Quốc hội mới tạo thêm rào cản cho Nhà Trắng
Bầu cử giữa kỳ Mỹ là cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống, trong đó cử tri chọn lại các ghế Quốc hội và kết quả có thể làm thay đổi khả năng Nhà Trắng thông qua chương trình nghị sự. Kết quả lần này đặt ra câu hỏi liệu Tổng thống Donald Trump có thể tiếp tục thúc đẩy các ưu tiên trong hai năm cuối nhiệm kỳ hay không. Theo các thông tin được nêu, đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, đưa các quyết định về thương mại, an ninh và quan hệ với những cường quốc vào tầm giám sát chặt hơn. Đây là đòn giáng vào dư địa chính trị của ông Trump, nhưng không đồng nghĩa Quốc hội có thể buộc Nhà Trắng đổi hướng trên mọi hồ sơ. Nhiều công cụ quyền lực vẫn thuộc nhánh hành pháp; vì vậy, tác động dễ thấy trước mắt là tranh luận, giám sát và sức ép chính trị tăng lên.
Thuế quan có thể đổi ở rìa, không nhất thiết đảo chiều
Với các nền kinh tế châu Á, thương mại là phép thử cụ thể nhất của chính sách Mỹ tại châu Á. Chính quyền Trump có thể tiếp tục theo đuổi thuế quan cứng rắn, trong khi Quốc hội tìm cách mở rộng miễn trừ cho những mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng Mỹ và giành lại một phần vai trò hoạch định thương mại. Đây là thay đổi đáng chú ý với doanh nghiệp xuất khẩu: ngoại lệ có thể giảm bớt trở ngại cho một số ngành, nhưng không bảo đảm thuế quan sẽ được dỡ bỏ trên diện rộng. Quyền của tổng thống và khả năng phủ quyết vẫn là rào chắn đáng kể; do đó, kỳ vọng Quốc hội mới lập tức đảo ngược chính sách là thiếu thực tế. Điểm cần theo dõi là phạm vi miễn trừ, mức độ giám sát và cách Washington đối xử với đồng minh như Nhật Bản, Hàn Quốc cũng như các nền kinh tế Đông Nam Á.
Quan hệ Mỹ Trung và an ninh châu Á khó thoát sức ép
Quan hệ Mỹ Trung có thể trở nên khó điều chỉnh hơn nếu Quốc hội thúc đẩy lập trường cứng rắn với Bắc Kinh. Sức ép siết thương mại và hạn chế công nghệ có nguy cơ thu hẹp không gian để ông Trump theo đuổi nỗ lực ổn định quan hệ song phương. Tuy nhiên, không nên đánh đồng giám sát mạnh hơn với một bước ngoặt: cạnh tranh với Trung Quốc nhận được sự quan tâm của cả hai đảng, nên nhiều ưu tiên có thể bền hơn kết quả bầu cử. Tương tự, an ninh châu Á và các cam kết quốc phòng của Mỹ khó thay đổi căn bản chỉ sau một cuộc bầu cử giữa kỳ. Dù vậy, đồng minh có thể tiếp tục đối mặt với yêu cầu tăng đầu tư vào Mỹ và chia sẻ nhiều hơn chi phí quốc phòng. Với Seoul và Tokyo, điều đó đồng nghĩa phải tính toán đồng thời quan hệ với Nhà Trắng lẫn Quốc hội.
Tác động lan sang Iran, Ukraine và châu Âu
Châu Á không phải khu vực duy nhất chịu ảnh hưởng. Sức ép chính trị và kinh tế có thể khiến ông Trump tính toán lại chính sách với Iran, nhưng chưa đủ cơ sở để kết luận lập trường cứng rắn của Washington sẽ thay đổi. Với Ukraine, chiến thắng của đảng Dân chủ tại hai viện có thể tạo thêm lợi thế trong bối cảnh cách xử lý cuộc chiến với Nga gây tranh cãi; đồng thời, Quốc hội mới được dự báo sẽ giám sát các quyết định miễn trừ trừng phạt quan chức, ngân hàng Nga và thỏa thuận dầu diesel với Moskva. Châu Âu cũng có thể thấy một số điều chỉnh, nhất là về thương mại, nhưng khó có sự chuyển hướng toàn diện. Các hồ sơ này cho thấy kết quả bầu cử không tự động định đoạt chính sách, mà làm thay đổi mức độ tự do hành động của tổng thống và sức nặng của Quốc hội.
Theo lịch trình được nêu, ông Trump dự kiến dự Hội nghị Cấp cao ASEAN tại Manila trước khi gặp Chủ tịch Tập Cận Bình bên lề Hội nghị APEC tại Thâm Quyến. Những cuộc tiếp xúc đó sẽ là phép thử sớm: liệu Nhà Trắng còn đủ khoảng trống để tìm thỏa hiệp hay phải tính nhiều hơn đến phản ứng của Quốc hội. Kết luận quan trọng không phải châu Á sắp chứng kiến một cuộc đảo chiều, mà là các quyết định về thuế, Trung Quốc và cam kết an ninh sẽ bị soi xét gay gắt hơn. Chính sách Mỹ tại châu Á vì thế có thể đổi nhịp, dù chưa chắc đổi hướng.
