Từ 450 triệu lên 209,5 tỷ: cú nhảy chưa từng có
Thương mại Việt Nam Mỹ là toàn bộ dòng hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và công nghệ trao đổi giữa hai nền kinh tế, phản ánh mức độ gắn kết sâu rộng của doanh nghiệp, chuỗi cung ứng và hệ thống sản xuất hai bên trong ba thập kỷ kể từ khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao, với quy mô, cấu trúc và giá trị gia tăng liên tục thay đổi theo bối cảnh kinh tế và địa chính trị. Sau khi hai nước bình thường hóa quan hệ ngoại giao năm 1995, thương mại song phương đã tăng từ khoảng 450 triệu USD lên 209,5 tỷ USD năm 2025, tương đương mức tăng 465 lần, với tốc độ bình quân gần 17% mỗi năm. Con số này không chỉ nói về tăng trưởng; nó đánh dấu sự dịch chuyển chiến lược của cả hai nền kinh tế: Mỹ nhìn Việt Nam như mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng, còn Việt Nam coi thị trường Mỹ là bệ phóng cho quá trình hội nhập sâu và nâng cấp cơ cấu sản xuất. Tại hội thảo về thị trường Hoa Kỳ 2026, cơ quan quản lý đã nhấn mạnh quan hệ kinh tế hai nước đang mở rộng từ trao đổi hàng hóa sang đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng giai đoạn “gia công cho thế giới” đang phải nhường chỗ cho tham vọng tham gia cuộc chơi bằng tri thức và công nghệ.
Việt Nam vượt Trung Quốc trong dệt may: chiến thắng chưa trọn vẹn
Một biểu tượng rõ nhất của tăng trưởng thương mại Việt Nam Mỹ là xuất khẩu dệt may Việt Nam bứt phá, vươn lên vị trí số một tại thị trường Mỹ. Theo lãnh đạo Tập đoàn Dệt may Việt Nam, Việt Nam đã dẫn đầu thị phần dệt may tại Mỹ từ năm 2025 trong bối cảnh Trung Quốc suy giảm, và sang 2026, Việt Nam chiếm 19,3% thị phần nhập khẩu dệt may của Mỹ trong hai tháng đầu năm, duy trì vị trí số một. Đây là bước ngoặt mang tính địa chính trị: các thương hiệu toàn cầu chuyển dần chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, tạo dư địa lớn cho ASEAN và Nam Á, trong đó Việt Nam nổi lên nhờ chi phí sourcing cạnh tranh, tính linh hoạt sản xuất và khả năng tích hợp chuỗi được cải thiện. Tuy nhiên, “vượt Trung Quốc” mới là nửa câu chuyện. Khi không có FTA với Mỹ, hàng dệt may Việt Nam chưa được hưởng ưu đãi thuế quan như tại EU, Nhật Bản hay Hàn Quốc, khiến lợi thế giá chưa được khai thác hết. Nếu chỉ say sưa với ngôi vị thống kê mà không xử lý bài toán thể chế và chuỗi cung ứng, vị thế mới giành được rất dễ bị bào mòn.
Mặt trái của tăng trưởng 465 lần: lệ thuộc nguyên liệu và rủi ro địa chính trị
Tăng trưởng thương mại 465 lần nghe đầy ấn tượng, nhưng mặt trái là sự phụ thuộc và dễ tổn thương trước biến động toàn cầu. Ngành dệt may – một trong những trụ cột của kim ngạch thương mại 209 tỷ USD – vẫn lệ thuộc lớn vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu, đặc biệt là vải, trong khi công nghiệp hỗ trợ phát triển chưa tương xứng. Các xung đột tại Ukraine, Trung Đông và căng thẳng thương mại khác đang tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu, kéo chi phí logistics tăng và thời gian giao hàng kéo dài ngay từ quý I/2026. Trong bối cảnh tổng cầu dệt may toàn cầu năm 2026 được dự báo chỉ tăng khoảng 3% và còn có thể thấp hơn vì rủi ro mới, việc đặt mục tiêu xuất khẩu 49 tỷ USD rõ ràng không phải bài toán cộng đơn giản. Vấn đề không nằm ở năng lực nhận đơn hàng – các thương hiệu đã đánh giá cao độ tin cậy và khả năng xử lý đơn hàng phức tạp của Việt Nam – mà ở chỗ nền sản xuất nội địa chưa đủ tự chủ về nguyên liệu, công nghệ và tiêu chuẩn môi trường – xã hội. Nếu không tự giảm lệ thuộc, mỗi cú sốc địa chính trị sẽ lập tức biến lợi thế thương mại thành gánh nặng chi phí.
Từ gia công đến công nghệ: bước ngoặt chiến lược cho doanh nghiệp Việt
Quan hệ thương mại Việt Nam - Mỹ đang buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi mô hình, không còn chỗ cho tư duy gia công giá rẻ. Cơ quan quản lý nhấn mạnh doanh nghiệp cần chuyển từ gia công sang công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đồng thời nâng hàm lượng tri thức, đổi mới sáng tạo trong sản phẩm. Điều này càng cấp bách khi các yêu cầu về thuế quan, quy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại và truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ. Để giữ vững vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, ngành dệt may được khuyến nghị đa dạng hóa thị trường, phát triển chuỗi cung ứng nội địa, ứng dụng AI, chuyển đổi số và đầu tư sản phẩm giá trị gia tăng cao. Thực tế, tăng nhập khẩu máy móc, công nghệ và nguyên liệu từ Mỹ có thể trở thành bước đi chiến lược: sử dụng thị trường Mỹ không chỉ để bán hàng, mà để nâng cấp năng lực sản xuất, cải thiện năng suất lao động và tăng tỷ lệ nội địa hóa. Nếu doanh nghiệp Việt không dám bước qua vùng an toàn gia công, thương mại song phương sẽ tiếp tục tăng về lượng nhưng khó tăng bền về chất.
Triển vọng thương mại Việt Nam Mỹ: cơ hội không dành cho mô hình cũ
Sau ba thập kỷ, thương mại Việt Nam Mỹ đã trở thành trục quan trọng của tiến trình hội nhập kinh tế, mở rộng từ hàng hóa sang đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng. Nhưng triển vọng phía trước không tự nhiên tươi sáng; nó phụ thuộc vào khả năng Việt Nam biến kim ngạch thương mại 209 tỷ USD thành động lực nâng cấp cấu trúc sản xuất. Ngành dệt may – với kim ngạch xuất khẩu 46,2 tỷ USD và mức xuất siêu 21 tỷ USD năm 2025 – cho thấy Việt Nam đã có sức nặng, nhưng vẫn phải tái cấu trúc mạnh để giữ mục tiêu 49 tỷ USD trong bối cảnh tăng trưởng cầu toàn cầu thấp và địa chính trị khó lường. Bài toán chính sách vì thế cần dịch chuyển: từ chạy theo số lượng đơn hàng sang xây dựng nền sản xuất xanh, thông minh, minh bạch về nguồn gốc. Nếu Việt Nam chủ động minh bạch chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và chuẩn hóa tiêu chuẩn môi trường – lao động, thương mại Việt Nam Mỹ sẽ tiếp tục là câu chuyện thành công. Ngược lại, nếu chậm thay đổi, kỷ lục 465 lần tăng trưởng có thể trở thành đỉnh cao sớm hơn mong đợi.
