Hạ tầng đang đưa cửa khẩu thông minh đến gần thực tế
Cửa khẩu thông minh là mô hình tổ chức thông quan kết hợp hạ tầng chuyên dụng, quy trình hải quan và công nghệ kết nối dữ liệu để điều phối hàng hóa qua biên giới. Tại cửa khẩu Hữu Nghị, mô hình này đang chuyển từ khâu chuẩn bị sang hoàn thiện các điều kiện vận hành, với đường vận chuyển mở rộng và phương án thử nghiệm xe tự động IGV.
Ngày 9/11, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lạng Sơn Đinh Hữu Học chủ trì cuộc họp của Tổ công tác đặc biệt tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, nhằm rà soát tiến độ và tháo gỡ vướng mắc. Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh tỉnh đẩy nhanh các hạng mục sau khi thành lập tổ công tác theo chỉ đạo của Chính phủ. Đây là hướng đi đúng: tự động hóa không thể vận hành ổn định nếu đường sá, quy trình kiểm tra và kết nối dữ liệu chưa được chuẩn bị đồng bộ.

Đường 14 làn là bước tiến rõ nhất, nhưng chưa phải toàn bộ bài toán
Dự án tại khu vực mốc 1119-1120 đang mở rộng tuyến chuyên dụng chở hàng từ 6 làn lên 14 làn và đã đạt gần 83% giá trị hợp đồng. Nhà đầu tư dự kiến hoàn thành phần còn lại vào cuối tháng 11/2026, hướng tới đưa công trình vào vận hành dịp cuối năm. Con số tiến độ là tín hiệu mạnh, nhưng mặt đường rộng hơn chỉ tạo năng lực tiếp nhận; hiệu quả thông quan còn phụ thuộc vào cách phối hợp phương tiện, thủ tục và dữ liệu.
Các hạng mục khác cho thấy tiến độ không đồng đều. Tuyến tại mốc 1088/2-1089 đang được mở từ 4 lên 8 làn; phần giải phóng mặt bằng đã xong, còn các hạng mục cầu tiếp tục thi công. Gói thầu EC tại đây đạt 26% giá trị hợp đồng. Nhà làm việc liên ngành đã hoàn tất 98% san nền, phần thô hoàn thành và đang được hoàn thiện. Vì vậy, đường 14 làn nổi bật nhất, nhưng vận hành thông suốt vẫn cần những mắt xích còn lại bắt kịp.

Thử nghiệm IGV ban đêm sẽ kiểm tra sự sẵn sàng phối hợp
Lạng Sơn đang xây dựng phương án tổng thể để thử nghiệm thông quan bằng xe tự động IGV vào ban đêm tại khu vực mốc 1119-1120. Đây là bước đáng chú ý vì thử nghiệm không chỉ kiểm tra phương tiện, mà còn đòi hỏi thống nhất thời gian, phạm vi, cách vận hành và cách xử lý tình huống với phía Quảng Tây. Tỉnh đã giao Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn chủ trì việc trao đổi và thống nhất những nội dung này.
Thử nghiệm ban đêm có thể giúp cơ quan chức năng đánh giá phương án vận hành trong điều kiện cụ thể, nhưng nguồn tin chưa nêu lịch bắt đầu hay quy mô thử nghiệm. Bởi vậy, chưa nên xem đây là dấu hiệu IGV đã sẵn sàng hoạt động thường xuyên. Giá trị trước mắt nằm ở việc xác định quy trình phối hợp và cơ chế ứng phó trước khi mở rộng vận hành.

Công nghệ và quy trình sẽ quyết định bước chuyển cuối cùng
Hạ tầng vật lý mới là một nửa nền móng. Các cơ quan chức năng đang hoàn thiện quy trình hải quan, kiểm tra và giám sát hàng hóa, đồng thời đôn đốc doanh nghiệp lựa chọn nhà cung cấp mạng 5G Private, thiết bị và phần mềm. Phương án kiến trúc hệ thống, tích hợp và kết nối dữ liệu cũng cần được chốt để các khâu phối hợp với nhau. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu ưu tiên các phần việc này nhằm sớm đưa cửa khẩu thông minh vào vận hành.
Điểm mấu chốt là tiến độ xây dựng phải đi cùng tiến độ thống nhất nghiệp vụ và kết nối xuyên biên giới. Nếu thiếu một trong các điều kiện đó, 14 làn xe và IGV khó tạo thành một quy trình thông quan liền mạch. Cửa khẩu Hữu Nghị đang tiến gần một mô hình vận hành mới, nhưng kết quả sẽ được quyết định không chỉ bởi công trình hoàn thành đúng hạn mà còn bởi khả năng phối hợp giữa công nghệ, lực lượng chức năng và phía đối tác.







