Trường nội trú vùng biên: Không chỉ là công trình, mà là tuyên bố về công bằng giáo dục
Trường nội trú vùng biên là các cơ sở giáo dục biên giới được xây dựng đồng bộ khu học tập, ăn ở và sinh hoạt, nhằm đón học sinh vùng sâu, vùng xa về học tập ổn định, giảm chênh lệch cơ hội tiếp cận giáo dục giữa miền núi, biên giới với đồng bằng và đô thị.
Điểm đáng nói trong năm học 2026-2027 là 6 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS ở các xã biên giới được hoàn thiện gấp rút để kịp khai giảng, đón hơn 4.600 học sinh vùng biên vào ở và học. Đây không phải một dự án xây trường thông thường, mà là lời khẳng định cụ thể của Đảng và Nhà nước về ưu tiên thu hẹp bất bình đẳng giáo dục vùng biên, vùng cao. Nếu trước đây, chuyện đến trường với nhiều em là những quãng đường rừng trơn trượt, mưa lũ chia cắt, thì từ năm học này, các em có “ngôi nhà thứ hai” kiên cố, tiện nghi ngay bên cột mốc biên giới.
“Chạy đua với thời gian” để kịp ngày khai giảng
Đằng sau lễ khai giảng đồng loạt là một cuộc chạy nước rút đúng nghĩa trên các công trường trường nội trú vùng biên. Tại các điểm trường ở Gia Lai, nhà thầu cùng lực lượng quân đội, công an làm tăng ca, tranh thủ từng giờ khô ráo để thi công, quyết tâm bàn giao các hạng mục thiết yếu trước ngày 30-8. Toàn bộ dự án đã đạt hơn 82% khối lượng xây lắp, khoảng 95% trong số 94 hạng mục chính đã hoàn thành – một con số cho thấy mức độ dồn lực hiếm thấy. Ở một trường, buổi chiều 31-8 vẫn có hơn 50 cán bộ, chiến sĩ, công nhân lội mưa, dọn vật liệu, vệ sinh sân trường để chuẩn bị đón học sinh.
Tại Đà Nẵng, lãnh đạo thành phố họp ngày 6/8, yêu cầu chủ đầu tư “huy động tối đa nguồn lực, rà soát tiến độ, ưu tiên bàn giao khối lớp học, bếp, nhà ăn” trước 25/8. Đây là lựa chọn rất rõ ràng về thứ tự ưu tiên: phải xong những hạng mục chạm trực tiếp tới đời sống học sinh trước, các hạng mục khác hoàn thiện tiếp sau đó. Ở vùng biên, kịp ngày tựu trường không chỉ là kịp một mốc thời gian hành chính, mà là kịp giữ niềm tin của phụ huynh khi lần đầu gửi con ở nội trú.
Cơ sở giáo dục biên giới được thiết kế cho cuộc sống nội trú dài ngày
Điểm khác biệt của các cơ sở giáo dục biên giới mới này là chúng được thiết kế ngay từ đầu như một hệ sinh thái nội trú liên cấp, chứ không phải ghép thêm khu ở tạm bợ cho học sinh. Phần xây dựng chính các khối phòng học đã cơ bản hoàn thành; song song, các hạng mục khu nội trú, nhà ăn, sân trường, phòng chức năng được đẩy tiến độ để kịp ngày đón học sinh. Nhiều điểm trường đã bàn giao khu lớp học, khu hiệu bộ và khu nội trú tiểu học; tiếp tục nhận nhà ở học sinh THCS, nhà ăn và khu vực chuyên môn ngay sát ngày 2-9.
Tại một số trường nội trú vùng biên ở Gia Lai, các hạng mục nhà ở nội trú, bán trú, khu nhà giáo viên, nhà ăn, hội trường đa năng, hạ tầng kỹ thuật ngoài trời tiếp tục được hoàn thiện theo hướng hiện đại. Đây là cách thiết kế rất đúng trọng tâm với học sinh vùng sâu: thay vì bắt các em đi lại giữa những điểm trường rời rạc, toàn bộ không gian học tập – sinh hoạt – vui chơi được gói trong một khuôn viên an toàn. Với đa số học sinh là con em dân tộc thiểu số, điều kiện gia đình khó khăn, đây sẽ là môi trường ít đứt gãy hơn cho một hành trình học tập dài hạn.
Hơn 4.600 học sinh vùng sâu bước vào năm học đầu tiên tại “ngôi nhà thứ hai”
Theo thông tin từ ngành giáo dục, các địa phương đã vận động được hơn 4.600 học sinh vùng biên ra lớp ở hệ thống trường nội trú liên cấp mới. Riêng một trường nội trú liên cấp tại Gia Lai được giao chỉ tiêu 990 học sinh từ lớp 1 đến lớp 9, đã tuyển đủ 100% chỉ tiêu ngay từ đầu tháng 8. Con số này nói lên điều mà nhiều báo cáo khó bắt được: khi rào cản đi lại được gỡ bỏ, nhu cầu học tập ở vùng biên là rất lớn. Việc Bộ đội, Công an, các đoàn thể trực tiếp vào tận thôn làng vận động cũng giúp phụ huynh an tâm hơn khi để con lần đầu xa nhà.
Các trường nội trú vùng biên không chỉ chuẩn bị phòng ở, bếp ăn mà còn phải lập phương án quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng học sinh nội trú, nhất là những em nhỏ tuổi, lần đầu đi học xa nhà. Các đơn vị y tế được giao xây dựng phương án y tế học đường, hướng dẫn sơ cấp cứu, chăm sóc ban đầu, kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm và phòng chống dịch bệnh. Nếu thiếu những “chi tiết mềm” này, mọi dãy nhà cao tầng, phòng học đẹp cũng khó biến thành “ngôi nhà thứ hai” đúng nghĩa cho học sinh vùng sâu.
Thu hẹp bất bình đẳng giáo dục vùng biên: Từ dự án xây dựng đến chiến lược dài hạn
Việc đầu tư đồng loạt các trường nội trú vùng biên là một chủ trương lớn, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc đối với con em đồng bào vùng biên giới, giúp các em có điều kiện học tập, sinh hoạt ổn định hơn. Nhưng ý nghĩa của nó không dừng ở phúc lợi xã hội: khi trẻ em ở biên giới được học trong điều kiện tương đương bạn bè miền xuôi, đó là bước đi cụ thể để nâng mặt bằng dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, củng cố quốc phòng – an ninh và xây dựng vùng biên giàu mạnh hơn.
Lễ khai giảng năm học 2026-2027 được tổ chức thống nhất lúc 7 giờ ngày 5-9 tại cả 6 trường, và chỉ hai ngày sau, chương trình học chính khóa sẽ bắt đầu. Điều này cho thấy quyết tâm đưa các trường vào vận hành ổn định ngay năm học đầu tiên, không để cơ sở giáo dục biên giới biến thành những “công trình đẹp trên giấy”. Thách thức không nhỏ: duy trì đội ngũ giáo viên, kinh phí nuôi dưỡng, vận hành khu nội trú. Tuy vậy, với cách làm hiện nay – chính quyền địa phương chịu trách nhiệm, ngành giáo dục bám sát chuyên môn, lực lượng vũ trang gắn kết hỗ trợ lâu dài – những ngôi trường nơi phên dậu tổ quốc có cơ hội trở thành điểm tựa bền vững cho nhiều thế hệ học sinh vùng sâu.
