Tự hành là phương tiện, phối hợp mới là chìa khóa
Cửa khẩu thông minh là mô hình kết hợp công nghệ, dữ liệu và quy trình quản lý để hàng hóa qua biên giới được vận chuyển, kiểm tra và xử lý thủ tục liền mạch hơn. Với cửa khẩu Hữu Nghị – Hữu Nghị Quan, giá trị của vận tải tự hành vì thế không nằm riêng ở phương tiện không người lái, mà ở khả năng phối hợp giữa hai bên. Ngày 9/11/2026, Cục Hải quan Việt Nam và Tổng cục Hải quan Trung Quốc hội đàm cấp cao tại trụ sở Cục Hải quan; ông Nguyễn Văn Thọ và ông Ngô Hải Bình đồng chủ trì. Nội dung thảo luận gồm chuyển đổi số, cơ chế một cửa, cửa khẩu thông minh, doanh nghiệp ưu tiên và phối hợp chống buôn lậu. Đây là phản ứng đúng lúc khi thương mại xuyên biên giới phát triển: thêm xe tự động mà thủ tục vẫn rời rạc thì điểm nghẽn chỉ đổi chỗ, không biến mất.

Hữu Nghị cần một hành lang vận chuyển liền mạch
Hai bên trao đổi việc phối hợp triển khai phương tiện vận chuyển hàng hóa tự hành trên hai tuyến đường chuyên dụng tại cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị – Hữu Nghị Quan. Tỉnh Lạng Sơn đang phối hợp với phía Trung Quốc thử nghiệm mô hình này, đặt ra yêu cầu kết nối đồng bộ về hạ tầng, công nghệ và quy trình quản lý. Điểm khó không chỉ là cho phương tiện chạy qua biên giới. Hai bên cần thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật, khả năng kết nối, bảo vệ dữ liệu và cách kiểm tra, giám sát hàng hóa. Hải quan phải gắn thủ tục với hoạt động vận chuyển, đồng thời đánh giá rủi ro mà không tạo thêm các khâu chờ không cần thiết. Nếu những phần việc ấy được thiết kế chung, vận tải tự hành có thể giảm ma sát trong giao nhận; nếu không, phương tiện nhanh vẫn có thể phải dừng lâu trước quy trình chưa tương thích.

Thông quan hàng hóa cần dữ liệu và quy trình cùng chạy
Hiện đại hóa hải quan không nên bị hiểu là đưa thêm thiết bị vào cửa khẩu. Chuyển đổi số, cơ chế một cửa và trao đổi dữ liệu điện tử mới là nền để giảm việc doanh nghiệp khai lặp thông tin, chứng từ; đồng thời giúp cơ quan quản lý xử lý hồ sơ và kiểm soát rủi ro hiệu quả hơn. Với doanh nghiệp, lợi ích thiết thực là tiết kiệm thời gian, chi phí và chủ động hơn trong vận chuyển, giao nhận xuyên biên giới. Phối hợp tốt cũng được kỳ vọng rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa, giảm chi phí logistics và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng. Nhưng những kết quả ấy phụ thuộc vào mức độ liên thông thực tế giữa hai phía. Một quy trình số hóa ở một bên, nếu không tương thích với bên kia, khó tạo thành một hành lang thông suốt.

Tạo thuận lợi phải đi cùng kiểm soát rủi ro
Hợp tác hải quan Việt Trung còn đề cập việc thúc đẩy công nhận lẫn nhau giữa chương trình doanh nghiệp ưu tiên của Việt Nam và chương trình quản lý tín nhiệm doanh nghiệp của Trung Quốc. Hai nước đã trao kế hoạch hành động về nội dung này từ tháng 10/2024; cơ quan hải quan tiếp tục nghiên cứu hợp tác theo hướng song phương và đa phương. Cơ chế ấy có thể giúp doanh nghiệp tuân thủ tốt được tạo thuận lợi hơn, trong khi nguồn lực kiểm tra tập trung vào các trường hợp rủi ro cao. Hai bên đồng thời trao đổi hợp tác điều tra, chống buôn lậu và triển khai Chiến dịch Con rồng Mê Công. Đây không phải phần phụ của cửa khẩu thông minh: lưu thông nhanh mà thiếu phối hợp kiểm soát sẽ làm suy yếu an ninh chuỗi cung ứng. Hướng đi hợp lý là giảm thủ tục trùng lặp cho hoạt động hợp pháp, nhưng vẫn duy trì giám sát và chia sẻ thông tin có hiệu quả.
Kết luận, vận tải tự hành tại Hữu Nghị chỉ có ý nghĩa khi được kết nối với hải quan số, tiêu chuẩn chung và cơ chế kiểm soát phối hợp. Hai bên đã nêu các hướng hợp tác cần thiết; bước tiếp theo là triển khai đồng bộ để lợi ích về thời gian, chi phí và an toàn đến được với doanh nghiệp.







