Từ con đường đất trơn trượt đến mái trường nội trú vùng biên
Trường nội trú vùng biên ở Thanh Hóa là hệ thống các trường phổ thông nội trú tiểu học và THCS được xây ngay tại các xã biên giới, với cơ sở vật chất hiện đại, tổ chức ăn ở, học tập, sinh hoạt tập trung cho học sinh nhằm xóa bỏ những quãng đường núi rừng hiểm trở từng khiến việc đến lớp trở thành cuộc đánh cược với thời tiết và nghèo đói. Sáng 5/9, cùng với tiếng trống khai trường trên cả nước, 108 trường phổ thông nội trú tiểu học và THCS tại các xã biên giới đất liền đồng loạt vang lên, mở ra một năm học mới trong những ngôi trường khang trang đối với hàng nghìn học sinh vùng biên. Đối với Thanh Hóa, đó không chỉ là ngày khai giảng, mà là ngày chấm dứt cảnh “vượt núi, lội suối đến trường” đã kéo dài nhiều thế hệ. Đây là bước ngoặt cho giáo dục vùng sâu, khi khoảng cách đến lớp được đo bằng chất lượng cơ hội thay vì số ki-lô-mét.
Câu chuyện của Hương và nỗi lo dở dang con chữ
Để thấy hết ý nghĩa của các trường học Thanh Hóa ở vùng biên, hãy nhìn vào hành trình đến lớp của em Hà Thu Hương, học sinh lớp 5 xã Sơn Thủy. Trước đây, mỗi ngày Hương phải vượt khoảng 5 km đường rừng đến điểm trường lẻ, trưa lại lội bộ về nhà ăn cơm rồi quay lại lớp buổi chiều; vào những ngày mưa lớn, nước sông dâng, đường bị chia cắt, em buộc phải nghỉ học. Với một cô bé người Thái mồ côi bố từ khi mới 2 tuổi, mẹ đi làm ăn xa, sống với bà ngoại đã 60 tuổi sức khỏe yếu, nỗi sợ lớn nhất không phải là dốc cao hay suối sâu mà là “phải bỏ học giữa chừng”. Khi trường nội trú vùng biên Sơn Thủy đi vào hoạt động, nơi em được ăn, ở, học tập cùng thầy cô, bạn bè, Hương nói ngắn gọn nhưng đủ đầy: nhờ trường nội trú, em không còn lo phải bỏ học nữa.
Trường nội trú Sơn Thủy: giảm khoảng cách, tăng cơ hội
Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Sơn Thủy được chọn làm điểm cầu chính của tỉnh trong lễ khai giảng, không phải ngẫu nhiên. Ngôi trường này có 667 học sinh; trong đó 248 em từ lớp 4 đến lớp 9 được tổ chức học tập nội trú, 419 em còn lại học bán trú, cho thấy mô hình linh hoạt, phù hợp với từng hoàn cảnh gia đình. Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa, tỉnh đã triển khai 6 dự án trường nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại 6 xã biên giới, nằm trong danh mục 100 trường khởi công năm 2025 trên cả nước, thực hiện Thông báo Kết luận số 81 của Bộ Chính trị. Mô hình nội trú, bán trú này giúp giáo dục vùng sâu chuyển từ thế “giữ chân học sinh” sang “tạo điều kiện cho các em phát triển toàn diện”, khi nhà trường đảm nhận việc ăn ở, sinh hoạt, giảm đáng kể gánh nặng cho cha mẹ ở xa.
Yên Khương: 10 tòa nhà mới và thay đổi trong mơ
Nếu Sơn Thủy cho thấy ý nghĩa xã hội của trường nội trú vùng biên, thì Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Yên Khương lại thể hiện rõ bước nhảy về cơ sở vật chất hiện đại. Được khởi công từ tháng 11/2025, công trình gồm 10 tòa nhà, được đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ dạy, học, sinh hoạt của giáo viên và học sinh. Các phòng học được trang bị bàn ghế, màn hình LED và tủ đựng đồ dùng học sinh; bên cạnh đó là nhà đa năng, phòng truyền thống, khu quản trị hành chính và phòng họp hội đồng với sức chứa khoảng 100 cán bộ, giáo viên. Năm học này, trường có 712 học sinh, phần lớn là con em đồng bào Thái, Mường, Kinh, trong đó học sinh dân tộc Thái chiếm khoảng 97%. Riêng khu nhà ăn và nhà bán trú đang tiếp tục được hoàn thiện, dự kiến bàn giao trong tháng 9/2026, hứa hẹn khép kín hoàn toàn vòng hỗ trợ cho học sinh vùng biên.
Khi cha mẹ vùng sâu được “yên tâm cho con ở trường”
Trước khi có trường nội trú vùng biên, mỗi năm học mới đối với phụ huynh không chỉ là lo sách vở mà là bài toán sinh tử: gửi con đi xa, chấp nhận hiểm nguy, tốn kém, hay cho con nghỉ học, chấp nhận thiệt thòi kiến thức. Ở những địa bàn đặc biệt khó khăn, khoảng cách từ nhà đến trường là khoảng cách của núi cao, suối sâu, mùa mưa lũ và túng thiếu, chứ không chỉ là vài ki-lô-mét trên bản đồ. Khi các trường nội trú liên cấp được xây dựng, điều khiến cha mẹ xúc động nhất là cảm giác “yên tâm cho con ở trường”: từ nay, con được ăn ở, học tập tại trường trong điều kiện tốt hơn, những chặng đường nguy hiểm dần lui vào quá khứ. Đó không chỉ là niềm vui mà còn là kỳ vọng thực tế: con được đi học đầy đủ, học hết chương trình, có kiến thức để sau này tự tin bước vào cuộc sống. Đầu tư vào trường học Thanh Hóa vùng biên vì thế là đầu tư vào sự bình yên lâu dài cho cả cộng đồng.
