cấp bách được hoàn thành đúng hạn, bảo đảm bộ máy vận hành liên tục và việc giải quyết thủ tục hành chính không bị ngắt quãng. Theo định hướng, việc thành lập thành phố phải được chuyển hóa thành lợi ích cụ thể: đi lại thuận lợi hơn, dịch vụ công tốt hơn, việc làm và thu nhập tốt hơn, môi trường sống tốt hơn, an sinh được bảo đảm hơn, khoảng cách thụ hưởng giữa các vùng được thu hẹp. Tác động thực sự đến đời sống thường ngày sẽ là thước đo trung thực nhất xem Quảng Ninh có thành công trong lần “tái thiết thể chế” này hay không.
Sau hội nghị tổng kết: những việc phải làm ngay
Hội nghị tổng kết công tác thành lập thành phố ngày 29/9 không khép lại câu chuyện, mà mở ra danh sách việc phải làm ngay trong giai đoạn mới. Về quản trị, yêu cầu được đặt ra là đổi mới mạnh mẽ phương thức vận hành bộ máy, xây dựng chính quyền hiệu lực, hiệu quả, xử lý đồng bộ vấn đề văn bản, thủ tục, dữ liệu, để việc thay đổi mô hình không làm phát sinh thêm thủ tục hay chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Về phát triển, thành phố xác định tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm, phát triển kinh tế số, gắn tăng trưởng với bảo vệ môi trường và nâng chất lượng sống. Một trong những nhiệm vụ tiếp theo là từng bước hình thành cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, gắn chặt với việc hoàn thiện các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết. Quan điểm phê bình ở đây là: nếu không kiên trì với triết lý phát triển chọn lọc, ưu tiên công nghệ hiện đại và giá trị gia tăng cao, Quảng Ninh rất dễ rơi vào bẫy mở rộng đầu tư nhưng chất lượng tăng trưởng không cải thiện. Kết cục của bước chuyển lên thành phố trực thuộc sẽ phụ thuộc vào khả năng biến lợi thế thể chế thành những thay đổi cụ thể trong cấu trúc kinh tế và chất lượng đời sống.
